GẶP BẠN TRONG MƠ

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nhật Huy

ĐẾN VỚI BÀI THƠ HAY

Tôi về gặp bạn trong mơ

(Tưởng nhớ Lê Thi Hữu)

Tôi về Bạn đã “ra đi “

Còn đâu vạt cỏ xanh rì triền đê

Tìm ai? Đối ẩm trăng thề

Mở thơ bạn đọc mà khê cả lòng.

Nửa đời gạn đục khơi trong

Duyên thơ buộc bạn long đong tháng ngày

Âm thầm chia những đắng cay

Cùng thơ gieo hạt ươm cây xanh vườn.

Quê nghèo nắng gió mưa tuôn

Trang thơ bạn thấm đậm hồn thi nhân

Câu thơ có nghĩa , có vần

Có nhân , có quả trong ngần tình thơ.

Tôi về gặp bạn trong mơ

Chữ duyên đã lỡ còn… chờ sang sông

Bạn ơi! Ly rượu tương Phùng

Ngọt bùi giữ lại, cay nồng bỏ đi.

Dòng sông quê mãi khắc ghi

Người - thơ khóc bạn ra đi về trời

Bão giông giờ đã qua rồi

Tình thơ bạn gửi lại đời mai sau.

Câu thơ chìm nổi bể dâu

Có bùn đất lấm nỗi đau phận người!

23/8/2020

Trần Trọng Giá

Lời bình của nhà thơ NHẬT HUY

Hai Thi nhân và Một mối lương duyên.

Nhà thơ Trần Trọng Giá và Lê Thi Hữu chưa hề gặp nhau. Tuy đều là học sinh của trường huyện Nho Quan- Ninh Bình. Nhưng chiến tranh đã sớm kéo hai người về hai ngả của cuộc đời. Lê Thi Hữu theo ngành sư phạm, thành nhà giáo. Và ở thời điểm đất nước có nhiều khó khăn, Hữu có những khoảng thơì gian dài phải vào tận Cà Mau dạy học, về quê thất nghiệp phải đi làm thuê kiếm sống. Trần Trọng Giá thì 18 tuổi đã lên đường nhập ngũ. Và ông gắn với cuộc đời binh nghiệp cho tận đến lúc về hưu. Nghĩa là trong cuộc đời thực, cả Trần Trọng Giá và Lê Thi Hữu mỗi người có một hoàn cảnh sống hoàn toàn khác nhau. Giống nhau chỉ là cùng quê, cùng sinh ra và lớn lên trong lòng chảo của vùng đất chiêm trũng bốn bề bị vây bọc bởi nước và núi đá vôi. Điều đặc biệt và chung nhất, Lê Thi Hữu vừa bươn chải kiếm sống vừa làm thơ. Trần Trọng Giá vừa làm lính vừa làm thơ. Và ở bước đi ban đầu ấy, họ đều say thơ Lục Bát. Sau này, chính những bài thơ “ Khập khiễng kiểu Sáu-Tám” quê kiểng, lấm láp đầu tay được cất trong túi áo ngực luôn thấm đẫm mồ hôi thời son trẻ đã mang lại cho cả hai không ít danh tiếng. Có lẽ chính vì thế, Duyên Thơ- Một cái duyên lạ lùng mà qua bao sóng gió và những biến đổi, qua bao xoay vần của con Tạo, cuối cùng đã xuất hiện. Nó xuất hiện để kéo hai thi nhân cát bụi ấy lại, cho họ có cơ hội được “Gặp gỡ”, được “ Đến” với nhau. Chỉ có điều, đó hoàn toàn không phải là sự gặp gỡ bình thường. Họ chỉ gặp nhau trong Thơ khi cùng viết về mình, về những con người, những ngọn núi và vùng đất quê hương.

Lê thi Hữu:

Quê mình củ sắn củ khoai

Củ khoai củ sắn sinh hai đứa mình

…

Trần Trọng Giá:

Tôi từ đứa trẻ chăn trâu

Tuổi thơ bùn đất nhuốm mầu phèn chua.

Dầm mình trong nắng trong mưa…

…

Những câu thơ mộc mạc, lấm láp, đầy thân phận, như một dấu ấn, một mật mã để hai chàng trai đất đồng chiêm Nho Quan dù mỗi người đứng ở hai vị trí, mang hai só phận khác nhau vẫn nhận ra nhau, trở thành sợi dây gắn kết họ. Khi cởi bỏ được bộ quân phục, có cơ hội về quê thì Lê Thi Hữu đã mất. “Tôi về bạn đã ra đi” … Câu thơ thảng thốt, ứ nghẹn và đẫm nước mắt. Và chữ BẠN- Mặc nhiên đã làm một khẳng định về mối lương duyên được thể hiện như một mối quan hệ gắn bó, bền lâu nhưng không theo quy tắc thông thường. Không phải tình bạn vui chơi ngày đêm, đó là khối tình gắn kết qua sự tìm nhau, hiểu nhau và được ràng buộc bởi “ Nửa đời gạn đục khơi trong”, bằng chữ nghĩa, sự cảm thông qua những “ Long đong tháng ngày” và cả “bùn đất lấm nỗi đau phận người” nữa. Một DUYÊN- TÌNH- Một sợi dây vô hình buộc những tâm hồn đồng điệu, cùng chia sẻ đắng cay, cùng gieo hạt thơ trên mảnh đất đời người. Và hôm nay, đọc bài thơ của Trần Trọng Giá, chúng ta sẽ không cần nói đến những yếu tố Nghệ thuật mà điều cần qua tâm, chính là mối duyên lạ và thấm đẫm nghĩa tình ấy.

“GẶP BẠN TRONG MƠ”- Bài thơ không chỉ là một hành trình quay về với ký ức, về với người bạn đã khuất. Đúng hơn, đó là một Mối tình Thơ được bày tỏ. “Tôi về gặp bạn trong mơ / Chữ duyên đã lỡ còn... chờ sang sông”. Không bi luỵ. Giọng thơ chỉ đột ngột mềm đi, có chút ngậm ngùi, có chút tiếc nuối những lời chưa kịp nói. Và như ly rượu quý rót ra dành đợi bạn mà mãi không kịp cạn, đành thầm thì hẹn lại…” Kiếp sau”. Sự đồng cảm thầm lặng, người này hiểu rõ nhất sự hy sinh, sự long đong mà người kia phải chịu để giữ cho thơ luôn trong ngần. “Âm thầm chia những đắng cay / Cùng thơ gieo hạt ươm cây xanh vườn”. Đây không phải mối quan hệ đồng nghiệp thông thường, đó là tình của Tri âm, tri kỷ. Trần Trọng Giá đọc thơ của bạn như đọc chính phần tâm hồn của mình. Tôn trọng chân thành, không tô vẽ. Khi nói về thơ Lê Thi Hữu, Trần Trọng Giá không dùng những từ ngữ hoa mỹ, mà bằng những điều giản dị nhất: “Câu thơ có nghĩa, có vần / Có nhân, có quả trong ngần tình thơ”. Đó là sự công nhận quý giá nhất từ một người cùng nghiệp thơ: Thơ không cần lạ mắt, không cần kỳ bí, thơ phải có nghĩa với đời, phải bám vào nhân quả, phải trong sáng như chính tình cảm giữa hai người bạn. Không biến người bạn thành một thần tượng trên bục cao, Trần Trọng Giá viết về bạn bằng thực tế, sống với nắng gió quê hương, với đất cát lầm lụi. Những nét khắc họa về đời sống của Lê Thi Hữu cũng rất thật: “Quê nghèo nắng gió mưa tuôn / Trang thơ bạn thấm đậm hồn thi nhân”. Có thể thấy mỗi dòng chữ, mỗi câu thơ đều như cùng đang ngấm đậm mồ hôi và cả hồn của người viết. Phải hiểu nhau đến thế nào mới có được những câu thơ như vậy. Và điều quan trọng hơn, khiến bài thơ không chỉ là tình cảm riêng giữa hai người bạn. Nó mở rộng thành sự đồng cảm với tất cả số phận những nhà thơ sống gắn bó với đất đai, với đời thường, người mang theo cả bùn đất, cả nỗi đau phận người vào từng dòng chữ. Câu “Có bùn đất lấm nỗi đau phận người!” đã đụng chạm đến một điều cao hơn. Nó khẳng định: Thơ không phải là thứ tình cảm bay bổng xa rời đời sống, nó được làm nên từ chính những đắng cay, những thiếu thốn, những vất vả của cuộc đời thật.

Lời nhắn gửi gửi cho bạn của Trần Trọng Giá cũng đầy tinh thần của người lính, của người quê chân chất: “Bạn ơi! Ly rượu tương Phùng / Ngọt bùi giữ lại, cay nồng bỏ đi”. Đó là lời gan ruột và cũng là triết lý sống của Trần Trọng Giá: Sẵn sàng đối diện bão giông, nhưng sau bão giông vẫn buông bỏ những đắng cay mở lòng giữ lại những điều đẹp đẽ. “Bão giông giờ đã qua rồi/ Tình thơ bạn gửi lại đời mai sau”- Không chỉ là một an ủi. Đó là một đánh giá cùng thừa nhận và khẳng định cho cái đẹp trong thơ Lê Thi Hữu. Chân thành, đầy tôn trọng, một sự tôn trọng không điều kiện với bạn, trong niềm tin rằng thơ sẽ mãi tồn tại dù thời gian trôi qua và con người đã đi xa. Đó chính là vẻ đẹp bất biến của tình đồng nghiệp, tình tri kỷ trong giới thơ. Đó là sự đồng điệu, là mối liên kết thầm lặng giữa những người cùng chọn nghiệp chữ. Không phải là những cuộc gặp gỡ rộn ràng, đó là mối duyên hiểu nhau không cần nhiều lời: khi một người viết câu thơ, người còn lại đọc và cảm nhận được cả nỗi đắng cay, cả niềm vui mà câu chữ không nói hết. Tình thơ ấy không bao giờ mất ngay cả khi người đã khuất. Nó vẫn còn lại trong những trang thơ, trong những cuộc rượu tương phùng khi gặp lại nhau ở các buổi đọc thơ, trong những dòng bình luận giản dị trên trang của nhau. Đây chính là thứ "vốn vô hình" mà không nghề nghiệp nào khác có được. Giữa một thế giới luôn thay đổi, luôn đo lường mọi thứ theo con số, lượt xem, doanh thu. Tình thơ là điều duy nhất không cần tính toán, không cần đặt ra điều kiện trao đổi.

"Thơ là để duy trì thế đứng của con người trong thế giới này". Có một nhà thơ đã nói như vậy. Trong một thế giới ngày càng phẳng, khi mọi thứ đang di chuyển quá nhanh, khi giá trị văn học đang bị mạng xã hội xâm lấn, ngày càng ít chỗ cho những rung cảm sâu lắng. Và khi nhiều nhà thơ đang phải đối mặt với vô vàn cám dỗ: phải viết theo thị hiếu, phải được nhiều lượt tương tác, phải nhận được những lời tán dương công khai. Thì mối tình thơ như Trần Trọng Giá và Lê Thi Hữu sẽ nhắc nhở họ rằng giá trị thực sự của thơ không nằm ở số người like, không nằm ở những danh hiệu, nó nằm ở chỗ câu thơ phải chân thật, phải thấm đẫm hơi thở của cuộc sống hôm nay. Thấu hiểu được điều đó, Thơ sẽ trở thành điểm tựa tinh thần quan trọng nhất, là lương tâm, là lý do để mỗi nhà thơ chân chính tiếp tục viết, tiếp tục gửi những câu chữ vào cuộc đời. Và cùng với Thơ- Người sẽ yêu nhau hơn, hiểu nhau hơn. Tình Thơ sẽ làm Tình người ngày càng bền chặt.

Hà Nội, Thu 2026

Nhật Huy