ĐẾN THĂM MIỀN ĐẤT QUẢNG BÌNH
Vũ Thảo Ngọc
ĐẾN THĂM MIỀN ĐẤT QUẢNG BÌNH
Đến Quảng Bình khám phá hang động kỳ vỹ
Theo thông tin từ du lịch tỉnh Quảng Trị: Vào năm 2003, UNESCO công nhận Vườn Quốc Gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Phong Nha - Kẻ Bàng National Park) là Di sản thiên nhiên thế giới theo tiêu chí địa chất, địa mạo và vào 3/7/2015 tiếp tục được UNESCO công nhận lần thứ 2 là Di sản thiên nhiên thế giới dựa theo tiêu chí đa dạng sinh học.
Ngày 13/7/2025, tại Kỳ họp thứ 47 của Ủy ban Di sản Thế giới tổ chức ở Paris, UNESCO đã chính thức phê duyệt việc mở rộng ranh giới của Di sản Thiên nhiên Thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Trị, Việt Nam). Lần điều chỉnh này bao gồm cả Vườn quốc gia Hin Nậm Nô (tỉnh Khăm Muồn, Lào), tạo thành Di sản Thế giới liên biên giới đầu tiên mang tên "Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và Vườn quốc gia Hin Nậm Nô".
Đến Quảng Bình (cũ, nay thuộc tỉnh Quảng Trị) Quảng Bình là tỉnh sở hữu hệ thống hang động lớn nhất và phong phú nhất Việt Nam, với hơn 500 hang động được ghi nhận tính đến nay, vượt trội so với các tỉnh khác hay các khu vực miền Bắc. Hệ thống này chủ yếu tập trung tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, trải rộng trên diện tích hơn 123.000 ha, bao gồm các hang động đá vôi karst hình thành từ hàng triệu năm trước. Theo thống kê, Quảng Bình có khoảng 40 hang động đã được khai thác du lịch, từ những hang dễ tiếp cận như Động Phong Nha đến các hang mạo hiểm như Tú Làn hay Sơn Đoòng.
Hệ thống hang động ở đây không chỉ đa dạng về kích thước mà còn về loại hình: có hang ướt với sông ngầm, hang khô với thạch nhũ lấp lánh, và thậm chí hang chứa rừng nguyên sinh bên trong. Ví dụ, hệ thống Tú Làn bao gồm hơn 10 hang động nối liền, với tổng chiều dài hàng chục km, tạo nên một mạng lưới phức tạp. So với các hệ thống hang động khác ở Việt Nam, Quảng Bình nổi bật nhờ quy mô lớn và tính nguyên sơ, khiến nó trở thành "vương quốc hang động" thực thụ, thu hút hàng triệu du khách mỗi năm.
Và nếu cứ đi trên những con đường hun hút rừng cây kia, cứ đi mãi, đi mãi chỉ thấy thăm thẳm cánh rừng, thấy núi cao nối tiếp nhau…Nhưng trong những cánh rừng ấy là “kho báu” mà thiên nhiên ban tặng cho người dân Quảng Bình là một kho báu vô giá. Nếu động Phong Nha được phát hiện sớm và cư dân đã đến chiêm ngưỡng thắng cảnh này từ lâu, thì động Thiên Đường mới được phát hiện năm 2005, động Sơn Đòong mới được phát hiện năm 2008 đã khiến giới nghiên cứu hang động thế giới sửng sốt. Hang Sơn Đòong là do người đi rừng thâm niên có tên Hồ Khanh đã đặt chân đến năm 1990, nhưng phải đến khi có các thành viên Hiệp hội hang động thế giới tới thì Hồ Khanh mới quay lại tìm, và phải rất nhiều thời gian Hồ Khanh mới đưa đoàn chuyên gia tới được hang động lớn nhất thế giới này…
Mặc dù đã có lịch sử hình thành từ lâu, nhưng động Thiên Đường mới chỉ được phát hiện vào năm 2005, bởi chuyên gia hang động thuộc Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh. Và động Thiên Đường cũng mau chóng được khai thác hiệu quả thu hút khách tới tham quan rất đông. Cũng theo công bố của Hiệp hội, động Thiên Đường có chiều dài lên tới 31,4 km. Nơi đây được đánh giá là một trong những hang động đẹp nhất tại Quảng Bình, đồng thời cũng được mệnh danh là “Hoàng cung trong lòng đất” bởi vẻ đẹp kỳ vĩ cùng kiến tạo hang động đồ sộ, đầy tinh xảo, kỳ ảo, tráng lệ… thực sự chinh phục du khách! Với các giá trị riêng có như kể trên, động Thiên Đường cũng được công nhận là hang động dài nhất châu Á.
Với tôi, đây là lần thứ hai tôi đến động Thiên Đường. Mỗi bận đến là một cảm xúc khác trước thiên nhiên kỳ vĩ, các hình khối từ nhũ đá tạo nên kỳ ảo, biến đổi theo từng góc nhìn thật độc đáo. Theo các nhà nghiên cứu cho rằng, các hình khối tráng lệ kia phải có thời gian tầm 400 triệu năm mới tạo nên những hình ảnh độc đáo đó. Bận trước chúng tôi đi bộ từ ngoài cửa bán vé vào, năm nay thì được xe điện đón khách luôn sau khi “quẹt” vé, và tới chân dốc thì bắt đầu leo bộ khoảng 500 bậc thang đá để tiến đến lối vào hang. Dốc không cao nên cũng không làm khó người tham quan, các bậc lên dễ dàng, khi qua cửa động thì bước vào một “hoàng cung” thật lộng lẫy trong lòng núi, là hành trình 1000 mét cầu thang gỗ đi xuống lòng hang động để tiến sâu hơn vào khu vực trung tâm của động. Đứng ở góc nào cũng dâng lên sự trầm trồ với thiên tạo đã làm nên vẻ đẹp của hang động với đủ hình thù theo cách cảm nhận của mỗi du khách.
Với hang Sơn Đòong đã trở thành một điểm thu hút khách du lịch mạo hiểm “đẳng cấp” bậc nhất thế giới, theo thông tin từ du lịch Quảng Bình cũ mỗi năm chưa nổi một ngàn người được chạm đến “kho báu” đặc biệt giữa Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng! Các du khách muốn tới khám phá Sơn Đòong phải đăng ký từ năm nay đến năm sau mới tới lượt, và giá một tour cho một người gần 100 triệu đồng Việt Nam!
Vì đi vào mùa “thấp điểm” nên tôi may mắn gặp một hướng dẫn viên nhiệt tình, anh đã lớn tuổi tên là Nguyễn Văn Sơn, đã công tác ở động Thiên Đường hơn 10 năm. Một người say mê với công việc, với hang động mà anh gắn bó. Anh nói anh thuộc từng cái nhũ đá nhỏ, từng giọt nước nhỏ xuống kia, vừa nói, tay anh vừa chỉ cho tôi cái nhũ đá bé tí nằm dưới nền hang, anh bảo, mỗi năm cái nhũ lại nhô lên chút xíu đó cô ạ. Tốt thốt lên, ôi, anh đúng là một người tận tụy với công việc. Phải là người hàng ngày đi lại, quan sát, chăm chút từng nhũ đá mới có thể nhớ được cái giọt nước rất… mơ hồ kia! Phải là người như anh ngày ngày ở đây mới cảm nhận được, sự cảm nhận rất mơ hồ mà cứ như trao cho du khách một niềm vui rất lớn. Nghe tôi nói thật thán phục anh, anh Sơn cươi hiền đáp lời, rất vui, vì biết đâu…100 năm nữa, du khách sẽ có cơ hội ngắm những nhũ đá lộng lẫy nhổ lên từ cái giọt nước đã hiện diện trong động hôm nay! Chúng tôi cùng cười theo cách anh pha trò và anh vui vẻ hướng dẫn cho nhóm chúng tôi, chỗ nào chụp ảnh đẹp được là anh bảo dừng lại chụp giúp, chụp bằng điện thoại nhưng ảnh rất nét, vì anh biết chỗ nào đủ ánh sáng cho máy điện thoại.
Nhân chuyện khám phá hang động, anh Nguyễn Văn Sơn nói về yêu cầu khách muốn tới Sơn Đòong các du khách đều phải kiểm tra ngặt nghèo về sức khỏe mới được chấp nhận, nhưng lượt khách đến “xếp lốt” vẫn luôn đầy mà không thể đáp ứng nhu cầu của khách được. Nhân việc nói về sự hùng vĩ, báu vật trời ban cho vùng đất Quảng Bình, anh Sơn nói với chúng tôi, ngay như khám phá động Thiên Đường, đoạn này chỉ tầm 1,5kilomet thôi, là khu vực được khai thác thường xuyên. Mùa hè đã từng có lúc cao điểm lên tới 8 vạn người tới đây. Nhưng kết thúc hơn một kilomet này thì còn 7 kilomet nữa là có thể coi là tour khám phá gần…mạo hiểm. Anh Sơn chỉ cho chúng tôi vị trí một hẻm núi nhỏ - là vị trí điểm tham quan cuối cùng của 1,5kilomet là con đường đi tiếp để khám phá 7kilomet bên kia quả núi. Vượt qua hẻm núi thấp kia là sang một không gian khác, có dòng suối - hay gọi là suối ngầm - như dòng sông nhỏ giữa lòng núi, du khách có thể chơi các trò chơi thể thao yêu thích như chèo thuyền Kay-ac, trượt ván trên mặt nước, đi qua khu rừng giữa khu rừng rất ấn tượng. Anh Sơn cũng nói cho chúng tôi biết, đối tượng khách nước ngoài tới đây phần đông họ lựa chọn tuyến tham quan mạo hiểm này. Với giá 2 triệu tiền Việt cho một tour đi từ 9 giờ sáng tới 3 giờ chiều và khách đủ điều kiện tham gia từ trẻ em 12 tuổi đến người lớn trên 60 tuổi đều đi được. Tour này có người hướng dẫn đi cùng đoàn, có người gánh theo cơm, nước cho đoàn. Và anh Sơn nói thêm, đó là tour hấp dẫn mà nhiều khách trong và ngoài nước đã lựa chọn, các chị không biết nên chỉ tham quan khu vực động chính này thôi. Chúng tôi cùng òa lên thú vị, vì ở 1,5kilomet này đã biết bao thú vị với đủ hình đủ kiểu từ nhũ đá tạo nên. Nếu khám phá hơn 7kilomet kia nữa thì chỉ kém được đến…Sơn Đòong một chút là đã có thể thỏa mãn được tính ưa mạo hiểm của tất cả những ai ưa thích du lịch trải nghiệm khám phá thiên nhiên hùng vỹ này. Nghe anh Sơn mô tả tuyến 7kilomet kia, chúng tôi cùng hẹn sẽ trở lại động Thiên Đường để có chuyến khám phá khác với động Thiên Đường kỳ vĩ này…
Ấn tượng nét văn hóa của đất và người Đồng Hới
Tôi chợt nhớ chuyến đi cùng các cựu chiến binh Binh đoàn Than về thăm chiến trường xưa 9 năm về trước. Lần này, nhóm chúng tôi không thể bỏ qua nơi yên nghỉ của Đại tướng huyền thoại Võ Nguyên Giáp, mỗi người đến chỉ để đặt một nén hương lên mộ Người, đơn giản như cuộc đời của người lính đặc biệt đã đi qua hai cuộc trường chinh của dân tộc. Hình như là ước muốn của mỗi ai khi đến Quảng Bình đều rẽ về nơi này, chúng tôi gặp một cựu chiến binh đạp xe đạp xuyên Việt cũng chỉ ước đến một lần để đặt một bông hoa, một nén hương lên mộ Đại tướng. Bác cựu chiến binh tên Tiến, nói quê tỉnh Bắc Ninh từng tham gia chiến dịch mùa xuân 1975…
Trong dòng tư liệu về tỉnh Quảng Bình (cũ) là vùng đất khốc liệt trong chiến tranh chống Mỹ của nước ta giữa thế kỷ 20. Quảng Bình từng có tên gọi là vùng đất lửa, vùng đất thép với nhiều đóng góp của quân và dân trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày đó nổi danh là bến đò qua sông Nhật Lệ với hình ảnh bà mẹ Nguyễn Thị Suốt chèo đò đưa quân sang sông ngày đêm giữa “mưa bom, bão đạn”. Là tuyến đường 20 Quyết thắng Anh hùng của những con người Anh hùng đã bám đường trong mưa bom,bão đảm đảm bảo thông tuyến cho quân ta vận chuyển vũ khí, khí tài vào mặt trận… con đường khốc liệt xưa, bây giờ là con đường rất đẹp chạy giữa rừng xanh ngắt phía đông Trường Sơn. Trên con đường 20 Anh hùng này còn một địa danh mà mãi mãi lịch sử không thể quên về sự hy sinh của những người lính Cụ Hồ những năm tháng chiến tranh. Đó là Hang Tám Cô! Đó là một địa danh mà nhắc đến Quảng Bình đều rưng rưng về những con người đã hy sinh vì nền hòa bình, độc lập dân tộc ngày ấy.
Tôi đã có dịp đi cùng các cựu chiến binh Binh đoàn Than tới nơi này mùa hè năm 2017 nhân dịp kỷ niệm 50 năm Binh đoàn Than ra trận. Nhiều cựu chiến binh xúc động trước con đường mình đã đi qua, các cựu chiến binh Binh đoàn Than còn hành quên đi tiếp đến mặt trận Khe Sanh, đến biên giới Việt Lào và đi xa hơn vào chiến trường Tây Nguyên, Nam bộ…Lần này tôi trở lại vẫn khung cảnh tĩnh lặng đến nghẹn lòng khi nghĩ về những người đã ngã xuống ở điểm “nóng” này. Họ là những người lính vận tải, thông tin, là dân công hỏa tuyến…tham gia nhiệm vụ trên cung đường và đã không thể trở về với đồng đội khi tảng đá lớn chèn cửa hang. Khi những đồng đội đã tìm mọi cách cứu họ trong nhiều ngày nhưng không thể…khác là ….
Tạm biệt Quảng Bình, chúng tôi không chỉ ấn tượng với hệ thống hang động ở Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, mà còn ấn tượng với khu chợ bên dòng Nhật Lệ. Chỉ có vài ngày lưu trú ở thành phố ven sông này, nhưng “tiếng chợ”, ‘Mùi chợ” Đồng Hới đã găm vào chúng tôi một cảm giác thật thân thương. Vì từ lâu rồi, sự lấn lướt của công cuộc đô thị hóa khắp các tỉnh thành phố cho đến làng quê thì chợ truyền thống gần như đã…mai một đi nhiều. Những siêu thị lớn, những siêu thị nhỏ mọc lên như nấm, chợ truyền thống chỉ còn là ký ức xa xưa nếu như ai đã từng gắn bó. Thì chợ Đồng Hới ở ngay trung tâm thành phố, vẫn là hình ảnh một cái chợ truyền thống còn “nguyên bản”! Chúng tôi đều ồ lên, ôi sao ở trung tâm phố phường mà bà con ta vẫn họp chợ như xưa thế này, nhìn những thứ rau từ vườn quê lên, chỗ thì đặt vào từng rổ nhỏ trên tay của từng cô, từng dì, chỗ đặt ngay ngắn trên những tấm nilong hay vỏ bao bày ngay lối đi của chợ. Một cái cảm giác rất riêng thân tình, ấm áp của bà con đến chợ, là người ngoài sông, ngoài biển mang hải sản đến, người làm nông nghiệp mang các loại rau củ quả tới. Một cái chợ trên bến dưới thuyền, đủ các loại tôm cá mực…giá cả thì rất …rẻ! Vì chuyến bay ra Hà Nội chỉ có 45 phút, nếu tính cả thời gian di chuyển thì không đến 3 giờ đồng hồ là về tới nhà nên chị bạn cùng đoàn đã quyết tâm…đóng một thùng hải sản gồm tôm, mực, cá. Nhìn chị ấy hồ hởi mua được thùng hải sản chúng tôi cũng vui lây.
Chợ vẫn nhộn nhịp mỗi sớm, mỗi chiều. Nhìn hàng hóa bày bán là thấy một đời sống của nơi này rất phong phú, rất dội dã phục vụ nhu cầu của người dân sinh sống ở thành phố này. Một vùng đất có một nét văn hóa riêng, mỗi con người ở vùng đất đó vẫn tiếp nối cuộc sống ngàn đời để giữ gìn tập quán sinh hoạt thường nhật. Chả có gì phải to tát, không cần phải tô hồng gì mà bản chất bức tranh cuộc sống nhìn từ chợ là ra cả! Nghèo khó hay thịnh vượng cứ qua chợ là biết miền quê ấy họ đang được hưởng thụ một đời sống dễ dịu hay khó khăn. Qua chợ Đồng Hới là biết ngay, người dân ở đây có một đời sống sinh hoạt rất phong phú, đa dạng và thuận lợi …
Một cái chợ truyền thống rất “hay, ấn tượng”.. là những lời chúng tôi cùng thốt lên. Khi sáng sớm, mặt trời còn chưa nhô lên phía cửa biển Nhật Lệ, khi ban chiều hoàng hôn đã lặn sâu xuống phía cửa sông kia thì chợ vẫn rộng ràng với âm thanh tiếng nói của người ở nơi đây. Âm thanh tiếng nói ấy chúng tôi đùa, nghe các cô, các dì nói như tiếng chim. Nhưng thật ấn tượng cái giọng nói của người vừa bên sông vừa cửa biển ấy. Và chúng tôi đặc biệt ấn tượng hơn, các chị em ở nơi này có nước da rất trắng, tóc dài, giọng nói ngọt lịm. Tôi không lý giải nổi, sao cứ nói miền Quảng Bình gió Lào, cát bỏng, mà lại nhiều cô, nhiều chị da trắng bóc như thế. Đó cũng là một nét riêng mà chúng tôi nhận thấy, có thể người ở đó sẽ không nhận ra vóc dáng hình hài mình vì đã quá quen thuộc với hình ảnh đó rồi…
Mỗi con đường, mỗi góc phố của thành phố Đồng Hới (tên cũ) không quá nguy nga, không quá lộng lẫy như các đô thị khác, nhưng lại chất chứa một hình ảnh dung dị quyến luyến cho mỗi ai đến nơi này. Tôi nhớ cô chủ khách sạn là cô Bình chủ khách sạn Hoàng Linh nơi chúng tôi lưu trú, cô ấy đã có một cuộc đời cũng…rất đặc biệt và cơ ngơi cô có bây giờ là một sự nỗ lực phi thường hiếm người phụ nữ nào can đảm vượt qua khi chồng cô mất sớm từ khi 40 tuổi… Nghe cô nói, nghe cô tâm tình và chăm sóc khách đến lưu trú, thấy người Đồng Hới sao mà khéo léo và khôn ngoan nhường ấy. Đặc biệt là giọng nói ngọt ngào mà thường thì tôi nghĩ giọng nói càng đi về phía này càng có vẻ khó nghe hơn, nhưng giọng cô Bình và nhiều người tôi gặp thì ngược lại vì… hình như giọng Quảng Bình ngọt như nước sông Nhật Lệ…
Một chuyến trở lại với miền sông Nhật Lệ, một miền trùng điệp cồn cát cát ven biển mang tên gọi cũ là Quảng Bình để lại cho chúng tôi những cảm xúc từ con người, từ hạt cát, từ ngọn gió của dòng sông cửa biển thật vô cùng nhiều xúc cảm. Là được mỗi chiều đến bên bến đò xưa gắn bó với chiến công của bà mẹ lái đò Anh hùng LLVT Nguyễn Thị Suốt, lại bồi hồi kính cẩn nghiêng mình trước Bà. Bây giờ bến đò đã là cây cầu to đẹp và quê mẹ bên cồn Bảo Ninh đã là một khu dân cư phát triển. Là con đường bao quanh cồn, là vóc dáng của đô thị hiện đại cứ xoáy mãi vào chúng tôi một niềm kính phục những con người của quê hương miền cát với biết bao trang sử đẹp hào hùng, của miền đất được mệnh danh là “vương quốc của hang động”!
V.T.N
Chuyến đi Quảng Bình, Tháng 1/2026
Người gửi / điện thoại
