Phạm Thị Hồng Thu
SỰ TÍCH CHIẾC KÈN MÔI
Người dân vùng núi ngất trời
Yêu thương dùng chiếc kèn môi tỏ tình.
***
Chuyện nàng công chúa Mông xinh
Mải mê say hái lung linh hoa rừng.
Quỷ dữ lén đến sau lưng,
Hắn nheo mắt ngắm thật ưng, bắt về.
Nàng hầu hắn khổ trăm bề
Phải đi xa cõng nước khe, vác nhiều.
Con vua Thủy Tề thương yêu
Đang là cá, quyết đánh liều hóa thân.
Thành chàng tuấn tú đến gần
Cõng nàng chạy trốn. Quỷ lần ra ngay
Vì chân nàng hắn buộc dây,
Chàng liền biến hóa thành cây, che nàng.
Quỷ hóa ong đốt, thắng chàng.
Tiên ông cho lá, dặn rằng nhớ nhau
Đặt lên môi thổi, ở đâu
Cũng trò chuyện được, buồn rầu sẽ qua.
Hẹn nhau trốn, quỷ hiện ra,
Hắn tung áo chụp, không tha giết chàng.
Tiên phù phép thuật, ngỡ ngàng
Tiên cho kiếm, nỏ bảo mang bên người.
Quỷ tin chàng đã chết rồi
Cho nàng lấy nước. Cắt đôi dây thần
Chàng đưa trốn, chặt chuối dần.
Đuổi theo quỷ trượt đau chân, hắn liền
Hóa sấm chớp, thổi mây đen,
Chàng giương nỏ, quỷ thổi kèn lửa thiêu.
Chàng phun nước, lửa mất tiêu,
Quỷ tung áo bắt, chàng điều tên tuôn.
Áo toang mất phép, chém luôn.
Diệt xong ác quỷ. Hết buồn, vua cha
Phong chàng phò mã, hoan ca
Bên nhau hạnh phúc, thuận hòa đẹp đôi.
Người Mông dùng chiếc kèn môi
Tâm tình thủ thỉ ngỏ lời yêu thương.
2022
TIẾNG KÊU
Gốc tích tiếng kêu của Vạc, Cộc,
Dủ Dỉ, Đa Đa và Chuột
Xưa Cò, Vạc, Cộc, Đa Đa
Cùng con Dủ Dỉ thuận hòa bên nhau.
Sống đang đầy đủ, ngờ đâu
Chúng chơi đánh bạc
thật đau một ngày,
Nhà Cò của kéo về đầy
Bọn kia lo gỡ, phải vay tiền Cò.
Cò bàn Chuột viết giấy tờ
Tăng nhiều chiếm hết, đồng Cò mênh mông.
Bỏ quê đi thật đắng lòng,
Tiếc rổ tép đa đa,* mong trở về.
Các con bạc gọi tứ bề
Thua rồi ớ Cộc,* ê chề đớn đau.
Gấp ba văn tự Vạc sầu
Kêu Thua một vác,* đêm thâu nhói lòng.
Nhà Dủ Dỉ ngậm bồ hòn
Mần như ri cực,* héo hon cả đời.
Viết văn tự, rõ gian rồi
Chuột đâu lợi lộc, dở hơi lầm rầm,
Sợ loài khác tức băm vằm
Trốn chui trốn lủi quanh năm đáng đời,
Chín chục, chín chục,* không ngơi.
Chỉ Cò sung sướng, gặp thời cướp công.
Đầu Cò “seo” mấy cái lông
Gọi “Cò văn tự”, vui không hỡi Cò?
Con Vạc bán ruộng cho Cò
Cho nên Vạc phải ăn mò cả đêm**
Câu ca nhắc nhở đừng quên
Cờ bạc muôn kiếp đi liền khổ đau.
2022
*Câu nói dân gian dựa vào tiếng kêu của loài vật.
**Câu ca dao.
THIẾU PHỤ NAM XƯƠNG
Xưa Nam Xương, xứ Nam Hà*
Có Vũ Thị Thiết nết na, dịu dàng.
Trương Sinh yêu mến cưới nàng,
Thị càng giữ ý vì chàng hay ghen.
Cửa nhà luôn được ấm êm.
Trương Sinh đi lính, cho nên ở nhà
Sinh con, chăm sóc mẹ già,
Bé trai kháu khỉnh giống cha, thật mừng.
Thương chàng, mẹ cứ rưng rưng.
Tuổi già sức yếu, xem chừng khó qua.
Nàng tìm kiếm thuốc gần xa,
Động viên, chăm sóc như cha mẹ mình.
Ma chay hết sức tận tình.
Xóm làng khen ngợi, đinh ninh nàng chờ.
Năm sau về, thật không ngờ
Con vừa tập nói, chẳng cho chàng bồng.
- Cha tôi tối đến, tôi mong.
Chàng nghi, bực tức trong lòng, hỏi thêm.
- Mẹ đi, bố cũng theo liền
Mẹ ngồi, bố cũng ngồi bên mẹ mình.
Lửa ghen đốt, chắc như đinh
Ở nhà tằng tịu tang tình xấu xa.
Còn ngon Gái một con** mà
Nổi xung, chàng đã khảo tranhiều lần.
Nàng thề một mực giữ thân,
Họ hàng làng xóm xa gần can ngăn.
Giấu con nói, giận dữ tăng,
Chửi mắng đánh đập, quyết rằng vợ sai.
Ôm con nước mắt tuôn dài
Nàng đau oan ức buồn hoài, nhảy sông.
Trương tìm xác mãi, về không.
Tối con quấy khóc, cứ trông mẹ về.
- Bố kia kìa! Hết khóc nhè.
Thì ra, tối đến vỗ về yêu thương
Chỉ bóng mình ở vách tường
Đó là cách vợ đêm trường dỗ con.
Ghen tuông mù quáng, mất khôn
Trương Sinh hối hận chẳng còn vợ yêu.
Vợ chồng san sẻ mọi điều
Tin yêu, trân trọng sớm chiều bền lâu.
2022
- *Nam Xương xứ Nam Hà : Nay thuộc huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
**Bài ca dao: Gái một con trông mòn con mắt/ Gái hai con, con mắt liếc ngang/
Ba con cổ ngẳng, răng vàng/ Bốn con quần áo đi ngang khét mù/
Năm con tóc rối tổ cu/ Sáu con yếm tụt, váy dù vặn ngang.
SỰ TÍCH THÀNH LỒI*
Ngày xưa, vua của nước Chàm
Mê nàng công chúa nước Nam tuyệt trần.
Cầu hôn, lễ vật vua dâng
Châu Ô, châu Rí** muôn phần đẹp tươi.
Huyền Trân tuyệt lắm, vua cười.
Một năm say đắm nhưng đời éo le.
Vua băng đột ngột, não nề
Hậu đành góa bụa, tái tê cõi lòng.
Luật ban hỏa táng theo chồng.
Vua Trần lo sợ, những mong cứu nàng.
Sứ nhanh vào để điếu tang.
Thừa cơ, thuyền cứu vội vàng trốn ngay.
Vua Chàm sai lính chốt dày
Không cho Ô, Rí. Đất này tính sao?
Vua Trần cử tướng Đoàn vào
Thấy quân Chàm đóng đồi cao đông ngòm.
Tướng Lồi đen mặt, râu xồm
Tình hình nghiêm trọng, Chàm hơn quân nhiều.
Tướng Đoàn suy nghĩ đăm chiêu,
Đóng quân rải rác theo chiều dọc sông.
Chia nhiều nhóm trại như đông,
Cắm cờ la liệt, chiêng đồng khua vang.
Đoàn Nhữ Hài gửi thư sang
Hai bên giao ước rõ ràng: Một đêm
Thành cao hơn sẽ thắng liền
Bên thua nhường đất, không phiền sinh linh.
Tướng Lồi hối hả giục binh
Thành cao hơn trượng, ngỡ mình thắng đây.
Nào hay nhìn thấy dặm dài,
Tường cao mấy trượng, có đài vọng lâu.
Cửa nhà san sát tươi màu,
Ngựa voi, quân lính ở đâu bạt ngàn.
Quân Chàm lo sợ kinh hoàng,
Tướng Lồi yếu thế, nhẹ nhàng rút ngay.
Tướng Lồi đâu biết mưu dày,
Lũy thành... bện cỏ, thuốc này điểm tô.
Ngày nay dấu vết sờ sờ
Thành Lồi đắp dở địa đồ Thừa Thiên.
Dương Xuân, Nguyệt Biều chẳng quên
Thua đau đấu trí của viên tướng Lồi.
2022
*Thành Lồi tọa lạc trên đồi Long Thọ thuộc hai phường Thủy Xuân và Thủy Triều, thành phố Huế.
**Châu Ô:Vùng đất phía Nam tỉnh Quảng Trị. Châu Rí (Châu Lý):Vùng đất tỉnh Thừa Thiên - Huế.
CHUYỆN THỦ HUỒN
(Sự tích sông Nhà Bè)
Xưa Gia Định có Thủ Huồn
Làm thơ lại* vét vơ tuồn đầy kho.
Chưa con, vợ mất, của to
Nghe bày, nhớ vợ hắn lo đi liền.
Chợ Mạch Nha ở Quảng Yên,
Mùng một tháng sáu tối đen, vậy mà
Thấy chồng, vợ vẫn nhận ra,
Mừng vui khôn tả, cách xa bao ngày.
Vợ đưa hắn quãng đường dài,
Qua nhiều cổng quỷ hình hài gớm ghê.
Vợ xin giấy phép mang về,
Trừ cung vua, hắn thỏa thuê ngắm nhìn.
Đến nhà ngục, hắn thất kinh,
Tiếng la hét bị cực hình, hỏi cai:
- Cái gông vừa lớn vừa dài
Để làm gì vậy? Xin ngài bảo cho.
Sách dày cai mở đọc to:
- Họ tên, quê quán... mấy tờ tội luôn.
Hắn xanh mặt, sợ kinh hồn,
Dưới này biết hết ngọn nguồn, tính sao?
Hắn run hỏi: - Có cách nào?
- Đã vay phải trả, tiêu hao tội dần.
Vội vàng về lại cõi trần
Để cho bớt của, hẹn nàng ba năm.
Dân Gia Định tưởng hắn hâm
Ruộng vườn, lúa gạo người cần hắn cho.
Ba năm qua, vợ đang chờ
Lại vào nhà ngục, gông to kia rồi.
Hắn nhìn kĩ, nhỏ chút thôi.
Cai rằng: - Sửa nữa thì đời mới yên.
Hắn về bán hết lấy tiền
Dựng chùa**, làm phúc, kết liền bè sông.
Bàn tay vua có ghi dòng
Đại Nam, Gia Định, Thủ Huồn là ai?
Đã làm việc thiện, sửa sai
Lâu sau hắn được đầu thai vua này.
Nhà Bè nước chảy chia hai
Ai về Gia Định Đồng Nai thì về***
Thủ Huồn dốc của kết bè
Cho nhà, tiền gạo, dân quê nhớ người.
2022
*Thơ lại:Người trông nom việc văn thư ở công đường các phủ huyện trong thời phong kiến hay Pháp thuộc.
**Ngày nay ở Biên Hòa, Đồng Nai có chùa tên là Thủ Huồn.
***Câu ca dao.