LỖI TẠI AI?

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Đạo Vinh

LỖI Ở AI?

(Trích trong tập “Chuyện tào lao”)

Như thường lệ, tối nào ông Cường cũng đi sang nhà vợ chồng Tý để uống nước. Hai bố con ông Cường thường ngồi với nhau để tâm sự về chuyện nhà, chuyện cửa, chuyện nhân tình thế thái.

Hôm nay, cơm nước xong, ông Cường lại lọc cọc chiếc gậy đi sang nhà con. Vừa vào đến cửa, ông đã nghe thấy tiếng vợ Tý chu chéo:

- Ông không nghe tôi đi làm ngay, mai kia hết hạn, họ thu hồi ruộng thì đừng có trách. Đến lúc ấy thì chỉ còn nước lôi nhau ra gặm đất. Mà đất cũng chả còn để cho ông gặm đâu?

- Tao đố thằng nào vào đây mà thu hồi ruộng của tao đấy! Thằng nào vào thu tao chém!

- Ờ! Ông giỏi quá! Ông xem có ai chống lại được với chính quyền không? Cứ lớ sớ họ bắt bỏ tù, tôi chả có thời gian để đem cơm cho ông đâu?

- Tao làm cái đ.. gì mà bỏ tù tao?

Tiếng đối đi, đáp lại của hai vợ chồng nhà Tý va vào nhau chan chát, có lúc nó xuýt văng cả vào mặt ông Cường.

Đứng lâu đã mỏi, lại phải nghe những lời nói chói tai của hai vợ chồng nhà Tý. Vả lại ông chưa biết vợ chồng nhà Tý cãi nhau vì chuyện gì? Ông Cường đưa chân qua bậu cửa rồi lên tiếng:

- Cãi nhau như thế, thì cũng đủ no rồi, chẳng phải cơm nước gì đâu con nhỉ?

Vợ chồng Tý, thấy bố vào nhưng vẫn cứ cãi nhau sa sả. Ông Cường thấy vậy, bực quá, gắt toáng:

-Tao đã vào đến đây mà chúng bay không nể mặt, lại cố tranh cãi. Bây giờ từng đứa một, nói lại cho tao nghe. Cứ lao xao như cầu ao rửa đ..thì biết đứa nào đúng, đứa nào sai mà phân giải. Hai vợ chồng Tý bấy giờ mới chịu im. Ông Cường lên tiếng:

- Có chuyện gì, vợ Tý trình bày trước tao nghe. Vợ Tý bấy giờ mới đi ra bê cốc nước ở bàn đưa cho bố chồng rồi nói:

- Thưa thầy! Mấy hôm nay con thấy dân tình cứ lao xao rủ nhau lên phường làm lại sổ đỏ đất canh tác. Họ bảo, ai không làm, đến lúc hết hạn quyền sử dụng, sẽ bị nhà nước thu hồi. Và nếu có bị mất ruộng, họ không trả tiền đền bù. Con bảo nhà con đi làm, anh ấy cứ chống lại mới sinh cãi nhau. Chỉ đơn giản thế thôi. Thầy đừng lo.

Ông Cường gõ mạnh chiếc gậy xuống nền nhà, làm cho nó phát ra những tiếng ‘’lộc cộc’’. Ông đưa ngón tay lên, quệt, quệt, ngang mũi rồi nói:

- Ứ ừ! Ứ ừ! Rõ là cái loại ma đống, ma đụn! Băm không lỗ, bổ không vào! Có mỗi chuyện cỏn con như thế mà cũng để vợ phải nói. Đúng là ‘’Gạo đổ bồ đài, muối để bàn chân. Được chăng hay chớ’’. Hứ! ‘’Ngày thì còn mải đi chơi, tối lặn mặt giời mới đổ thóc vào rang’’. Đáng mặt thằng đàn ông chửa? Vợ nó bảo đi làm, thì bớt thời gian đi mà làm cho xong. Có to tát gì đâu? Chờ nước đến chân mới nhảy thì ăn cứt, ăn cứt. Ông Cường cứ thũng thẵng nhát một, làm cho Tý càng thêm bực. Cố kìm nén cơn tức, Tý đi đến bên bố rồi phân trần:

- Chỉ có thế thôi thì nói làm gì hở Thầy? Họ bắt mình phải đập hết các công trình như lều lán, chuồng trại có trên mặt đất, họ mới làm cho. Làng mình đã có vài chục nhà nghe theo, họ đi đổi sổ, được gia hạn cho lăm mươi năm. Nhưng cũng có nhà không làm được, vì họ nhất quyết không tháo dỡ các công trình của mình. Con cũng nhất quyết không tháo dỡ, vì gia sản nhà mình nằm hết ngoài đồng. Giờ mà đập, mà tháo dỡ hết, thì lấy chỗ nào mà trông coi? Lấy chỗ nào mà chăn nuôi, sản xuất? Lấy gì mà đổ vào mồm? Của nả một nơi, người một nẻo, giữ làm sao được. Dừng một lúc, Tý nói tiếp:

- Các hộ nghe theo phá đi, nay mai muốn dựng lều, lán, để chăn nuôi và có chỗ chui ra, chui vào trông nom hoa lợi, lại phải đem tiền lên đấm mõm chúng nó. Cọn nghĩ, bọn họ hành xử theo kiểu ‘’Gà què ăn quẩn cối xay’’. Thi thoảng lại khoắng lên để ‘’Đục nước béo cò’’ thôi bố ạ. Chứ chẳng phải là chủ trương, chính sách của trên đâu? Ai non gan thì cứ đập. Con nhất quyết không đập, không phá.

Ông Cường nghe con trai trình bày xong, thì những bực tức khi nãy tự dưng tan biến, thay vào đó là những nỗi buồn man mác, ông sõng sượt thở dài. Ngẫm nghĩ một hồi lâu, ông đứng phắt dậy hét toáng:

- Chính sách quái gì mà cứ nay thay, mai đổi thế này? Trưa một kiểu, tối một kiểu thì sống làm sao? Tý lấy tay vuốt vuốt tấm lưng chữ bát của bố, anh nhẹ nhàng an ủi:

- Thầy già rồi, nghe để biết vậy thôi. Đừng suy nghĩ nhiều hại đến sức khỏe.

Tý không ngờ câu nói đó của mình lại như lửa đổ thêm dầu. Thục mạnh đầu gậy xuống nền gạch, quắc mắt lên nhìn Tý, ông Cường gằn từng tiếng:

- Mày bảo đừng…. là đừng thế nào…? Ông đưa tay lên vỗ vỗ vào ngực rồi hổn hển nói:

- Tao! Chính tao là người đã tiếp nhận chủ trương, chính sách, của trên về phổ biến cho dân. Bây giờ lại xoay ra thế này, thì tao chỉ còn cách đưa đầu vào thòng lọng, hay đâm đầu vào ô tô mà chết cho hết nợ.

Im lặng một lúc, ông lại than thở:

- Cơ sự thế này thì còn mặt mũi nào để nhìn người dân nữa, hở giời?

Ông uể oải lê từng bước ra về. Vừa đi, ông vừa nghĩ về những việc làm của mình, trong những năm trước đây. Bởi cách đây gần hai chục năm, ông đang làm chủ nhiệm hợp tác xã nông nghiệp xã Hoa Mai, một hợp tác xã tiên tiến, điển hình về mọi mặt, của huyện, của tỉnh. Ông đã được đi thăm quan các mô hình sản xuất ở nhiều nơi, học được những cách làm hay ở nhiều hợp tác xã, đem về để áp dụng cho địa phương mình.

Về đến nhà ông nằm vật ra giường suy nghĩ: ‘’Khi Đảng và Nhà nước đưa ra chủ trương về việc dồn điền đổi thửa, cùng với việc công nhận năm thành phần kinh tế, cho phép người dân được chuyển đổi mục đích và phương thức sản xuất, được tự mình chọn lọc’’ trồng cây gì, nuôi con gì’’ để tạo ra nhiều của cải nhất cho xã hội và tăng giá trị thu nhập trên một đơn vị diện tích. Phong trào VAC ( vườn - ao - chuồng) được lan rộng ở khắp nơi. Người lao động có công ăn việc làm, không còn cái cảnh chạy chợ, đong ăn từng bữa như trước đây. Không còn cái cảnh chờ kẻng đi làm, hay dắt trâu bò, vác cày, bừa, chạy khắp cánh đồng để làm đất như trước nữa.

Cũng từ việc vận động nhân dân thực hiện tốt chủ trương và những chính sách đó, đã làm cho nền kinh tế của hợp tác xã Hoa Mai khởi sắc.

Từ một xã thiếu đói triền miên, trải qua vài, ba năm làm ăn theo mô hình mới, các xã viên trong hợp tác xã, đã có của ăn, của để. Nhiều gia đình đã xây được nhà cao tầng, mua sắm được các tiện nghi sinh hoạt, đều nhờ vào con lợn, con gà, con trâu, con bò, mớ rau, con cá v v. Cơ sở vật chất như trường học, nhà trẻ, nhà mẫu giáo, đường làng, ngõ xóm, được khang trang hơn trước, đều nhờ vào sự chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi.

Chính ông đã là người đi đầu trong phong trào này. Ông thuê người đào ao thả cá, ông xây dựng bốn gian chuồng trại, chăn nuôi hơn tám chục đầu lợn / năm, ngỗng, gà, ngan, vịt hàng trăm con xuất bán ra thị trường. Ông thuê thêm đất trồng bưởi, thu nhập từ con số, không đồng/ một ngày công khi còn trồng lúa, nhảy vọt lên 50 đồng rồi 200 đồng trên một ngày công sau vài năm chuyển đổi. Ông đã được tặng nhiều bằng giấy khen của các cấp, các nghành. Ông còn được mời đi báo cáo điển hình cho nhiều xã, trong huyện, trong tỉnh.

Ở thời điểm đó, muốn mua được viên gạch, viên ngói đâu có dễ. Đường xá thì lầy lội, điện đóm chưa có. Vật tư, vật liệu đều phải gánh bằng đôi vai. Vợ chồng con cái phải đội nắng, đội mưa, cả cánh đồng làm gì có bóng cây để trú. Ăn đói mặc rét, dồn hết sức lực, tâm huyết, cho một mô hình làm ăn mới. Ông phải đi vay ba, bốn nơi mới được dăm chỉ vàng về để đầu tư. Nay gia đình, con cái, mới được mát mặt một tí đã lại thay đổi. Thật, chẳng biết đường nào mà lần. Không thể hiểu nổi, vì lí do gì, mà họ lại đưa ra một chủ trương quái gở đến vậy? Ông cứ trăn trở với câu hỏi ấy, hết ngày này, qua ngày khác, mà vẫn chưa tìm được câu trả lời.

Hôm qua, ông đi ăn cưới con bà Sinh ở xóm Đông, lại được nghe những người dân, xôn xao, bàn tán về chuyện chạy sổ. Có người bảo chỉ mất có năm triệu. Có người thì bảo, phải mất hai nhăm, ba mươi triệu. Có người lại nói rằng chẳng mất xu nào. Người nói đông, người nói tây chẳng biết thế nào mà lần.

Nhưng đa số người dân trong làng họ bảo nhau rằng ‘’Thằng nào thích thu thì thu, chứ họ nhất quyết không chịu đập’’. Hàng mẫu bưởi đã đến độ thu hoạch chẳng nhẽ đêm hôm quấn bạt, quấn chăn để nằm trông. Ngày nắng đã vậy, ngày mưa thì nằm vào đâu? Rồi còn đàn gà hàng trăm con, lợn mấy chục con biết nhốt vào chỗ nào? Không khí trong làng cứ nhốn nháo, nhộn nhạo. Chuyện vợ chồng, con cái, anh em, cãi nhau về việc chạy sổ, cứ sảy ra như cơm bữa, mà chẳng ai can thiệp.

Gần nửa tháng nay, chỉ vì suy nghĩ nên người ông Cường cứ tọp dần, tọp dần, ông ăn không biết ngon, ngủ không đẫy giấc. Đứng lên, ngồi xuống thì cứ lẩy bà, lẩy bẩy, chỉ chực ngã. Nhiều khi ông cứ đưa tay lên đấm ngực thùm thụp rồi ho sù sụ, bởi lúc nào ông cũng dằn vặt bản thân. Ông cho rằng, vì mình mà những người dân làng Hoa Mai, mới phải chịu cái họa này. Nhiều lúc, ông lại tự mình đặt ra câu hỏi: ‘’Không hiểu có phải là chủ trương, chính sách của trên đưa ra không? Hay chỉ là những tin đồn nhảm để ‘’Đục nước béo cò’’, moi tiền của dân làm giàu bất chính. Nếu đúng là chủ trương, hay nghị định, thì phải có văn bản cụ thể và phải được thông báo rõ ràng trên loa đài chứ? Cứ úp úp, mở mở như vậy, thì còn ra thể thống gì nữa? Là một đảng viên, mình không thể đứng ngoài, phải đem những thắc mắc đó, đến hỏi những người có trách nhiệm xem sao? Cứ ngồi mà lo nghĩ, thì có khác gì ‘’mặc áo tơi đợi mưa’’. Nghĩ vậy, ông quyết định, bằng mọi giá phải tìm được hai nhân vật quan trọng ở làng.

Cơm nước xong thì trời đã tối, ông Cường bảo thằng Tẹo, con nhà Tý đưa đi. Ông đã được, bí thư chi bộ Đoàn Văn Hai cùng trưởng thôn Cao Tấn, đón tiếp niềm nở. Nhưng khi hỏi đến vấn đề cụ thể là việc đổi sổ đất canh tác, có nghị định, thông tư nào hướng dẫn hay không, thì ông chỉ nhận được một câu trả lời hết sức mù mờ của hai vị lãnh đạo rằng: ‘’Có lẽ có chủ trương ấy thật’’.

Qua mấy đêm suy nghĩ, ông Cường quyết định, phải lên phường hỏi thẳng chủ tịch Ủy ban Nhân dân, hoặc Bí thư Đảng ủy phường cho rõ thực hư. Để mãi tình trạng bất an như thế này, sẽ làm ảnh hưởng không nhỏ tới uy tín của Đảng.

Với suy nghĩ táo bạo ấy, sáng nay, trong bộ quân phục chỉnh tề, ông Cường thủng thẳng đi vào phòng Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Hoa Mai. Ông được cô nhân viên trực ban cho hay:

- Chủ tịch và bí thư Đảng ủy phường đang bận tiếp các lãnh đạo quận, nếu có việc cần chiều bác lên. Ông lưỡng lự một lúc, định hỏi cô nhân viên một câu gì đó, song lại thôi. Chào cô nhân viên xong ông Cường quay ra. Đúng lúc đó, ông nhìn thấy Vũ Nhôm, Phó chủ tịch ủy ban nhân dân phường đi tới, ông Cường chặn Vũ Nhôm lại rồi hỏi:

- Tôi muốn được xem cái thông tư, hay nghị định về việc, ra hạn sổ đỏ đất canh tác. Và muốn hỏi, tại sao trước đây, nhà nước vận động nhân dân làm kinh tế theo mô hình VAC mà nay lại bắt dân đập bỏ?

Nghe xong lời đề nghị và câu hỏi của ông Cường. Với sắc mặt lạnh như tiền, Vũ Nhôm ráo hoảnh trả lời:

- Ờ, thì biết thế là sai, nhưng trên bảo thì chúng cháu phải thi hành thôi!

Như bị nhát dao đâm trúng tim, ông Cường ôm lấy ngực rồi từ từ gục xuống. Dùng chút sức lực còn lại, ông dướn người rồi cố rặn ra mấy câu:

- Lỗi…lỗi ở tôi! Lỗi ở..ơ..ở tôi! Tất… tất.. cả..ả.. là.. lỗi… ở.. tôi!

Ông Cường chết đi nhưng vẫn mang theo những ân hận xuống tuyền đài. Chẳng biết ở dưới đó ông cười hay ông khóc?

N.Đ.V