Đỗ Hàn
DÒNG LÔ XANH THẮM
2- Duyên phận phải chiều
“Thế giới đông nên ngọc một bầu…”
Nguyễn Trãi
Sáng hôm sau, Trần Nguyên Hãn dắt ngựa ra khỏi tàu rất sớm. Phu nhân của ông đã dậy từ khi nào, nàng đã kịp đồ một nồi xôi nếp thơm thật to và luộc một con gà mái ghẹ, gói cẩn thận vào mo cau để ông mang sang làm quà cho lũ con dì hai. Trần Nguyên Hãn trìu mến nhìn vợ và cũng không quên gật đầu với nàng biểu thị sự biết ơn.
Ông phóng ngựa nhanh từ làng Đa Cai, dọc đường làng men theo dòng sông Phó Đáy, đến bến Gốm, cửa sông Lô. Hai bên đường ngựa phi qua, những cành lá cọ như những bàn tay khổng lồ xòe ra, vẫy vẫy như muốn rũ những hạt sương mai... Ông tạt vào kho hàng của Ngọc Lanh, định dặn lại đôi lời. Nhưng đêm qua nàng đã về bên nhà cha mẹ ở bên kia sông, sớm nay chưa sang. Nguyên Hãn đành gọi đò xuôi để về bến Gành của Cam Giá Thượng rồi từ đó về Đông Sàng thuộc Sơn Tây.
Người lái đò có thân hình lực lượng, nhanh nhẹn, có vẻ còn trai trẻ, nhưng trên đầu lại đội cái nón rách sụp xuống như yếm thế. Khi anh ta ngẩng mặt lên nói chuyện thì mặt mày lem luốc lại trông như đã qua trung niên. Trần Nguyên Hãn vừa thích thú, vừa cảnh giác hỏi thử:
- Anh chủ đò, anh đưa ta xuôi về Cam Giá Thượng rồi cắm sào đợi ta, đến khuya chúng ta cùng ngược có được không?
- Dạ, Tướng Quốc muốn sao, tiểu nhân xin vâng lời ạ!
- Ồ, anh cũng biết ta sao?
- Tướng Quốc là người danh giá, quê Sơn Đông, được vua phong đất ở Lập Thạch, người khắp trong vùng ai cũng biết ạ!
- Ta đã về an trí ở quê rồi, có làm Tướng Quốc nữa đâu, nên cứ gọi ta là Hãn. Thôi, anh đưa ngựa xuống thuyền đi, vừa xuôi dòng, ta vừa nói chuyện.
Khi mái chèo đã khỏa nước giữa dòng Lô, khi dòng trong xanh của con sông đang nâng con thuyền về xuôi, tiếng nước vỗ mũi thuyền kêu oạp oạp và con thuyền lao đi; cũng là lúc anh lái đò nhẹ việc, chỉ giữ lái là chính, thỉnh thoảng mới khoát nhẹ mái chèo. Anh ta hỏi:- Tướng Quốc, ngài qua bà hai sớm thế này, chắc nhà có việc?- Ồ, anh lại còn biết cả việc ta có bà hai ở bên kia sông Cái nữa cơ đấy!- Ông đùa: Hay có ai đã thuê anh theo dõi ta chăng!?- Dạ, Tiểu nhân đâu dám! Chẳng qua là đã có vài lần ngài đi đò dọc nhà con, chỉ khác là do cha con đưa ngài đi... Có lần con đã đứng ở bến Gốm xem ngài xuống thuyền cùng cha. Mỗi lần đưa ngài về, cha tiểu nhân kể rất nhiều về ngài ạ!- Ừ, ta nhớ rồi, ta thường sang bên đó bằng ngựa, từ Sơn Đông ta qua các trấn Bồ Sảo, Phú Thịnh, về bến Mía đối diện Đường Lâm, ta bắt đò ngang là tới nơi. Có đôi lần ta đi đò dọc, là do cha anh đưa đi đó sao? Hôm nay ông ấy đâu mà anh lái thay?- Dạ, cha con ốm, nên con mới ra bến. May sao lại được đón Tướng Quốc, lại được hầu chuyện ngài!- Ta nói rồi, đừng gọi ta là Tướng Quốc nữa, gọi là anh Hãn, chú Hãn hay khó thì gọi cái tên chung chung là Tướng Quân như các bà vợ ta vẫn gọi ta là được! Khà khà...- Dạ, vậy thì xin phép ngài cho con gọi là Tướng quân ạ! À, mà thưa tướng quân, con ngựa của ngài hay thật.- Nó hay ở chỗ nào?- Từ khi bước xuống thuyền, nó đứng ngay ngắn giữa lòng thuyền, không gõ móng, không lắc bờm, có ý giữ cho thuyền thăng bằng. Con để chung trà nóng trên sạp thuyền mà không sóng sánh tý nào!Trần Nguyên Hãn cười: - Nó quen làm lính đường thủy, đánh đường bộ nhiều rồi! Nó theo ta từ năm Ất Tỵ (1425) vào đánh trận sông Gianh, giải phóng hai xứ Tân Bình, Thuận Hóa, đến nay cũng đã bốn năm rồi! Ta với nó không biết còn gắn bó được bao lâu nữa đây!
Ông trầm ngâm nhìn dòng nước sông Lô xanh trong đang dần dần nhập vào dòng sông Hồng đỏ quạch. Ông nhìn sâu xuống đáy sông, như muốn tìm một thứ gì đó. Thứ mà ông tin là nó có ở trên đời, nhưng có lẽ nó lặn vào, nó lẫn vào trong hai dòng nước... Anh lái đò thấy tướng quân trầm ngâm suy tưởng, anh cũng cố lặng im để dành khoảng tĩnh lặng cho ông. Rất lâu sau, như nhớ ra điều gì, ông bỗng hỏi:
- Anh lái, anh vừa nói cha anh kể rất nhiều về ta, đó là những chuyện gì vậy!? Ông nghĩ, mình về quê an trí, gắng hòa cùng người dân bản quán. Nhưng dân quê vốn trọng người có chức tước, nên ít ai dám gần, vì thế ông ít được nghe lời nói thật về mình, nay nghe họ đồn đại xem sao.
Ông trầm lặng chờ đợi!
Anh lái đò sau khi bỏ chiếc mũ ra khỏi đầu, khỏa nước sông bằng tay trái rồi anh vốc từng vốc nước lên rửa mặt. Hiện dần lên dưới vành mũ là một khuôn mặt đẹp trai như một tượng thần. Anh nở nụ cười với hàm răng trắng đều, nụ cười tỏa sáng cả khúc sông. Anh nói:
- Thưa tướng quân, cha con kể rằng, tướng quân về quê an trí, được Đức Thái Tổ cho phép nhận lộc vua là đi ngựa từ sáng đến tối trong ngày rằm tháng tám, ngựa đi từ khi mặt trời mọc đến khi trăng lên, đi đến đâu thì tất cả các thửa ruộng bên tay tả của tướng quân sẽ là đất thang mộc của ngài. Nhưng vì không muốn chiếm nhiều ruộng đồng làm của riêng cho mình, lại không thể trái mệnh vua, tướng quân đã cưỡi voi đi. Voi thì đủng đỉnh hơn ngựa nên đi hết buổi sáng, tướng quân mới đi được hơn mười tám dặm. Trời vừa chớm buổi trưa, tướng quân đã cho quân lính cùng người nhà vào quán dịch ăn trưa. Ngài cho mọi người đánh chén no say. Mà cái giống rượu quê uống say thì ai cũng buồn ngủ. Thế là mọi người lăn ra ngủ đến chiều tối. Lúc đó ngài mới giục mọi người dậy, mau chóng lên ngựa để quay về kịp làm tết trung thu cho lũ trẻ của làng. Thế là đất thang mộc của ngài chỉ có đến Cao Phong. Chứ nếu như những quan khác thì...
- Thì sao?
- Ối, tướng quân ơi, sau khi có phép quân điền của vua ban ra, dân quê thì vui mừng vì nhà nào cũng có ruộng. Nhưng quan lại thì đã bắt đầu vơ vét, tích tụ đất. Vì người dân, mang tiếng là nông dân nhưng có phải ai cũng có kinh nghiệm làm nông đâu. Vì thế, các quan bỏ tiền ra mua lại đất của dân với giá rẻ bèo, rồi họ làm trang ấp của riêng mình... Nếu được lộc vua như tướng quân, họ tranh thủ cưỡi ngựa và phóng nhanh phải biết...
Khà khà... -Trần Nguyên Hãn cười sảng khoái- Không ngờ dân quê ta cũng hiểu lòng ta đến thế. Thật lòng ta không muốn chiếm đất đai do cha ông họ, đã bao đời từ khi khai sơn phá thạch, rồi chăm bẵm ngày đêm mới làm ra những thửa ruộng tốt như thế! Còn chuyện gì nữa mà cha anh đã kể anh nghe?
- Cha con kể rằng, tướng quân có một thanh gươm thần. Ngài đã nhặt được một thanh sắt dài nhờ một lần cày ruộng gần Rừng Thần. Ngài đã mài thanh sắt ấy suốt 10 năm, đêm trăng nào ngài cũng mài. Thế là từ một thanh sắt cũ, nó thành một thanh gươm sắc, bén ngọt chưa từng có, ngài lại được một ông kéo vó bè ở bến Phú Hậu cho một cái chuôi gươm, do ông ấy kéo cá mà vớt lên được. Thanh gươm được thần sông Bạch Hạc phù phép cho, nên chém đá như chém thân cây chuối, chém sắt như chém bùn. Ngài lúc nào cũng mang thanh gươm bên mình và ngài ra trận. Trong trận Chi Lăng, Xương Giang, sau khi tên tướng giặc Liễu Thăng bị sa lầy vào vào bãi bùn, ngựa không rút chân ra được. Hắn lồng lộn hô hét. Hàng trăm mũi tên, mũi lao của quân Lam Sơn phóng đến mà hắn chẳng hề hấn gì. Quân ta văng câu liêm, tung thòng lọng mà cứ trượt ra ngoài, không trúng tên tướng kỳ quái. Mãi đến khi ngài mang thanh gươm thần đến, nhìn thấy ánh sáng xanh lét tỏa ra từ thanh gươm của ngài, tướng giặc Liễu Thăng mặt xám ngoét, cắt không ra một giọt máu, nhưng hắn vẫn gầm lên rồi quất ngựa lao vọt khỏi đám bùn lầy. Chỉ một cái đưa ngang như tia chớp, thanh gươm chưa hề chạm vào cổ tướng giặc, lưỡi gươm chưa hề dính máu, thế mà đầu tên tướng Liễu Thăng đã rời khỏi cổ...
- Chà, anh có tin chuyện đó không?
- Thưa tướng quân, con tin chứ ạ! Lời cha nói mà không tin thì đứa con ấy là đứa con bất hiếu ạ!
Trần Nguyên Hãn trầm ngâm. Mới qua hai năm đấy thôi, chuyện như thần thoại. Liệu rồi sau dăm ba chục năm, câu chuyện còn đi đến đâu. Ông ôn tồn nói:
- Anh lái à, do dân yêu mến mà thêm thắt chi tiết li kỳ vào chuyện của ta thôi. Thực chất, ta có thanh gươm báu thật, nhưng đó là thanh gươm của cụ tổ sáu đời nhà ta, là Thái sư Trần Quang Khải. Gươm ấy, được cha mẹ ta giấu kỹ trong rừng Thần. Khi biết ta sẽ vào Lam Sơn tụ nghĩa, mẹ ta đã trao cho ta. Ta có mài gươm trong mấy tháng rồi mới lên đường. Khi gặp Bình Định Vương Lê Lợi, ta đã dâng gươm báu ấy, tỏ lòng thành kính. Đức vua đã đeo gươm ấy suốt cuộc trường chinh, giờ ngài vẫn giữ. Ta thật mừng vì vật báu đã trao đúng chủ. Thanh gươm ấy trong tay đức vua, khi nó là gươm lệnh, khi nó là vũ khí thực chiến, lợi hại vô cùng. Bản thân ta chỉ gần thanh gươm vẻn vẹn nửa năm. Nhưng nó đã cho ta nhiều đức tính quý.
- Thưa tướng quân, lại có chuyện như vậy cơ ạ?
Trần Nguyên Hãn ôn tồn nói:
- Đúng vậy! Đứng trước một vật có giá trị, dù vật đó vô tri, không dạy ta điều gì. Nhưng hằng ngày được ngắm, được nghiền ngẫm về vật đó, sẽ làm cho con người chiêm nghiệm và ngộ được nhiều thứ, kiến giải được nhiều điều mà khó có sách hay thầy nào thay được... Nhưng mà... hình như...
Anh lái đò ngước mắt nhìn chờ đợi:
- Hình như sao, thưa tướng quân?
Hình như- Trần Nguyên hãn chần chừ một lát rồi nói: Từ ngày vào tay Bình Định Vương, do chém nhiều đầu giặc, xử nhiều kẻ thất tín, bản tính lưỡi gươm xưa đã có sự thay đổi!
- Lưỡi gươm cũng có bản tính và thay đổi ư thưa ngài?
- Đúng vậy! Xưa, tổ tiên ta ít khi rút gươm ra khỏi vỏ. Khi rút ra là thế chẳng đừng. Dùng xong lập tức làm lễ tế và xin không phải rút ra nữa. Bản chất người Đại Việt ta là vậy, không muốn có gươm đao. Nay gươm thường xuyên tung tác trên chiến trường, phải dùng thường xuyên nên khi cất vào vỏ rồi, nó vẫn như khát chiến. Vì vậy ta nghe nói hễ có người nhắc đến nó thì... Ông bỗng đột thay đổi chủ đề câu chuyện:
- Anh lái, sao anh ăn mặc và để mặt mũi như cố tình làm mình già đi thế?
- Ôi, Tướng quốc, à tướng quân, ngài thật tinh ý. Con làm vậy là để né tránh đấy ạ!
- Né tránh? Anh tránh đi lính ư? Đất nước đã thanh bình, Đức Thái Tổ đã không còn giữ binh hai mươi lăm vạn như khi đánh giặc Minh nữa, mà ngài cho mười lăm vạn giải ngũ về quê làm ăn, chỉ còn giữ mười vạn lính để phòng vệ mà thôi. Anh còn lo gì việc nhập ngũ?
- Ôi, nếu con được đi lính thì lại thỏa chí của con!
- Vậy anh trốn tránh việc gì? Nợ nần chăng?
- Dạ không ạ! Con tránh vì... vì... Con đẹp trai quá!
- Anh nói sao?- Trần Nguyên Hãn như không tin ở tai mình- Vì đẹp trai mà anh phải làm mình già và xấu đi ư!?
- Đúng thế đấy ạ. Con không những đẹp trai mà con lại hát hay và đàn giỏi có tiếng trong vùng.
- Vậy sao? Ta mới về quê, nên chưa biết tiếng của anh. Nhưng ta vẫn chưa hiểu hành động giả trang của anh.
- Thưa tướng quân, con làm thế để tránh các cô gái trong vùng đấy ạ. Con gái xứ ta yêu ai là yêu dữ dội lắm. Vì si mê tiếng hát, giọng đàn của con mà họ cứ túm vào, đòi về làm vợ, hay làm thiếp cũng được. Mà con thì gánh sao nổi!!!
Trần Nguyên Hãn phì cười, ai lại có số đào hoa như vậy mà trốn tránh? Họa có người đần. Nhưng nhìn tướng mạo thì chú lái này đâu đến nỗi. Ông hỏi tiếp:
- Thì chú cứ chọn người nào vừa yêu đàn hát, vừa tâm đầu ý hợp làm vợ là được chứ sao?
- Ôi, tướng quân ơi, nhà con nghèo lắm, hai bố mẹ già và bốn đứa em nữa, trông cậy tất vào con thuyền này. Dưới thời giặc Minh đô hộ, chúng con có ruộng nương gì đâu. Mới cuối năm ngoái, nhờ có phép quân điền của Đức Thái Tổ, nhà con được chia năm sào ruộng. Trong khi khắp trang ấp, xóm làng nhà ai cũng vui như tết, riêng nhà con thì vẫn âm u như rừng rậm ngày mưa dầm. Cha mẹ con đã già, các em thơ dại, chưa ai biết cầm cày cầm bừa, nên ruộng vẫn bỏ hoang đấy. Lấy vợ về, con biết tính sao. Trần Nguyên Hãn hỏi lại:
- Anh là con trưởng, lại đang sức trẻ, việc thu xếp gia đình tất đến tay chứ còn đến ai!?
- Con hiểu lễ nghĩa là thế. Nhưng từ nhỏ, con chỉ theo cha ngang dọc trên sông và tham gia các đám hát đúm hát hội mà thôi, chưa bao giờ biết ruộng lúa nương dâu là thế nào...
- Thì ra anh đang cố tránh cái nghèo, cái khổ theo cách của anh, chứ có phải anh tránh các cô gái đâu. Liệu anh cứ tránh thế, cái nghèo có buông tha anh không?- Chàng trai lái đò lúng búng:
- Chắc là không...
- Giờ anh tính thế nào ?
Con chỉ muốn được tòng quân vì con cũng đã thọ giáo thầy dạy võ bốn năm rồi, hay có nơi nào cho con được thỏa sức ca hát, con nghĩ mình sẽ đem lại no đủ cho gia đình.
- Anh đã nghe câu của đức Khổng Tử: “Tu thân, tề gia, trị quốc...” chưa?
- Con đã nghe thầy con giảng rồi ạ!
- Vậy, theo tôi nên thế này. Sau hôm nay, anh về làng, xem có ai có sức, có kinh nghiệm làm nông giỏi, bàn bạc với họ, cho họ cấy rẽ ruộng nhà mình. Tính theo thời vụ nửa năm hay một năm thôi, lợi tức có thể ăn chia theo thỏa thuận. Tiếp theo là xem trong các cô gái mến yêu anh, có cô nào vừa yêu đàn yêu hát, lại là con nhà nông căn cốt, hãy cưới làm vợ. Người vợ như thế sẽ dạy các em của anh biết làm gì trên các thửa ruộng nhà mình. Sắp xếp tổ chức gia đình cho tốt, mới mong ra thi thố với đời được chứ! Khi triều đại ta chưa coi việc đàn hát là một nghề thì anh cứ cầm chắc nghề nông đã chàng trai ạ!
- Dạ, tướng quân nói làm lòng con mở mang ra nhiều. Hôm tới về con sẽ làm ngay, làm ngay ạ... Mà, thú thực, con phục tướng quân lắm lắm ấy. Ngài không chỉ đánh giặc giỏi, đọc nhiều sách mà ngài thu xếp thế nào mà đến ba bà vợ, vẫn trong ấm ngoài êm. Chắc ngài nhiều bổng lộc, đủ tiền nuôi cả ba bà sung sướng!
- Ồ...- Ông Hãn lại bật cười - Anh nhầm to rồi, chính các bà nuôi ta thì có. Mười năm ta theo đức Bình Định Vương đánh đuổi giặc Minh, làm đến Tư Đồ rồi Thái Úy, nhưng chiến trận liên miên, làm gì có tuế lộc? Nước nhà độc lập rồi, ta được phong công trạng ngay đợt đầu, tức là trước cả khi Đức Thái Tổ đăng quang. Chức Tả Tướng Quốc và được ban quốc tính như ta là thứ bậc tột đỉnh của quan trường. Nhưng chỉ chưa đầy nửa tháng sau, ta đã xin về an trí. Thử hỏi làm gì có tước lộc mà nuôi vợ?
- Vậy thì, thưa tướng quân, chắc hẳn các bà đều là người tài giỏi?
- Cũng không hẳn thế! Bà cả ở cùng ta từ khi cùng ta ép dầu dọc đem bán trong vùng, kiếm từng chinh đong gạo. Được cái bà ấy chịu thương chịu khó, chẳng quản ngày đêm, không ngại mưa nắng, chăm chỉ với ruộng vườn. Bà hai thì gặp ta nơi chiến địa trong giờ khắc cuộc sống của ta ngàn cân treo sợi tóc. Bà ấy là người giỏi giang thật! Đã từng giúp nghĩa quân của Bình Định Vương qua nhiều phen gian khó. Còn cô ba thì...
- Cô ấy, à bà ba thì con biết!
- Ừ, cô ấy tự nuôi mình và còn giúp ta thực hiện việc lớn theo chí nguyện của ta nữa...
- Ngài thật có phúc!
-Ta cũng nghĩ thế. Nhưng ta còn nghĩ: làm người đàn ông trong gia đình không nhất thiết phải giỏi kiếm bổng lộc hơn người, cũng không nhất thiết phải là người có sức làm hùng hục như con trâu... Mà là người biết tổ chức cuộc sống, biết khơi dậy những thế mạnh của mỗi thành viên trong gia đình. Ta tin người đã đọc sách Thánh hiền, biết tìm thầy luyện võ lại tài hoa như anh, chắc làm được!
- Cảm ơn ngài đã dạy bảo và tin tưởng ở con. Con sẽ sớm làm theo lời của ngài...
Câu chuyện đang nồng thì cũng là lúc thuyền gần đến bến Cam Giá Thượng. Trần Nguyên Hãn đứng dậy, vươn vai rồi nói :
- Khi sáng ta nói vui với anh thôi, anh cầm tiền rồi giong buồm về trước. Ta sẽ ở bên này qua đêm nay, sáng mai ta đi ngựa về Sơn Đông. Đây, ta biếu bố mẹ anh và cả gia đình một đĩnh bạc này. Nó có thể nuôi cả nhà trong sáu tháng. Nhưng ta muốn anh giữ làm vốn để sau khi anh lấy vợ, vợ chồng có thể mua sắm và tổ chức gia đình cho tốt hơn.
Anh lái đò của bến Gốm chỉ biết vâng dạ và cảm ơn vị Tả Tướng Quốc mà chỉ qua một chuyến đò, anh đã cảm thấy ông như người anh cả trong nhà mình...
Tạm biệt anh lái đò nhiều tâm sự, Trần Nguyên Hãn thúc ngựa lao nhanh trên con đường thiên lý, rồi rẽ vào cổng làng Đường Lâm. Trong Đường Lâm có làng Đông Sàng mà ông đang nóng lòng tìm đến.
*** Vừa về đến cổng ngôi nhà vườn nhỏ nhắn nhưng khang trang, Trần Nguyên Hãn nhảy xuống ngựa, buông cương cho chú ngựa tự đi ra vườn, ông hét to:- Hai con Trung Khoản, Đăng Huy đâu rồi, thầy đã về!Từ nhà trong, hai thiếu niên, một lên mười, một lên bảy, mặt mũi khôi ngô cùng chạy ùa ra:- Thầy, thầy... Thầy đã về! Hai thiếu niên tíu tít nhưng vẫn hết sức lễ phép, đứa dắt tay, đứa con cón chạy trước mở cổng. Trần Nguyên Hãn gỡ tay nải trên vai xuống, nói trong tình cảm nồng ấm:- Đây, đây, quà của mẹ cả và anh lớn gửi cho các con đây!Trung Khoản - đứa con lớn, lễ phép đưa hai tay đỡ lấy gói mo cau đựng xôi và gà luộc: “Con xin!”. Trong khi đó, Đăng Huy nhảy lên lòng cha, miệng liến thoắng: - Thầy ơi, sao anh lớn không về chơi với chúng con? Sao lâu thế chúng con không được về quê chơi với mẹ cả và anh lớn?- Được rồi, các con cứ chăm học, ngoan ngoãn nghe lời mẹ, rồi mùa hè tới thầy lại cho các con về quê, lại được tắm ao Tó, lại được lên rừng Đức Lễ hái sim. Thế được chưa?- Được ạ! Được ạ! Cả hai thằng con reo to. Trung Khoản bỗng nói: - Thầy ơi, mọi ngày thầy hay về buổi chiều, u em đã đi chợ về, hôm nay thầy về buổi sáng, trên trạn chỉ có cơm cá kho u phần chúng con để ăn trưa thôi.- Khỏi lo, đã có xôi nếp và gà luộc mẹ cả gửi đầy đẫy của thầy!- Thằng em Đăng Huy định thò tay mở ra. Trung Khoản đập nhẹ tay em, nghiêm giọng:- U dặn thế nào. Bất kỳ ai cho cái gì cũng phải đợi u cho phép mới được ăn, nhớ chưa?- Ơ... ơ... Đấy là u nói với người lạ, còn đây là thầy đẻ ra chúng mình cơ mà...- Thằng em phân bua.- Cũng thế! Miếng ngon thầy mang về cũng phải chờ u về cùng ăn chứ, u vất vả suốt ngày đêm, nuôi anh em mình, em không thương u à?Nguyên Hãn bỗng thấy cay cay khóe mắt, rưng rưng thương vợ và các con, lại tự hào vì các con được vợ dạy dỗ một cách nghiêm cẩn, ông dàn hòa:- Hai con đều rất ngoan, rất đáng được thưởng, Trung Khoản con đã ra dáng người anh lắm rồi, thầy rất vui. Giờ thầy sẽ sắp thức ăn phần u các con, còn thầy và các con cũng phải chén thôi. Thầy cũng đói lắm rồi! Ba cha con ríu ran cùng sắp mâm bát, rồi ngồi bên mâm cơm. Nhìn các con nhường nhau miếng đùi, gắp cho cha miếng nạc, Nguyên Hãn như được tiếp thêm sức mạnh- Rồi các con ta, những thằng Trần Doãn Hữu, Trần Trung Khoản, Trần Đăng Huy này, rồi các con, cháu, chắt của chúng sẽ hiểu và thực hiện ước nguyện của ta. Và, chúng sẽ cùng thế hệ của chúng làm chủ non sông đất nước này bằng những lý tưởng mà hôm nay ta mới chỉ manh nha trong ý nghĩ...Ăn xong, lũ trẻ đùa vui với cha một lát rồi lăn ra ngủ. Một mình Trần Nguyên Hãn ngồi bên ấm trà sen. Loại trà mà lúc nào bà Lê Thị Tuyển cũng ướp sẵn và lưu giữ trong nhà chờ ông về. Biết ông thích thưởng trà sen, bà đã từng lặn lội về đầm sen Tây Hồ học cách ướp trà. Bà biết, chỉ có trà trấn Tân Cương, lộ Thái Nguyên ướp với các nhụy sen Tây Hồ của thành Đông Đô mới cho những ấm trà thơm mát, thanh trong như trời đất lúc giao thời giữa đêm thanh vắng chuyển sang ngày...Ngồi ngắm đám mây trắng đang tụ trên núi Ba Vì, Trần Nguyên Hãn chạnh lòng nhớ lại cái ngày ông gặp mẹ của Trung Khoản và Đăng Huy.
Tháng Tư năm Đinh Dậu (1417),Trần Nguyên Hãn một mình vào Lam Sơn và ông định trao thanh gươm gia truyền, thanh gươm quốc bảo cho Lam Sơn động chủ Lê Lợi. Thanh gươm ấy đã cùng cụ tằng tổ sáu đời Trần Quang Khải xông pha trận mạc. Nó đã từng chém đầu Toa Đô, đã từng bắt sống Ô Mã Nhi của giặc Nguyên.Trước đó, năm Bính Thân (1416), ông đã cùng Nguyễn Trãi lần tìm vào xứ Thanh để ra mắt minh chúa. Nhưng do chưa thuộc đường, lại bị quân Minh canh phòng gắt gao, nên hai anh em lại phải thoái lui. Sau này, phải mất mấy năm sau, năm Quý Mão (1423), Nguyễn Trãi mới vào Lỗi Giang và gặp được Bình Định Vương. Riêng Trần Nguyên Hãn vốn tin vào khả năng ứng biến và sức vóc cường tráng của mình, ông đã một mình quay lại Lam Sơn ngay một năm sau đó.
Lần này, ông dừng chân ở Quan Hoa rồi theo sông Luồng, tìm đường về Lam Sơn. Chính trên con sông định mệnh ấy, ông đã gặp Lê Thị Tuyển.
Hôm ấy, chiều đã muộn, ông qua một trạm kiểm soát của giặc Minh, chúng lục soát rất kỹ nhưng không chú ý đến thanh đòn ống có quấn mấy sợi dây thừng ông vác trên vai như một người đi gánh thuê. Trong thanh đòn ống ấy là thanh gươm báu mà ông còn coi trọng hơn cả mạng sống của mình...
Tương truyền thanh gươm ấy có một sức mạnh phi thường. Năm xưa, cụ tổ sáu đời của ông, thái sư Trần Quang Khải đã được thần trên núi Sóc trao cho. Ngày ấy, khi trao gươm cho thái sư Trần Quang Khải, Phù Đổng Thiên Vương nói trong giấc mộng của thái sư: “Đây là cây gậy sắt khi ta đánh đuổi giặc Ân, giữa trận nó bị gãy. Ta phải nhổ bụi tre ngà thay gậy, quật vào lũ giặc xâm lăng từ phương Bắc tràn sang. Ngươi mang về và hãy rèn thành gươm, nó sẽ có ích cho ngươi. Nhất là gần đây, lũ giặc nhà Nguyên từ phương Bắc lại đang lăm le sang chiếm nước Nam ta…”.
Chính cái hôm Đức Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn nấu nước thơm trên thuyền chiến, tắm cho Thái sư Trần Quang Khải để giải mối bất hòa giữa hai chi họ Trần, thái sư đã kể cho Trần Quốc Tuấn câu chuyện mình nằm mộng trên núi Sóc. Ông giở thanh gươm được rèn từ cây gậy sắt của Phù Đổng Thiên Vương cho Trần Quốc Tuấn xem. Hưng Đạo Vương đang nắm quyền Quốc công tiết chế, chỉ huy tối cao các đạo quân trong cả nước Đại Việt, đã rất mừng, ông nói:
-Thái sư ơi, ngài thấy không, Quan gia đã cho họp hội nghị Diên Hồng, các bô lão của trăm họ, của ngàn làng đã đồng thanh quyết đánh giặc Nguyên Mông. Nay lại có gươm thiêng do Đức Phù Đổng Thiên Vương trao cho thái sư. Trên thuận mệnh Trời, dưới hợp lòng Dân. Cuộc chống giặc Nguyên lần này, Đại Việt ta tất thắng!
Quả nhiên, chỉ sau hơn hai tháng phải tạm lui quân, đưa vua và Thượng hoàng lánh khỏi Thăng Long, quân dân Đại Việt đã làm nên những trận đánh nổi tiếng Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, đuổi giặc Nguyên cút khỏi bờ cõi, tướng giặc Thoát Hoan phải chui vào ống đồng mới bảo toàn tính mạng.
Nghe nói thanh gươm báu này chỉ lướt nhẹ trên sóng Chương Dương làm hàng trăm thuyền giặc đứng chững lại, như mắc lưới. Tướng giặc Toa Đô, viên tướng kiêu dũng, thiện chiến của quân Nguyên, đã từng đánh Đông dẹp Tây trên khắp đất nhà Tống rộng lớn, nay phải bỏ thuyền lên bờ chạy ra biển, thanh gươm lại theo cái phẩy tay áo của thái sư, Toa Đô đã đầu lìa khỏi cổ…
Hôm nay Trần Nguyên Hãn quyết mang thanh gươm ấy, thanh gươm quốc bảo, cũng là gươm gia truyền của gia tộc, mang vào Lam Sơn, ra mắt chân chúa họ Lê.
Đi được một đoạn xa, ông bỗng nghe tiếng vó ngựa dồn dập sau lưng. Linh tính mách bảo có chuyện chẳng lành. Ông vội vàng tạt vào cánh rừng bên đường và nhanh chóng xuyên rừng tìm ra bến Na. Lũ giặc Minh chạy dọc bờ sông tìm kiếm.
Khi ấy ở dưới bến Na chỉ có một con thuyền chở hàng hóa của một cặp vợ chồng mang muối, mắm và các đồ vải vóc từ hạ nguồn sông Mạ lên vùng người thượng buôn bán. Nghe tiếng hò hét của lũ giặc, người chồng bảo: “Hình như phía cánh rừng giáp sông dưới kia có người bị truy đuổi, ta thả thuyền xuôi đó xem sao!”
Khi thuyền của hai người vừa áp vào những tảng đá nhô ra ở sườn bờ sông, cũng là lúc họ nhìn thấy Trần Nguyên Hãn đang nép mình bên một gốc cây to. Người chồng nhìn trước nhìn sau, không thấy lũ quan quân, vội nói:
- Tráng sỹ, nhanh xuống thuyền của ta, lũ giặc không có thuyền, chúng sẽ không làm gì được!
Trần Nguyên Hãn vừa phi thân xuống thuyền cũng đúng lúc lũ quan quân nhà Minh ùa đến bến Na. Chúng chỉ chỏ, hò hét om sòm cả khúc sông. Người trai trên thuyền chống sào cho thuyền dời bến, trong khi ở mũi thuyền, người vợ khua mạnh mái chèo. Lũ giặc chạy dọc sông đến ngang chiếc thuyền, chúng hô to:
- Các người trên thuyền mau quay lại bờ.
Người chồng nói: - Mặc xác chúng nó - Rồi chàng miết mạnh tay sào. Trên bờ, lũ giặc Minh giương cung lắp tên:
- Quay lại ngay không chúng tao bắn!- Một trong hai thằng đàn ông kia, chắc chắn một thằng là gian tế! Mày định tìm về Lam Sơn làm giặc hả?
Lúc này con thuyền đã ra dòng nước hai, Trần Nguyên Hãn mới có dịp nhìn lại thì lạ chưa, người chồng cũng mặc bộ áo chàm, cũng đội chiếc nón ma lôi như ông. Thảo nào, lũ giặc không nhận ra ông. Một mũi tên bay vút ra, cắt đứt dây lèo của cánh buồm lá màu nâu. Cánh buồm to như cánh chiếu đại rơi vập xuống mạn thuyền. Người chồng vẫn bình tĩnh:
- Tráng sỹ, ngài có biết bơi không?
Như một cái máy, Nguyên Hãn buột miệng:
- Cũng tàm tạm!
- Vậy hãy cầm chèo đưa thuyền nhanh sang bờ bên kia.
Người vợ cất tiếng:
- Hai người cúi thấp xuống. Chúng sắp bắn ào ạt vào thuyền đấy!
Mấy mũi tên xé gió bay qua mũi thuyền.
Trần Nguyên Hãn chưa kịp quay lại thì nghe tiếng “ùm”, người chồng đã lao mình xuống nước và bơi nhanh theo dòng chảy, lạng về xuôi. Lũ giặc Minh chạy dọc trên bờ và mọi mũi tên tua tủa bắn về cái nón đang nhấp nhô, nhấp nhô trôi nhanh theo dòng nước xiết.
Thuyền của hai người cập bờ cách bến Na chừng ba dặm, cũng là lúc trời tối. Trần Nguyên Hãn cùng người vợ của ân nhân đốt lửa ôm gối chờ sự trở lại của chàng, không ai còn thiết nghĩ đến ăn uống. Sáng hôm sau, từ mờ đất họ đã thả thuyền trôi xuôi, cố ý dõi tìm. Trần Nguyên Hãn hỏi:
- Anh nhà bơi giỏi chứ ạ?
- Anh ấy là con Rái cá của sông Luồng này!
Chiều hôm ấy, khi nhọ mặt người, họ tìm thấy xác người chồng ở ngã ba sông, nơi sông Luồng nhập vào sông Mạ! Anh nằm trên một doi cát, như chờ đợi người đến đón về. Một mũi tên xuyên thấu, cắm sâu vào mang tai anh. Lê Thị Tuyển ngã vật ra, khóc ngất.
Chôn cất, làm ma cho ân nhân chu đáo, lúc này Trần Nguyên Hãn mới biết người chồng tên là Hoàng Dực và người vợ tên là Tuyển, Lê Thị Tuyển. Trần Nguyên Hãn cứ mụ người đi trong suy tưởng. Đêm nào, lúc trời gần sáng, ông cũng thấy bóng hình người chồng của Lê Thị Tuyển về đứng ở đầu giường. Ông cất tiếng hỏi:
- Phải chăng ân nhân có điều chi muốn nói ?
Cái bóng người đội mũ ma lôi ấy, nhìn ông chằm chằm, rồi nói :
- Ân nhân gì đâu, vào địa vị của tráng sỹ thì chắc tráng sỹ cũng làm vậy!
- Ta không nghĩ thế! Ta luôn thấy mình đã chịu ơn cứu mạng của ân nhân. Luôn tự dặn mình tìm cơ hội báo đáp.
Bóng ma thì thầm :
- Ta không cần tráng sỹ báo đáp, ta chỉ mong tráng sỹ lo cho mẹ con nàng ấy được bình an…
- Ân nhân nói “Mẹ con nàng ấy”? Ta có thấy đứa trẻ nào đâu?
- Nàng ấy mới có mang được hai tháng, sáng hôm nàng ấy báo tin vui, vợ chồng ta chưa kịp ăn mừng thì xảy ra chuyện lũ giặc chó má ấy vây hãm tráng sỹ và định triệt hạ thuyền của vợ chồng ta.
- Ôi, ân nhân ơi, ta xin thay mặt ân nhân chăm lo cho mẹ con nàng ấy chu đáo đến khi con của ân nhân khôn lớn… - Được câu này của tráng sỹ, ta ra đi thanh thản rồi !
Mấy ngày sau, Trần Nguyên Hãn nói với Lê Thị Tuyển:
- Người sống vẫn cần sống, giờ chúng ta vẫn phải tìm kế sinh nhai. Ý nàng thế nào?
Nghẹn ngào trong tiếng nấc, người con gái đất Quảng Xương lấy chồng về Quan Hoa bật nói:
- Anh ấy mất rồi, tôi không thể buôn bán trên sông nữa, tôi sẽ lên bờ, mua đất làm ruộng, nuôi thả trâu bò ở ngay vùng ngã ba sông này, cũng là để chăm nom phần mộ anh ấy...
Ý đã quyết nên Trần Nguyên Hãn vẫn phải lên Lam Sơn, chàng nói:
- Ta trân trọng ý định của nàng, nhưng ta vẫn phải thực hiện chí nguyện của mình, mong nàng tha lỗi. Rồi có ngày ta sẽ trở về sắp xếp cuộc sống giúp nàng...
Chàng từ biệt nữ ân nhân vào một buổi sáng cuối thu, mưa giăng đầy trời. Sông Luồng hôm ấy như một dải lụa mỏng dật dờ uốn lượn giữa những cánh rừng.
Cũng chỉ ba tháng sau, từ Lam Sơn, Trần Nguyên Hãn trở về. Chàng vui mừng báo tin chàng đã gặp được Lê Lợi, chàng đã dâng gươm báu lên Lam Sơn Động chủ, chàng đã được Động chủ tin dùng, luôn giữ bên mình bàn việc cơ mật. Chàng cũng đã kể về sự hy sinh quả cảm của ân nhân trên dòng sông Luồng, Lam Sơn Động chủ rất cảm phục và đồng ý để chàng trở ra đón nữ ân nhân.
Trần Nguyên Hãn trần tình:
- Nàng hãy cho phép ta thay mặt ân nhân của ta chăm sóc cho nàng. Định mệnh đã run rủi để hôm đó, chồng nàng đã ăn mặc giống hệt ta, khiến lũ giặc đã nhầm lẫn. Thực chất là người ấy đã chết thay ta, để ta được sống đến ngày hôm nay. Ta không quên ơn ấy và cũng không thể để nàng phải khổ.
Sau khi nàng cho biết nàng đang mang giọt máu của chồng đã hơn năm tháng, Trần Nguyên Hãn càng quyết tâm hơn:
- Nàng hãy cho ta thay ân nhân của ta làm cha đứa bé. Để con sinh ra không phải chịu nỗi khổ không có cha!
Lê Thị Tuyển cất giọng rưng rưng:
- Việc chúng ta nối duyên và chàng làm cha của con thiếp, xin chàng cho thiếp hết tang chồng ta sẽ bàn. Còn theo chàng vào chiến khu của nghĩa quân Lam Sơn thì có lẽ không nên; vừa vướng bận chân chàng, vừa không có ích gì. Chi bằng hãy để thiếp ở lại đây, mở mang trang ấp, tăng thêm ruộng nương, mua thêm gia cầm, gia súc... Nghĩa quân đông người thế, chắc có lúc cần.
Là người hữu học thức, lại đứng trước ân nghĩa của chồng nàng, Trần Nguyên Hãn hoàn toàn ưng thuận theo sự sắp xếp ấy. Mà đúng như nàng nói, suốt mười năm sau đó, khi thì người của nàng giả đi buôn hàng, khi thì người từ căn cứ Lam Sơn ra, bí mật vận chuyển lương thực về cho quân của Bình Định Vương. Những súc thịt bò, thịt lợn, những tải gạo, tải sắn của Lê Thị Tuyển đã góp phần không nhỏ cho chiến thắng của nghĩa quân...
Suốt cuộc chiến chinh, mỗi lần hành quân, nhìn quân lính nấu nướng hay nhìn vào bao lương khô trên lưng ngựa, Trần Nguyên Hãn lại như thấy bàn tay của nàng đang chăm chút cho mình. Tướng quân luôn cảm thấy mình mang ơn nàng. Nàng như được đấng linh thiêng thả xuống để chăm lo cho mình!
Chàng chính thức thành thân với nàng vào một đêm cuối mùa thu năm Kỷ Hợi (1419). Trần Nguyên Hãn không thể quên đêm hôm đó. Khi ấy thằng con Trần Trung Khoản mang họ của chàng đã sang tuổi thứ hai. Cũng như hôm nay, nó chơi với món cung tên bằng gỗ mà chàng mang về, được một lát là quay ra ngủ. Trong cái lán nhỏ giữa cánh rừng cuối dòng sông Luồng, chỉ còn hai người lớn thức cùng nhau. Trần Nguyên Hãn mời nàng ra ngắm trăng thu. Trăng tháng chín đã qua ngày rằm, nhưng trăng vẫn tròn lắm. Ánh trăng như dát bạc lên cây cối và dòng nước. Trăng như quả bưởi chín vàng nằm trên mâm trời, đợi người bưng xuống thưởng thức. Nguyên Hãn trang trọng rải chiếc chiến bào lên vạt cỏ cuối rừng. Rồi chàng vẫn trang trọng như thế, bế nàng nhẹ nhàng đặt lên “chiếc giường cưới ám mùi khói súng” ấy. Hai đôi mắt nhìn nhau đắm đuối trong làn trăng đang mờ dần sau đám mây. Trong tay chàng là người đàn bà một con, vừa vào tuổi đôi mươi, vừa đoạn tang chồng. Nàng như thanh nam châm rung lên từng chặp, hút tất cả tinh lực, trí tuệ của Nguyên Hãn vào mình. Chàng như xổ tung lồng ngực, hít những bụm khí lớn, chân khoan khoái bước vào cõi Thiên Thai...
... Đêm nay cũng vậy. Khi hai thằng con Trung Khoản và Đăng Huy đã ngủ say, đôi mắt họ lại gặp nhau đắm đuối như ngày nào bên sông Luồng của mười năm trước. Trần Nguyên Hãn như ngợp thở, bồng bềnh bay trên thân thể đã hơi đẫy ra của người vợ, người tình, ân nhân, bạn tiền kiếp...
Thân thể của nàng lúc dãn ra hết cỡ, khiến chàng như chơi vơi giữa một bể nước không đáy.
Bất ngờ sóng biển cuồng dâng rồi hút chặt chàng vào một luồng xoáy, một cái hút tận cùng lộng suốt sống lưng… Ngoài xa có tiếng ríu ran của con mòng biển.
Trong không gian mờ ảo, có hình của những chú linh dương…
Khi qua những giây phút cuồng say, Lê Thị Tuyển thì thầm:
- Mình ơi, thiếp thấy chuyện của mình với triều đình, không nhỏ đâu!
- Theo mình thì ta phải làm gì?
- Hay mình lánh đi một thời gian. Sang Ai Lao hay Chiêm Thành cũng được!
- Mình bảo lánh đi như vậy được sao? Đã lánh đi thì ta còn đâu lực lượng và trí tuệ thực hiện ý đồ của mình trên đất Đại Việt này? Hai nữa, trên đầu ta mang cái chức Tả Tướng Quốc, trốn tránh đâu có dễ. Càng đi xa, càng ra nước khác, ta càng mang nặng tội phản chúa!
Im lặng.
- Chỉ còn cách tốt nhất là mình về chầu và bẩm báo lại với Đức Thái Tổ.
- Nếu về kinh, ta gặp điều không lành, mình tính sao?
- Thiếp sẽ đưa con về xứ Thanh hay Nghệ An, thay tên cải họ.
- Trước mắt, vài hôm nữa ta sẽ xuôi về Đông Kinh, mình tạm đưa hai con sang lánh ở nhà bạn ta bên kẻ Nú, phủ Tam Đới, nghe ngóng xem thế nào rồi hẵng tính tiếp. Ta tin mình sẽ tìm được cách lánh mình tốt nhất.
- Mình cũng sắp xếp mà lai kinh sớm đi, kẻo đêm dài lắm mộng!
- Ta cũng đang tính thế!
- Mình cũng lạ, khi mình về quê, Đức Thái Tổ đã cho ý chỉ là mỗi năm về chầu hai lần. Từ tháng hai năm ngoái đến nay, cũng đã một năm rồi, mình đã về Đông Kinh lần nào đâu? Lại tự ý làm một số việc không đơn giản là của người về nghỉ!
- Thì ta nghĩ việc về chầu phải tính từ năm thứ hai, thứ ba trở đi, chứ ai tính ngay năm đầu...
- “Năng mưa thì giếng năng đầy
Chàng năng đi lại mẹ thầy năng thương...”.
- Ta biết rồi! Nhưng mẹ thầy năng thương không bằng... vợ thương! Ông quay sang ôm chặt lấy nàng, lửa tình lại rừng rực như than hồng gặp gió nhẹ.
- Mình lại còn đùa được! Thôi, mình cùng ngủ đi, ngày mai mặt trời lại lên, lại cho ta những toan tính mới, biết đâu sáng láng hơn...
Họ thiếp đi trong vòng tay nhau, trong hương thơm thoang thoảng của hoa rừng, có tiếng nhạc khoan thai văng vẳng đâu đây.../.
(Còn nữa)