LƯƠNG VÀ TĂNG LƯƠNG HƯU

Cầm Sơn

  Theo thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng thì được biết ngày 01 tháng 7 tới đây, nhóm người nghỉ hưu có lương dưới 10 triệu VNĐ sẽ được tăng lương hưu. Nhân sự kiện này tôi xin có mấy suy nghĩ đưa ra luận bàn như sau:

  Lương hưu là khoản tiền an sinh xã hội mà đất nước nào cũng thực hiện nhưng không phải tất cả đều là tiền lấy từ Ngân sách Nhà nước mà đối với những người từng làm việc thời còn sức lao động đã đóng phí Bảo hiểm xã hội bắt buộc thì đấy là khoản tiền của chính người lao động mà ngành Bảo hiểm xã hội phải chi trả lại cho người đã từng tham gia nộp phí khi hết sức lao động nghỉ hưu theo chế độ. Trong số những người hưởng lương hưu hiện nay thì loại người thuộc diện này chiếm tỷ trọng lớn. Ở đây tôi không đề cập đến những người thuộc diện hưởng tiền an sinh xã hội lấy từ nguồn Ngân sách Nhà nước.

  Việc tăng lương hưu qua các thời kỳ là trách nhiệm, là việc phải làm của ngành Bảo hiểm chứ không cần phải thông qua Quốc hội họp bàn xem có tăng hay không tăng và tăng thế nào vì đây là khoản tiền mà ngành Bảo hiểm đã từng thu của người lao động thì nay phải trả lại cho người lao động theo quy định của luật pháp. Thực ra vì đây là loại hình bảo hiểm bắt buộc do Nhà nước cầm cân nảy mực nên phải theo quy định của Nhà nước chứ nếu là Bảo hiểm tự nguyện thì sẽ theo Hợp đồng giữa Công ty Bảo hiểm với người tham gia bảo hiểm.

  Thực ra nói "tăng lương hưu" là không đúng bản chất sự việc vì dẫu có được tăng nhưng đời sống người hưởng lương hưu gần như không được tăng chút nào vì sự trượt giá làm giảm giá trị của đồng tiền, thậm chí tỷ lệ trượt giá vật phẩm còn lớn hơn tỷ lệ lương hưu được tăng. Do vậy, dùng từ "điều chỉnh lương hưu" thì đúng hơn. Cách tính lương hưu hiện nay là lấy tỷ lệ phần trăm được hưởng của người nghỉ hưu nhân với mức lương bình quân của người nghỉ hưu đã đóng trong những năm đang làm việc. Chính vì cách tính này mà người nghỉ hưu càng lâu thì càng bị thiệt thòi. Tôi xin đưa ra ví dụ lấy từ thông tin của một người cụ thể như sau: Một người nghỉ hưu ở thời điểm tháng 7 năm 2010 trong một doanh nghiệp Nhà nước có hệ số lương 5,6 cộng với phụ cấp trách nhiệm 0,65 tổng cộng 6,25 đã tham gia đóng Bảo hiểm theo bảng lương này, tức là với mức lương: 6,25 x 730.000VNĐ (mức lương tối thiểu vùng 4) = 4.562.500VNĐ. Khi nghỉ hưu, người này được hưởng 74% (vì bị trừ 1% nghỉ trước một tuổi) người này được hưởng lương hưu hàng tháng là: 4.562.500 x 74% = 3.376.250VNĐ (tương đương với hệ số so với mức lương cơ sở tối thiểu vùng 4 tại thời điểm đó là: 3.376.250: 730.000 (mức lương tối thiểu vùng 4) = 4,625. Và nếu số tiền đó đem mua vàng hiệu SJC thì sẽ mua được: 3.376.250: 2.854.000/1chỉ vàng SJC (Thời điểm tháng 7/2010) = 1,1829 chỉ.

  Qua rất nhiều lần tăng lương hưu, đến thời điểm hiện tại (trước ngày 01/7/2025) ngành BHXH đang trả lương hưu cho người này là: 9.834.500VNĐ. Nếu đem mua vàng SJC thì được: 9.834.500: 12.000.000/1chỉ = 0,8195 chỉ. Vậy liệu mức lương này ngành Bảo hiểm đã trả đúng số lương mà người nghỉ hưu đáng được hưởng chưa? Xin theo dõi giải trình tiếp theo:

   Tiền mà ngành Bảo hiểm thu của người này là tiền có thời điểm cách đây từ 15 năm trở về trước, giá trị đồng tiền lúc ấy không ngang bằng với giá trị đồng tiền hiện tại. Ngành Bảo hiểm xã hội có trách nhiệm kinh doanh vừa để sinh ra lợi nhuận vừa để giữ giá trị đồng tiền. Để chính xác thì phải lấy số tiền lương của người này lúc mới nghỉ hưu năm 2010 nhân với hệ số trượt giá của đồng tiền 15 năm qua, nhưng để tìm ra hệ số trượt giá này rất rắc rối. Ta có thể so sánh với một vài con số tạm thời có thể chấp nhận được như sau:

•      So với vàng SJC thì để đảm bảo tiền lương hiện tại của người này ngang bằng với thời điểm mới nghỉ hưu sẽ là:

1,1829 chỉ vàng SJC x 12.000.000/chỉ vàng SJC (thời điểm hiện tại) = 14.194.800VNĐ

•      So với hệ số lương của người này khi nghỉ hưu là:

   4,625x 3.450.000 (mức lương tối thiểu vùng 4 năm 2025) = 15.956.250VNĐ.

   Hai cách so sánh trên đều không thể hiện chính xác vì sự biến động của vàng là rất thất thường, nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố phức tạp của cả thế giới. Việc tăng mức lương tối thiểu vùng trong đó đã có yếu tố tăng trưởng mức sống xã hội của từng thời kỳ chứ không chỉ là do trượt giá. Vì vậy, để tính chính xác hơn thì phải lấy hệ số trượt giá của 15 năm qua với nhiều mặt hàng thiết yếu để quy chiếu, tuy nhiên sự sai số chắc chắn sẽ không lớn so với hai cách tính trên. Mặc dù hai ví dụ trên chưa chính xác tuyệt đối nhưng như thế cũng để thấy là ngành Bảo hiểm đã trả không đủ số tiền mà người nhận lương hưu này đáng được hưởng. Tất nhiên là không phải không tính ra được nhưng do nó rắc rối nên cần đến các chuyên gia và các nhà nghiên cứu hoạch định chính sách tính toán sao cho phù hợp.

  Ở đây, tôi chỉ muốn nhấn mạnh thêm rằng: Việc tăng lương hưu theo từng thời kỳ là trách nhiệm bắt buộc của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam đối với người nghỉ hưu dưới sự giám sát của Nhà nước chứ không phải là việc mà Quốc hội phải đem ra bàn.

                                                                                  C.S