ĐỌC TUYỂN "THƠ DÂNG MẸ"

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Phạm Thị Phương Thảo

THÁNG MƯỜI, ĐỌC TUYỂN “THƠ DÂNG MẸ” VÀ LỜI BÌNH.

Tuyển & lời bình THƠ DÂNG Mẹ - tập II - Nxb Tri thức – tháng 5/ 2026) của nhà PBVH Nguyễn Thị Thiện)

Một tập sách bìa hồng, dày dặn, được chị gửi tặng tựa như một món quà quý dành cho những người mẹ VN hay những người phụ nữ nói chung. Đó là cuốn thơ tuyển chọn cùng lời bình tiếp theo sau tập Thơ dâng Mẹ (Tuyển & bình tập I -Nxb Hội Nhà văn - năm 2020). Đây cũng là cuốn sách thứ 15 của chị- một nhà giáo, một nhà văn tận tâm với văn chương .

Những năm gần đây, chị Nguyễn Thị Thiện được độc giả đánh giá cao khi cần mẫn viết nhiều bài nghiên cứu, phê bình văn học có chất lượng và có nhiều tìm tòi, sáng tạo. Chị cũng là một người bà, một người mẹ đã hết lòng vì con cháu nên am hiểu sâu sắc nỗi lòng của những người mẹ.

Từ năm 2017 chị bắt đầu in nhiều tập sách về thơ và lời bình. Nguyễn Thị Thiện rất chịu đọc và chịu viết, dù đã ở vào tuổi lên bà đã lâu, mà với các phụ nữ khác đã tự coi là được quyền nghỉ ngơi. Những tập thơ tuyển và lời bình, như Tình thơ tình người, Tình cha con, Hái dọc đường văn…chị đã công phu chọn được khá nhiều những bài thơ hay khi viết về cha mẹ và quê hương.

Thơ dâng mẹ tập II và lời bình của Nguyễn Thị Thiện.

Đó là những bài thơ ruột gan của nhiều tác giả khi họ viết về người mẹ của mình. Nhiều nhà thơ tên tuổi, ở nhiều lứa tuổi khác nhau. Như các nhà thơ: Trúc Thông, Chế Lan Viên, Bằng Việt, Xuân Quỳnh, Phi Tuyết Ba, Nguyễn Đức Mậu, Trần Đăng Khoa, Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn, Bùi Minh Quốc…viết về người mẹ của mình thật ấn tượng.

Chị đưa vào tập này cả những tác giả mới, thậm chí họ chưa hề nổi tiếng nhưng thơ về mẹ có tứ hay và có điểm khác biệt. Thơ là tiếng nói từ sâu thẳm nỗi lòng người con đối với mẹ mình. Cách thể hiện của mỗi người viết tuy không giống nhau nhưng đều là tình yêu thương và biết ơn với đấng sinh thành. Chính điều đó đã làm nên vẻ đẹp và sự phong phú muôn màu của thi ca. Tuyển tập những bài thơ hay về mẹ luôn là những thách thức với người sưu tầm và sáng tác, bởi ai cũng yêu mẹ và dành tâm huyết cho những câu thơ về mẹ. Thế nên chúng ta sẽ có vô số những bài thơ hay về mẹ.

tập Thơ dâng Mẹ tập II, chị Nguyễn Thị Thiện đã chọn 41 bài. Có thể đây chưa phải đã là những bài hay nhất nhưng chắc chắn là những bài thơ gây ấn tượng mạnh và có dư ba.

Từ những bài thơ hay về mẹ đã có từ ngày xa xưa như “Nắng mới” của thi sĩ Lưu Trọng Lư, ra đời từ năm 1939 (tr134)

“ Hình dáng mẹ tôi chửa xóa mờ

Hãy còn mường tượng lúc vào ra

Nét cười đen nhánh sau tay áo

Trong ánh trưa hè, trước giậu thưa”

Cho đến những bài thơ viết về mẹ còn rất mới như “Xin phép mẹ chúng con phải hành quân ra trận” của Châu Anh Tuấn, sáng tác 4/2026 (tr 234)- Chị đều dành cho họ những lời trân trọng.

Trong tập này, Nguyễn Thị Thiện đã bình thơ của các nhà thơ tên tuổi như: Chế Lan Viên - qua bài Con cò khá quen thuộc. Cho đến nhà thơ Hữu Thỉnh - qua bài Trông ra bờ ruộng, chị gọi đó là “một bức tranh thấm đẫm tình cảm và suy tư.”

“Gié thơm ai đã gặt rồi

Đồng quang bóng mẹ, nắng nôi một mình”( NXB VH 1985)

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều từng viết về mẹ rất hay như với Mẹ và trong tác phẩm Thư gửi mẹ. Đặc biệt bài thơ này từng được nhà thơ chia sẻ nhiều lần trên fb cá nhân. Chị Nguyễn Thị Thiện đã bình bài thơ “Mẹ trong đêm gió lạ” của ông.

Các nhà thơ : Viễn Phương, Lê Thị Mây, Trần Đăng Khoa… cũng từng viết về mẹ. Nhà thơ lục bát Đồng Đức Bốn với bài thơ đã trở thành quen thuộc “Trở về với mẹ ta thôi” :

“Trở về với mẹ ta thôi

Giữa bao la, một khoảng trời đắng cay “

Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu đã được chị dành bài viết “ Liêu xiêu dáng mẹ trên đồng vắng xa” khi viết bình bài thơ “Dâng mẹ “ của ông. Nhà thơ Trúc Thông với “ Bờ sông vẫn gió” và nhà thơ Nguyễn Duy với “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa”, “một miếng cau khô, khô gày như mẹ “ khi bình thơ về mẹ của Đỗ Trung Lai…

Bên cạnh đó chị cũng giới thiệu những tác giả mới viết về mẹ như Phùng Trung Tập với “Chiếc nón của mẹ, chị Kim Nhũ với Trên giường của mẹ,Minh Loan với bài Ru con; Thanh Lâm với bài Đôi quang trên vai của mẹ… Với sự trân trọng và biết ơn những người mẹ, tác giả của những bài thơ ấy đã được chị chắp cánh bay lên với lời bình tâm huyết, sự chia sẻ sâu sắc, qua đó thể hiện tấm lòng thành kính yêu thương và tri ân những người mẹ.

Hình ảnh rộng hơn và tha thiết hơn trong tập này chính là Mẹ Tổ quốc, hay người mẹ chiến sĩ. Dẫu là ai thì hình ảnh Mẹ Việt đều rất đẹp bởi lòng yêu thương, tình mẫu tử, lòng vị tha, sự đảm đang, sự tần tảo khi nuôi dạy các con lớn khôn và trưởng thành. Chị Nguyễn Thị Thiện đã dành tình cảm tha thiết ấy khi viết bài “ Mẹ Tổ quốc không bao giờ yên nghỉ” cho bài thơ Mẹ Tổ quốc của nhà thơ Nguyễn Việt Chiến.

Với sự trân trọng, biết ơn những người mẹ, nhà PBVH Nguyễn Thị Thiện đã chọn lựa, bình dẫn một cách kỹ lưỡng các bài thơ về mẹ. Chị là một người bà, người mẹ đi qua những năm tháng thời chiến tranh, từng nếm trải khó khăn suốt thời báo cấp…nên đã có vốn sống dày dặn. Cùng với kiến thức, kinh nghiệm giảng dậy học sinh sau nhiều năm đứng lớp, nên việc sắp xếp bố cục chỉnh chu và dễ dàng khi đi từ những bà mẹ cụ thể đến tầm khái quát.Vẻ đẹp của tình mẫu tử luôn thiêng liêng, chị rất mực trân trọng. Bằng nhiều sự cảm nhận tinh tế, chị tìm ra những tứ thơ hay và chọn được những câu hay nhất để bình. Với 41 bài thơ về mẹ, mỗi bài mang theo một vẻ đẹp riêng nhưng cùng chung tình yêu với mẹ và tình yêu quê hương tha thiết.

Người mẹ Việt luôn được bao thế hệ biết ơn và ngợi ca. Họ là những người đàn bà Việt từng mang nặng đẻ đau, từng nuôi dạy con khôn lớn và trưởng thành từ trong chiến tranh, gian khó. Bởi thế viết về mẹ “ là suối nguồn yêu thương không bao giờ cạn” (Cùng bạn đọc - Nguyễn Thị Thiện). Khi bình những bài thơ hay viết về mẹ của các nhà thơ, chị một lần nữa được dịp ngợi ca vẻ đẹp của đàn bà và những người phụ nữ Việt Nam. Bởi trong tâm hồn mỗi người, ai chẳng dành tình cảm cho mẹ và ai trong đời này chẳng có một người mẹ và mang nặng lòng biết ơn đấng sinh thành.

Với cách chọn lựa chủ đề Mẹ và lối bình thơ đi vào lòng người của nhà PBVH, chị đã nâng tầm người mẹ Việt Nam khi giúp độc giả rung động và hóa thân vào từng câu thơ hay về mẹ.

“Bàn tay mẹ chắn mưa sa

Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng”

( bài À ơi tay mẹ của Bình Nguyên)

chị đã nhận xét xác đáng: “Bài thơ không có một từ ngữ nào trực tiếp nói đến tình yêu và lòng biết ơn nhưng thấm đượm trong từng câu, từng chữ là tình yêu thương, lòng biết ơn chân thành và sâu nặng của đứa con đối với mẹ kính yêu.”

Khi bình bài Mẹ của Đỗ Trung Lai, chị viết: “Đây là khúc ca của tình mẫu tử bình dị mà thiêng liêng, cùng với những suy tư sâu lắng của nhà thơ trước sự vận động không ngừng của thời gian và quy luật vô thường của tạo hóa”.

Đọc bài Mẹ- khi Trần Đăng Khoa gửi thư về cho mẹ bằng thơ:

“Con xin mẹ cứ đọc Kiều

Cho căn nhà trở lại yên tĩnh

Dưới bóng cây bảng lảng hoàng hôn

Xin mẹ cứ ngồi tựa cửa chờ con…”

chị đã viết:

“Nhan đề bài thơ chỉ một âm tiết duy nhất“Mẹ” bình dị mà thiêng liêng - điểm tựa tinh thần của toàn bài. Đây không chỉ là đối tượng để nhân vật trữ tình hướng tới mẹ, còn là biểu tượng của quê hương, mái nhà, ký ức tuổi thơ, lý do để người lính chiến đấu, và cũng là nơi mọi đau thương cuối cùng quay trở về.”

Chị đã dẫn độc giả đi từ cuộc đời tác giả, từ hoàn cảnh ra đời của từng bài thơ, để đưa ra những nhận định và lời thẩm bình sâu sắc. Điều này thật đáng quý cho những phân tích lý giải của chị ở phần sau thêm thuyết phục. Ta đọc lời bình bài Nửa đêm thức dậy nghĩ đến mẹ của nhà văn Thiên Sơn, để thấy : “Bằng thể thơ tự do phóng khoáng, ngôn từ giàu hình ảnh và minh triết, bài thơ làm sống dậy chân dung người mẹ tuổi ngoại bát thập suốt đời yêu thương, hy sinh vì các con, thể hiện tình yêu và lòng biết ơn sâu nặng đối với đấng sinh thành”.

Với bài “Trở về với mẹ ta thôi “‘của Đồng Đức Bốn, chị dành những lời thật xúc động , khi đưa ra những dòng cảm nhận : “Có lẽ ông không làm thơ về mẹ mà như đang khóc mẹ bằng thơ. Vì thế, mỗi câu chữ đều có độ nóng của nước mắt và độ nhói của ký ức. Áng thơ không chỉ là tiếng khóc thương xót, tri ân mẹ mà còn nhắc nhớ con người hôm nay giữa bao bon chen của cuộc đời, nơi bình yên nhất để trở về vẫn luôn là mẹ”.

Khi viết về người mẹ có công sinh thành, nuôi dưỡng con cái, những người mẹ ấy không chỉ là những người mẹ bình thường , thi ca đã nâng tầm khái quát và khiến cho hình tượng mẹ trở nên đẹp đẽ, lung linh. Ở một đất nước mà lịch sử dân tộc là bài ca giữ nước, từng xảy ra các cuộc chiến tranh liên miên như Việt Nam, người phải gánh chịu nỗi đau khổ luôn là những bà mẹ. Chiến tranh và đạn bom khiến cho bao người điêu đứng, bao sự hy sinh đổ máu không chỉ của những người trực tiếp cầm súng, mà còn là nỗi đau khôn cùng của những người mẹ, người vợ. Bao người mẹ từng ngồi tựa cửa chờ con ra đi mà

không trở về ?

Đọc xong 41 bài thơ của 39 tác giả viết về đề tài Người Mẹ và lời bình, ta thấy hiện lên 41 câu chuyện nhỏ về mẹ! Mỗi bài, mỗi vẻ, mỗi nét riêng nhưng tựu chung đều là những góc nhìn hay cảm nhận khác nhau về lòng yêu kính, biết ơn, tự hào, cùng những cảm nhận sâu sắc, chân thực về người Mẹ. Phần lớn các bài bình thơ của chị đã được chọn đăng trên các báo, thật là tuyệt vời !

Hình tượng người mẹ vốn là vẻ đẹp muôn đời trong văn học nghệ thuật và thi ca. Bởi thế, trong tập Thơ dâng Mẹ, đó là hình tượng đẹp của những người mẹ Việt Nam, họ vốn cần cù, đảm đang, chịu thương chịu khó và tha thiết yêu con, yêu hòa bình, luôn bao dung và nhẫn nại một đời vì con. “Cá chuối đắm đuối vì con”, như lời các cụ xưa đã từng đúc kết. Người mẹ ở đây luôn được cả nhân loại tiến bộ và văn chương đề cao và ca ngợi từ lâu nay với đức tính quả cảm, sự tận tụy, hy sinh và lòng yêu thương con vô bờ bến. Những người mẹ với thiên chức từ trong máu và ở họ luôn ngập tràn vẻ đẹp của tâm hồn Việt.

bài thơ được Nguyễn Thị Thiện chọn bình, nhằm khắc họa hình tượng người Mẹ hậu phương hay người mẹ chiến sĩ, mẹ liệt sĩ thật đau thương, khắc khoải. Đây chắc chắn chưa phải là những bài thơ cuối cùng về mẹ. Chúng ta có quyền chờ đợi những bài thơ hay nữa về mẹ tiếp tục ra đời và sẽ được các tác giả công bố. Hình tượng người mẹ Việt Nam sẽ còn tỏa sáng trong văn chương để các thế hệ sau ghi nhớ. Vẻ đẹp ấy không chỉ mang tính cụ thể mà còn giàu tính khái quát.

Chị đã giới thiệu đến độc giả các bài Thơ hay về mẹ, khiến chúng ta được nhắc nhớ như: Mẹ - Bằng Việt, Mẹ - Đoàn Ngọc Thu, Mẹ - Trần Đăng Khoa, Mẹ của những đứa con liệt sĩ - Chu Linh, Mẹ ơi con đã trở về - Đặng Vương Hưng, Xin phép mẹ chúng con phải hành quân ra trận - Châu Anh Tuấn, Tết này con về - Ninh Đức Hậu…vv đều là những bài thơ ấn tượng . Viết về hình tượng người Mẹ là niềm vui, hạnh phúc của người sáng tác và cả người bình thơ, cũng là niềm tự hào của biết bao người con và của nhiều thế hệ kế tiếp.

Đọc tuyển Thơ dâng Mẹ và lời bình của Nguyễn Thị Thiện trong những ngày tháng mười- Kỷ niệm ngày Phụ nữ Việt Nam năm 2026 càng thêm ý nghĩa. “Làm sao mềm mại/ bằng lời mẹ ru”( Phi Tuyết Ba). Chúng ta càng thêm tôn kính, yêu quý và biết ơn những bà mẹ Việt Nam- Đó là hình tượng đẹp đẽ của người phụ nữ, những người Mẹ Việt Nam. Những người đàn bà Việt xứng đáng được văn chương ca ngợi và họ vẫn từng ngày làm đẹp cho thi ca !

Hà Nội tháng 10.2026

P.T.P.T