KHÓI ĐỎ (Trích)

Điện thoại: 0913 269 931 - Zalo: 0964 131 807 - Email: soncam52@gmail.com.

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Cầm Sơn

KHÓI ĐỎ

Lời tác giả: Nhân dịp kỷ niệm Cách mạng tháng 8 và Quốc khánh 02 tháng 9. Tôi xin gửi “Văn nghệ Công nhân” chuyển tải 3 tiểu đề mục từ tiểu thuyết “Khói đỏ” có nội dung về việc giành chính quyền ở một huyện ven đường 5 Hà Nội – Hải Phòng trong cuộc cách mạng tháng 8 năm 1945. Đọc ba tiểu đề mục này cũng có thể thấy nó gần như một truyện ngắn hoàn chỉnh. Mời quý độc giả cùng theo dõi!

Thực hiện chỉ đạo của Tổng bộ Việt Minh, căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương, huyện ủy Mỹ Giang quyết định sẽ tổ chức hướng dẫn quần chúng cách mạng phá kho thóc chia cho dân nghèo tại hai địa điểm có kho thóc của Nhật tích trữ trong huyện. Kho thóc cạnh đường quốc lộ số 5 thuộc xã Tân Ước thì không lo lắm bởi nó cách xa đồn lính, cách xa huyện lị. Khó khăn nhất là kho thóc được tích trữ tại trường tiểu học chỉ cách Huyện đường huyện Mỹ Giang 50 mét và đồn lính khố xanh của huyện khoảng trên 100 mét. Việc này Huyện ủy giao cho Ủy ban Dân tộc Giải phóng đứng ra tổ chức và chỉ đạo thực hiện.

Ký Khải tổ chức một cuộc họp lấy ý kiến đóng góp của các thành viên Ủy ban. Chủ tịch Ủy ban Dân tộc Giải phóng xã Cựu Ước là Đỗ Đình Được phát biểu:

- Hiện nay thế của ta rất mạnh, bọn quan lại đang hoang mang không biết nên theo Nhật hay theo Việt Minh. Hôm trước tôi gặp một ông em họ là lính khố xanh đóng dưới huyện Miên Thành tỉnh dưới bỏ đồn chạy về quê bên tổng Tân Ước nói nhân việc dân cướp kho thóc, nhốn nháo nó chuồn luôn. Mà không phải chỉ có mình nó, chả biết có bao nhiêu thằng chuồn như nó rồi, những thằng còn lại rồi thì cũng sẽ chuồn nốt thôi. Chú ấy còn nói nếu được tham gia thì cũng xin một chân làm du kích xã. Vậy nên chúng ta cứ dùng lực lượng quần chúng cách mạng kết hợp cùng đội vũ trang các xã bao vây giữ chân không cho lính ra khỏi đồn để dân rảnh tay phá kho thóc. Dẫu có giằng co khi lính đến được thì kho thóc đã phá xong rồi.

Có ý kiến phản bác của Lê Khanh:

- Bác Được nói thế thì đơn giản quá, tôi nghĩ không dễ thế đâu, nó có súng, nó bắn một loạt tám, chín người chết rồi thì liệu có ai dám xông lên nữa không? Đồn năm bẩy chục lính lại có người Nhật tham gia cố vấn, có phải người nào cũng nghĩ như thằng em họ nhà bác đâu.

- Nói như ông thì thôi không làm à? Việc phá kho thóc có còn lạ gì đâu, các địa phương người ta đã làm ầm ầm cả rồi. Đấu tranh mà sợ hy sinh thì đấu tranh cái nỗi gì. Bây giờ dân đang đói, không đấu tranh cũng chết, sợ gì cái chết! Mình là dân đến biểu tình trong lúc này thằng nào dám bắn. Để tôi xung phong đi đầu cho. Ông sợ thì cho ông đi cuối.

- Ở đây là đang bàn để tìm ra được một cách làm tốt nhất chứ không phải ngoài trận địa. Không phải ai đi đầu đi cuối, không phải ai sống ai chết. Nói thật với bác Được bác nói hung hăng thế thôi, đến lúc ấy nó nổ đánh đùng một phát có khi bác lại quay đầu chạy trước.

- Này cái lão Khanh thổ tả kia, chuyên buôn bán gian dối, nói ra đặc một mùi tiểu tư sản, đồ hèn nhát! Lão định…

Thấy không khí căng thẳng, Ký Khải vội đứng lên ngắt lời Được:

- Thôi đi bác Được. Không ai phủ nhận tinh thần của bác. Nhưng chú Khanh nói cũng không sai. Đây là chúng ta đang bàn để tìm ra một tiếng nói chung sáng suốt nhất. Cụ thể là ta vẫn phá được kho thóc nhưng trên tinh thần cố gắng làm sao càng tránh được thương vong càng tốt. Mạng người chứ có phải chuyện đùa đâu. Bây giờ tôi có ý kiến thế này: Trước khi hành động, ta cử một người của ta đến thẳng Huyện đường gặp Tri huyện Điến đưa ra những yêu cầu của ta, đồng thời ta cũng sẽ thỏa thuận với chúng những yêu cầu của chúng.

Được bật dậy:

- Như thế lộ hết kế hoạch, chúng sẽ đề phòng thì khó cho ta.

- Vậy là ý kiến bác Được không nhất quán, lúc trước bác nói thế của ta mạnh, bọn địch đang hoang mang, đúng không? Bây giờ bác lại sợ chúng có kế hoạch đề phòng. Tôi xin thưa là giờ này chúng thừa biết chúng ta sắp sửa phá kho thóc rồi. Các địa phương khác đã làm thì địa phương này cũng làm chứ sao. Thậm chí chúng ta ngồi họp bàn đây chúng cũng đã biết. Cần đề phòng thì chúng đã đề phòng rồi, có điều phương án đề phòng của chúng như thế nào thôi. Hiện nay chúng đang lúng túng chưa biết ta sẽ xử sự thế nào nên nếu được sự thỏa thuận từ phía ta thì cũng là gỡ thế bí cho chúng. Ai có ý kiến gì khác không?

- Tôi nhất trí với ý kiến của đồng chí chủ tịch. Nhưng bây giờ cử ai đi đàm phán?

- Tôi xung phong! – Được đứng bật dậy.

Thằng này nó định phỉ mặt mình đây – Lê Khanh thoáng nghĩ. Mình vừa đưa ra mấy ý kiến để bàn thì nó đã át đi cho là mình hèn nhát bàn chùn. Việc lớn như thế không bàn định kỹ sao được. Đấu tranh, súng ống, máu xương chứ có phải chuyện chơi đâu. Nhưng nếu mình không có ý kiến gì thì cấp trên họ nghĩ là mình sợ thật cũng nên. Ừ thì cũng cứ xung phong, chắc gì cấp trên đã quyết, mà đã quyết chắc gì người ta chọn mình, mà nếu cấp trên chọn mình thì khối gì lý do để mà thoái thác... Nghĩ vậy nên Lê Khanh cũng đứng dậy:

- Bác Được xung phong dễ thường tôi không dám xung phong. Thưa các đồng chí, tôi cũng xin xung phong!

- Thôi, hai đồng chí ngồi xuống. Chưa đến lúc cử người. Bây giờ ta phải thống nhất những điều khoản thỏa thuận đã. Việc này đề nghị các đồng chí cho ý kiến.

Hội nghị bàn luận rất rôm rả, nhiều ý kiến trái chiều kiểu như ý kiến của Được và Khanh. Việc họp hành như thế này nhiều đại biểu chưa quen nên đôi khi có ý kiến trái với mình là nổi khùng ngay. Nhưng cũng có cái dễ là các đại biểu đều tôn trọng chủ tọa bởi họ kính trọng Ký Khải là người nhiều chữ, đi nhiều, hiểu biết hơn hẳn họ nên họ không chỉ kính trọng mà còn rất tin tưởng anh. Mặt khác anh luôn tôn trọng những ý kiến đóng góp có suy nghĩ, có phân tích và thẳng thắn nhưng nhẹ nhàng không làm ai mất sĩ diện khi họ phát biểu sai. Anh phê bình họ, họ cũng không cảm thấy bị xúc phạm. Vì vậy, ai cũng muốn trình bày ý kiến của mình và cũng vì thế mà anh hiểu thêm họ sâu sắc hơn. Sau một hồi cảm thấy mọi người đã thoải mái phát biểu. Ký Khải đứng dậy kết luận:

- Căn cứ vào những ý kiến đóng góp của các đồng chí, tôi tập hợp và đúc kết lại trên tinh thần ý kiến thiểu số phải phục tùng ý kiến của đa số như sau: Về phía Tri huyện Điến phải chấp nhận những yêu cầu của Ủy ban Dân tộc Giải phóng huyện gồm: Một là án binh bất động, không được sử dụng binh lính cản trở việc phá kho thóc Nhật chia cho quần chúng nhân dân. Hai là không đươc ép các tổng các xã thúc sưu thuế vì hiện nay dân đang đói. Ba là không được bắt bớ người của Việt Minh. Về phía Việt Minh cam đoan sẽ đảm bảo tính mạng cho bản thân và gia đình các quan chức, công chức, binh lính trong bộ máy công quyền khi Việt Minh nắm chính quyền. Nếu không ai có ý kiến gì khác xin các đồng chí cho biểu quyết. Ai đồng ý xin giơ tay.

Một trăm phần trăm các cánh tay của đại biểu dự họp giơ cao. Ký Khải nói tiếp:

- Vậy là các đồng chí đã thống nhất nội dung thỏa thuận, bây giờ đến việc cử người đi đàm phán. Khi nãy hai đồng chí Được và Khanh xung phong, Ủy ban xin ghi nhận tinh thần của các đồng chí. Nhưng nói gì thì nói, Tri huyện Điến cũng là một ông quan huyện, đến giờ này ta cũng chưa biết ông ta nghĩ gì. Chớ chủ quan là ông ta đang sợ.

Được đứng dậy:

- Tôi vẫn cứ tiếp tục giữ ý kiến xung phong xin đi. Tôi đủ can đảm để đối mặt với thằng huyện Điến.

Khanh cũng đứng dậy:

- Tôi cũng không nghi ngờ lòng can đảm của đồng chí Được. Có vẻ đồng chí giống Lã Bố, hữu dũng có thừa nhưng sợ rằng chưa kịp mở mồm đã bị Tào Tháo nó cho đầu lìa khỏi cổ rồi.

- Lại cái thằng con buôn lắt léo kia. Mày tưởng chỉ có mày mới biết “Tam Quốc” hả, mày diễu ông hữu dũng vô mưu chứ gì? Mày tưởng mưu của mày là gì, mày lừa đảo dân đen buôn bán chứ lừa thế nào được thằng làm quan. Có giỏi thì lên mà lừa nó đi!

- Đấy nhé, là đồng chí Được tiến cử tôi đấy nhé!

- Ai thèm tiến cử mày, cho mày đi để mày…

- Thôi thôi! Đồng chí Được dừng lại ngay, đây là cuộc họp, không được mày tao, ai lại thô tục quá thế. Tôi xin nhắc lại: Dù sao thì Tri huyện Hoàng Trung Điến cũng là một ông quan huyện, được học hành, thuộc giới tri thức. Là con người ai cũng có lòng tự trọng, dẫu đang nằm trong tình trạng lúng túng, tiến thoái lưỡng nan nhưng ông ta sẽ vẫn phải giữ thể diện. Người đối chất với ông ta chỉ cần non một tý là sẽ bị lấn át ngay. Vì vậy cũng phải là người ngang thưng, đủ uy để trấn áp ông ta ngay từ phút đầu thì việc mới dễ đi đến kết quả. Do đó chuyện cử người đi đàm phán các đồng chí không cần bàn nữa, đấy là việc của tôi!

Có ý kiến lại nổi lên:

- Vậy thì ta cho đội vũ trang các xã tập trung áp đảo bên ngoài Huyện đường.

- Không được, đã là đàm phán thì không được dùng vũ lực. Nếu dùng vũ lực để uy hiếp thì mình đã thua họ ngay từ phút đầu rồi.

Ký Khải mất mấy ngày tìm hiểu thêm về Tri huyện Mỹ Giang. Hoàng Trung Điến là con nhà nòi có cha đẻ là Tri phủ một phủ trên mạn trung du Phú Thọ. Đã từng học tại Trường Trung học Bảo hộ (Lycée du Protectorat), đậu bằng Tú tài toàn phần Ban Hành chính (Certificat de Fin d^,Études Secondaire Franco-Indigènes). Đã làm thơ lại ở nhiều bậc công quyền từ cấp huyện đến cấp tỉnh. Được bổ làm Tri huyện Mỹ Giang năm 1942. Tính tình mềm dẻo, trong thời gian cai trị ở Mỹ Giang không có gì đặc biệt, biết lựa thế xu thời. Với một người có học lại đã từng làm việc kinh qua các cấp trong bộ máy công quyền thì đối đầu với người này không phải chuyện dễ. Ừ thì cứ cho rằng trong hoàn cảnh hiện tại ông ta đang lúng túng nhưng chắc chắn không dễ gì mà đã nắn được gân. Cuộc giáp mặt lần này sẽ là một cuộc đấu trí, đấu gan, đấu uy dũng. Vậy thì trước hết, về hình thức mình cũng phải đĩnh đạc, đàng hoàng, các cụ ta xưa từng dạy “quen sợ dạ, lạ sợ áo” đấy là gì. Về phương tiện, phải đi bằng xe hơi mà phải có lái xe chứ không tự lái. Điều này thì đơn giản, sẽ gọi chú Bình về lái hộ chiếc Citroen là ổn. Có thể phải đeo kính đen để giấu đôi mắt nhỡ đâu có gì căng thẳng đối thủ sẽ không phát hiện ra. Trong trường hợp này, ánh mắt là rất quan trọng. Người ta có thể áp đảo đối phương chỉ cần bằng ánh mắt.

Đúng ngày hẹn, Ký Khải vận một bộ Complet màu đen áo trắng, cổ thắt nơ, tay áo manches đúp có đính khuy bạc, đầu đội mũ phớt đen. Lúc đầu Khải định đeo kính đen nhưng lại nghĩ với một đối thủ có kinh nghiệm cai trị trong bộ máy công quyền thì việc ấy sẽ chứng tỏ là anh đang chịu ảnh hưởng của áp lực mới phải giấu đôi mắt như thế. Phải để đối phương nhìn thấy mắt mà phải dùng ánh mắt để thị uy ngay từ đầu. Nghĩ vậy nên Khải lại thay bằng cặp kính trắng cho nó dịu lại tỏ ra lịch lãm, trí thức hơn. Xe đến thấy cổng huyện đường đã mở nên Bình cho xe chạy thẳng vào sân. Hai bên cửa sảnh đường có hai hàng lính mỗi bên năm người bồng súng, mặt lạnh tanh trông rất nghiêm trang. Không thấy người ra đón, Ký Khải nói với Bình cứ ngồi trong xe. Được một lát, anh bảo Bình lùi xe quay đầu. Khi xe chuẩn bị lăn bánh thì thấy một người đi từ ngoài cổng vào đến bên cạnh cửa xe phía Ký Khải ra hiệu muốn trao đổi. Ký Khải bảo Bình cho xe dừng và quay kính cửa, người kia lễ phép: “Xin ngài xuống xe và mời ngài vào sảnh đường”. Khải quay lại kính cửa xe, trong khi đó Bình đã nhanh nhẹn nhảy xuống chạy vòng sang bên mở cửa cho anh. Khải đi theo người đón vào sảnh đường và được dẫn vào phòng trong. Hoàng Trung Điến đứng chờ sẵn trong đó giơ tay định bắt nhưng Ký Khải đi thẳng vượt qua và dừng lại nơi có kê cái trường kỷ. Tri huyện Hoàng Trung Điến lại giơ tay mời ngồi. Sau khi yên vị, anh nhìn thẳng vào mắt Hoàng Trung Điến và cất lời trước:

- Trước hết, tôi cảnh cáo về nghi thức đón tiếp của các ông. Tôi đã định quay xe ra về thì gặp người này mời lại. Nếu không nghĩ các ông cũng là người Việt, máu đỏ da vàng thì tôi đã không theo người này vào đây.

- Thưa ông, tôi đã cử ông Đề Toan đây ra đón các ông từ ngoài cổng huyện đường.

Đề Toan lúc ấy lên tiếng:

- Dạ thưa, theo lệnh Tri huyện tôi chờ đoàn các ngài ngoài cổng. Cũng nghĩ đoàn có dăm bảy người chứ không nghĩ lại chỉ có một mình ngài đi bằng xe hơi nên khi xe ngài đã vào đến sân tôi mới chạy từ ngoài cổng vào.

- Thưa ông, có thể có trục trặc một chút nhưng cái này là ngoài mong muốn. Mong ông bỏ qua cho.

- Tôi vẫn nghĩ không phải ngoài mong muốn như ông nói bởi xe tôi phải dừng khá lâu trước sảnh đường. Một là khoảng cách từ cổng vào không dài, ông Đề đây không thể chạy chậm thế được, hai là không thể ngày nào các ông cũng có đội lính bồng súng hai bên sảnh đường. Các ông cố tình làm thế để theo dõi thái độ đối thủ và cũng là để thị uy nắn gân chúng tôi thôi.

Khải đã để ý thấy Hoàng Trung Điến và Đề Toan kín đáo đưa mắt nhìn nhau. Anh nói tiếp:

- Nhưng thôi, điều ấy càng chứng tỏ các ông đang lúng túng. Tôi chỉ nhắc ông Tri huyện là cuộc đàm đạo này ông cần thực lòng, nghĩ thế nào thì trao đổi với nhau như thế một cách cởi mở.

- Vâng, cám ơn ông đã thẳng thắn ngay từ phút đầu. Tôi cũng không cần phải trình bày sự sơ suất vừa rồi nữa, Tùy ông muốn hiểu thế nào cũng được. Nhưng cuộc trao đổi này là do phía các ông đề nghị chứ không phải là do chúng tôi.

Bắt đầu phản công rồi. Đúng như dự đoán, người này quả là một thanh thép đã được tôi luyện không dễ gì bẻ gãy được. Chỉ cần lúng túng một chút sẽ là kẽ hở để ông ta luồn cây đòn bẩy vào cậy vỡ ta ngay. Ký Khải nghĩ vậy nên giữ nguyên vẻ mặt bình thản, tỏ ra bình tĩnh, giữ nhịp trao đổi chậm lại nhưng thực ra cũng là để có đủ thời gian tìm ngôn từ hồi đáp:

- Đúng là do chúng tôi khởi xướng. Phải nói là khởi xướng chứ chúng tôi không đề nghị các ông.

- Khởi xướng hay đề nghị, đấy chỉ là cách nói. Cụ thể là cuộc gặp mặt này là do phía các ông đề xuất và chúng tôi đồng ý.

- Cứ cho là như thế, và địa điểm là tại Huyện đường của các ông. Nếu phía chúng tôi yêu cầu tại một địa điểm thứ ba thì liệu các ông có đồng ý không?

- Ồ, cái đó còn tùy thuộc. Vì chúng tôi không có nhu cầu gặp các ông.

Đã đến lúc tấn công rồi đây. Không thể chủ quan và lơ là với ông ta. Đúng là kẻ có học, lời nói rất sắc sảo. Mặt khác ông ta đã từng làm việc nhiều năm trong hệ thống chính trị lại lớn tuổi hơn, dày dạn kinh nghiệm hơn. Nếu cứ đối ngôn thế này không khéo mình sẽ bị ông ta cho đo ván chưa biết chừng.

- Thôi, tôi không vòng vo nữa. Vì phía chúng tôi là người khởi xướng nên tôi xin đi thẳng vào nội dung đàm phán hôm nay.

- Vâng, vậy thì ông cứ nêu ý kiến của các ông.

- Chúng tôi đã nghiên cứu kỹ tình hình hiện tại, cân bằng lực lượng các bên và dự báo trước thời cuộc để đưa ra những điều khoản trong đàm phán này. Tôi đã cho đánh máy nội dung, mời các ông xem.

Ký Khải lấy từ trong túi áo vét ra một tờ giấy đưa cho Tri huyện Điến.

- Các ông có mười phút để xem, suy nghĩ và trả lời ngay tại đây.

Tri huyện Điến trao tờ giấy cho Đề Toan bảo đọc to lên. Đề Toan đọc: “Ủy ban Dân tộc Giải phóng huyện Mỹ Giang và Huyện đường huyện Mỹ Giang thỏa thuận những nội dung như sau: Về phía Huyện đường Mỹ Giang chấp nhận yêu cầu của Ủy ban Dân tộc Giải phóng huyện gồm: Một là án binh bất động, không sử dụng binh lính cản trở việc phá kho thóc của Nhật chia cho quần chúng nhân dân. Hai là không lệnh ép các tổng các xã thúc sưu thuế vì hiện nay dân đang đói. Ba là không bắt bớ người của Việt Minh, không chống trả, cản trở công việc của Việt Minh kể cả khi Việt Minh giành chính quyền. Về phía Việt Minh cam kết sẽ đảm bảo tính mạng cho bản thân và gia đình các quan chức, công chức, binh lính trong bộ máy công quyền cũ khi Việt Minh nắm chính quyền.”

Sau khi Đề Toan dừng lời. Không suy nghĩ nhiều, Tri huyện Điến cao giọng:

- Các ông kiêu hãnh và hài hước quá. Hiện nay chúng tôi có quân đội, có trang bị vũ khí hơn hẳn các ông. Và nếu tôi không đồng ý những thỏa thuận này, tôi có thể cho giam giữ ông vì tội cứng đầu chống đối và cả gan dám coi thường, miệt thị chính quyền.

- Giờ này thì đúng là như vậy. Nhưng ông nên nhớ nếu ông cứ giữ quan điểm hai phía mặt trận đối lập thì tôi và ông đang đối đầu, ngang thưng nhau. Tôi coi nhẹ việc bị ông bắt nên mới đi một mình vào Phủ đường của ông. Tôi nghĩ một người có học và có kinh nghiệm như ông không thể làm điều ấy. Nói lại một lần nữa, chúng tôi cho rằng ông cũng là người Việt, cùng máu đỏ da vàng. Bây giờ ông vẫn còn có cơ hội để làm giảm bớt thiệt hại máu xương cho dân tộc, và đấy cũng là một việc làm để cách mạng ghi nhận đưa lên bàn cân công, tội. Ông đã nói vậy thì tùy, có thể ông cho bắt giữ tôi ngay vì tôi chỉ có một mình, không vũ khí lại ở giữa sảnh đường của ông. Tôi đã có sự chuẩn bị sẵn sàng cho tình huống này trong trường hợp tôi đánh giá sai về trình độ hiểu biết, thức thời của ông. Tôi không nói gì thêm nữa.

Hoàng Trung Điến trầm ngâm một lát rồi hạ giọng:

- Tôi với ông, đều đã từng là sinh viên Trường Bưởi, xét về mặt này còn gọi là đồng môn. Không nhẽ không hiểu nhau?

Đây là một cách thay đổi chiến thuật, nếu tiếp tục đấu khẩu mình sẽ bị cuốn vào guồng quay của ông ta và chắc chắn sẽ thiệt khẩu. Mình đã nói im lặng thì im lặng luôn, hắn sẽ không thể dò được thái độ của mình. Im lặng một lát, Hoàng Trung Điến thấy Ký Khải không nói gì bèn tiếp lời:

- Tôi cũng công nhận rằng các ông đang ở thế thượng phong. Nhưng chúng tôi cũng đâu đã đến bước tận đường.

Bắt đầu chuyển giọng rồi, nhưng nó lại có thể bất ngờ đổi chiều ngay lập tức nếu ông ta phát hiện được sự nao núng của đối thủ. Vậy là lại tiếp tục sự im lặng. Có vẻ như cả hai phía đều tận dụng sự im lặng này để thăm dò ý nghĩ của đối thủ. Nhưng rồi người phá vỡ sự im lặng ấy vẫn lại là Tri huyện Điến:

- Các ông đưa ra những yêu cầu vượt qua khả năng của chúng tôi. Đâu có phải chỉ ý một mình tôi với ông, còn bao nhiêu công chức, lính tráng nữa chứ. Các ông có thể chỉnh sửa lại chút ít được không?

Vẫn im lặng. Im lặng đến lặng phắc, thời gian nhích từng giây.

- Ông có nghe tôi nói gì không?

- Nghe thì vẫn nghe, nhưng tôi đã nói là tôi sẽ không nói gì nữa.

- Ông cũng là người có học, chắc ai cũng đọc được ý nghĩ của nhau, ông cũng nên thông cảm cho tôi chút chứ. Trong điều khoản thỏa thuận ông soạn thảo có nói không chống trả khi Việt Minh giành chính quyền thì tôi không dám chấp nhận. Có thể đến lúc ấy sẽ là như thế nhưng ai lại đi thỏa thuận với các ông. Chẳng hóa ra ngay tại đây, bây giờ tôi đã đầu hàng các ông rồi à?

Sau một phút im lặng. Ký Khải lên tiếng:

- Ông nói cũng đúng, về khoản này, tôi đồng ý với ý kiến của ông.

- Một điều nữa, đây chỉ là thỏa thuận ngầm giữa tôi và ông. Không có một văn bản nào hết.

- Quên tôi không nói với ông ngay từ đầu, chúng tôi cũng không có ý ép ông ký văn bản. Văn bản kia chỉ là soạn thảo ra cho tiện việc đàm phán thôi.

- Vậy thì chúng ta đã đi đến thống nhất. Chỉ cần các ông giữ chữ tín và giữ kín nội dung buổi gặp mặt thỏa thuận hôm nay.

- Như ông đã nói, hiện chúng tôi đang ở thế thượng phong. Không có người chiến thắng nào lại bội ước kẻ bại trận. Cám ơn vì sự thức thời và hợp tác của ông. Chúng ta dừng lại ở đây!

- Cám ơn ông, tôi cũng không dám giữ ông lâu hơn!

- Chào ông!

Ký Khải chủ động giơ tay. Tri huyện Điến giơ cả hai tay ra bắt.

10.

Kể từ hôm Liên Bóp nộp khẩu súng đoạt được cho đội tự vệ vũ trang xã. Được vừa cảm phục vừa mến nể, anh thường xuyên ghé qua nhà Liên với lý do hội ý về công việc, bởi sau đó Liên được phân công làm đội phó đội tự vệ vũ trang xã phụ trách công tác hậu cần. Nhà Liên chỉ có hai mẹ con, thày Liên chết từ lúc Liên mới bảy tuổi, hai mẹ con đàn bà tần tảo nuôi nhau nên gia cảnh khá là túng bấn. Mái nhà lợp dạ thủng lỗ chỗ nhìn thấy cả ánh sáng mặt trời xuyên qua như những cái nan mành. Sẵn rơm lúa vụ chiêm mới gặt, hôm nay anh sang giúp Liên phủ lại mái nhà. Anh nói với Liên: “Cái mái nhà em bé tý, chẳng cần nhờ nhiều người làm gì, chỉ cần nhờ thêm cái Phượng, hai chị em lo bó rơm đưa lên còn ở bên trên chỉ cần một mình anh là đủ, nhiều người nó quần nát mái nhà”. Vừa từ trên mái nhà xuống, mặt mũi còn nóng đỏ tưng bừng, hầm hập cái nắng hè vẫn nhảy múa như hoa cà hoa cải, mồ hôi chảy dòng từ chân tóc xuống mặt như đứng ngoài trời mưa thì bỗng nghe thấy “bùm” một tiếng bên bờ ao nhà cái Bến. Hóa ra hai thằng trẻ con choai choai cỡ bảy, tám tuổi chơi đùa đuổi nhau làm một thằng bị vấp ngã nhào xuống ao bèo. Được vội xé bờ rào cúc tần chạy sang nhảy xuống ao vớt thằng bé. Do phải chạy vòng bờ ao đến chỗ thằng bé ngã nên đến lúc Được nhảy xuống thằng bé đã chìm nghỉm, ao lại sâu nên anh phải lặn xuống mới vớt được thằng bé lên. Cu cậu không sao, chỉ bị một trận uống no nước ao bèo nhưng Được thì ngay chiều hôm ấy lên một cơn sốt nóng kịch liệt. Trong khi Liên đang cuống lên không biết làm thế nào thì Phượng dẫn Thúy sang và công việc nhanh chóng được phân công: Liên và Phượng lo đi hái lá tre, lá tía tô, lá cúc tần, lá xả để làm một nồi nước xông, Thúy dặn cứ bình tĩnh, sẽ có nhiều đợt sốt kế tiếp nhau, cứ chuẩn bị đun sẵn nồi nước nhưng phải đợi thân nhiệt hạ xuống giữa hai đợt sốt mới được xông hơi. Còn Thúy tức tốc ra Hà Nội gặp thày để thày cho thuốc hoặc trực tiếp về xem bệnh, ấy là việc của thày. Là con nhà làm thuốc Đông y nên Thúy biết trường hợp này có thể chỉ vài ngày là khỏi nhưng cũng có thể sẽ rất nguy kịch dẫn đến trọng bệnh thường gọi là thương hàn, lơ là một chút là có thể phải hứng chịu một kết quả đau lòng.

Tối hôm ấy, khi Được còn đang ngồi trong cái chiếu quây xông hơi thì có lệnh triệu tập của huyện họp gấp. Lê Khanh, Phó Chủ tịch Ủy ban Dân tộc Giải phóng kiêm đội trưởng đội tự vệ vũ trang xã Cựu Ước đi lĩnh hội ý kiến của huyện. Theo đó, các xã có nhiệm vụ ngay buổi sáng ngày hôm sau lấy đội tự vệ vũ trang xã làm nòng cốt, hô hào, động viên bà con kéo nhau lên Huyện đường giành chính quyền. Được là Chủ tịch nhưng trong hoàn cảnh này thì tất yếu Khanh phải là người đứng mũi chịu sào. Cũng là một cơ hội cho Khanh thể hiện năng lực và để cấp trên nhìn nhận, đánh giá. Khanh được sinh ra trong một gia đình nửa nông dân nửa tiểu thương. Thày anh học xong sơ học yếu lược trường huyện thì được gửi ra Hà Nội để học tiếp tiểu học. Nhưng khi đang học lớp nhì thì ông yêu một cô bạn học cùng lớp người Hà Nội, đã chót mang bầu nên hai gia đình cho cưới. Sau khi cưới, cả hai người đều thôi không đi học nữa. Đẻ Khanh được một thời gian, khi con cai sữa thì mợ Khanh lại quay ra Hà Nội phụ giúp ông bà ngoại buôn bán, về sau gia đình bên ngoại cũng cho mợ một sạp hàng riêng. Khanh ở nhà với thày còn mợ Khanh thì ở hẳn ngoài Hà Nội thỉnh thoảng mới về đưa cho thày Khanh một ít tiền nuôi con ăn học xong lại quay ra Hà Nội. Tiếng là con dâu làng nhưng nhiều người làng, thậm chí cả người trong nội tộc bà cũng không mấy biết đến. Khanh học hết chương trình trường huyện thì cũng thôi không đi học nữa, ở nhà giúp thày mở một quán hàng xén ngoài chợ huyện lấy hàng của mợ từ Hà Nội về bán. Khanh chân đi chân chạy, lúc ở Hà Nội, lúc ở quê. Được giao tiếp với nhiều thành phần xã hội nên so với cánh thanh niên ở quê anh tỏ ra sành sỏi hơn nhiều. Về ruộng thì nhà anh có hơn ba mẫu, lúc đầu thày anh làm, thiếu lao động thì thuê thêm người trong làng phụ giúp, sau do việc buôn bán bận rộn, mặt khác việc này cũng có thu nhập khá hơn nên thày anh cho người làng mượn hẳn ruộng, mỗi năm thu một ít thóc. Hoàn cảnh như vậy nên đời sống kinh tế gia đình anh khá hơn hẳn những gia đình thuần nông. Có điều cũng chính vì sự khá giả ấy nên những người trong gia đình anh không mấy thân thiện với những người trong các gia đình thuần nông, mặt khác những người ở nhà quê thì thường đố kỵ, ghen ghét, không mấy thân thiện với những người trong gia đình anh. Trước đây, thày anh thường kết mối bàng giao với những người danh giá trong làng, những lý dịch làng xã kể cả trên tổng trên phủ. Sau này tình thế biến chuyển, anh nhận định được rằng thời thế sẽ thay đổi, chính quyền ắt hẳn rồi sẽ chuyển sang tay Việt Minh nên anh tích cực, hăng hái tham gia những công việc của Việt Minh phân công. Ngoài ra, kinh tế gia đình khá giả có phần dư dật nên anh càng có điều kiện hoàn thành tốt nhiệm vụ. Lần này, cờ đã đến tay, một cơ hội tốt cho anh, nhất định anh sẽ phát huy thời cơ để chứng tỏ mình. Ngay lập tức anh cho tập trung đội tự vệ vũ trang xã phân công công việc, yêu cầu mọi người về vận động gia đình, người nhà và bà con hàng xóm, láng giềng sáng mai khi nào nghe thấy hiệu lệnh cồng chiêng của Việt Minh thì đổ ra đường để kéo nhau lên Huyện đường giành chính quyền. Một mặt anh tức tốc ra phố huyện thuê các nhà may làm việc cả đêm may thêm cờ vì cờ của huyện phát cho không nhiều. Phải làm cho đoàn người của xã Cựu Ước khác hẳn với các xã khác, việc ấy không có gì hơn là số lượng cờ đỏ sao vàng phải dày đặc hơn, ngoài ra cần yêu cầu các gia đình nhà nào có chậu thau, mâm đồng thì mang theo gõ lên cho tăng thêm phần khí thế. Anh biết chắc việc giành chính quyền lần này sẽ rất thuận lợi bởi đã có sự thỏa thuận ngầm giữa Ký Khải và Tri huyện. Đợt đi phá kho thóc lần trước ngay bên cạnh Huyện đường và đồn lính khố xanh thế mà chẳng vấp phải sự kháng cự nào đã khẳng định việc giành chính quyền chỉ là ngày nào mà thôi và chắc chắn cũng sẽ không gặp trở ngại gì. Bỏ ra ít tiền của gia đình kỳ này để phô trương thanh thế là rất đúng lúc. Thày mợ anh cũng đã dạy “Tiết kiệm là hết sức cần thiết nhưng khi cần thì bỏ ra cả vạn đồng cũng không được do dự”.

Sáng ngày 16 tháng 8 năm 1945, hàng ngàn hàng vạn người nườm nượp từ khắp các ngả đường trong huyện tay cầm gậy gộc, giáo mác, súng trường, súng kíp, bất cứ thứ gì có thể làm vũ khí kéo về Huyện đường. Cờ đỏ sao vàng rợp đất, tiếng hô vang trời “Đả đảo phát xít Nhật, đả đảo chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim, ủng hộ Việt Minh...”. Dòng người cuốn đi như dòng thác lũ ào ào, hừng hực khí thế bao vây Huyện đường. Tiếng loa hướng về phía Huyện đường cao giọng: “Hỡi anh em binh lính, hãy hạ súng đầu hàng cách mạng, hàng thì sống, chống thì chết, sẽ trừng trị những kẻ cố tình ngoan cố chống đối. Cùng là người Việt Nam, máu đỏ da vàng, cách mạng sẽ khoan hồng cho những ai sớm có ý thức đầu hàng không gây tổn hại thêm cho cách mạng...”

Huyện đường và đồn lính đã ngoan ngoãn giương cờ trắng đầu hàng. Cuộc khởi nghĩa lật đổ chính quyền cũ ở huyện Mỹ Giang đã không phải sử dụng một viên đạn, các loại vũ khí thô sơ khác cũng không phải sử dụng đến bởi không hề có bất cứ một phản kháng nào.

Có hai điểm bao vây chính của đoàn người cướp chính quyền là đồn lính và Huyện đường. Hai địa điểm này chỉ cách nhau vài trăm mét. Đoàn người của xã Cựu Ước do Lê Khanh dẫn đầu đã nhanh chóng vượt lên trước tiên bao vây Huyện đường và cũng là những người đầu tiên phá cổng ập vào truy lùng đội ngũ quan lại. Thực ra việc ai bao vây Huyện đường, ai bao vây đồn lính không có sự phân công nào mà do dòng người cứ cuốn đi, tiện nơi nào thì dừng lại nơi ấy. Nhưng riêng đối với Khanh, anh đã có sự trù liệu, điểm đến của anh là Huyện đường. Ở đấy có những quan lại chóp bu của huyện và mặt khác, ở đấy cũng ít người biết bắn súng hơn.

Khi Ký Khải cùng một số người lãnh đạo Việt Minh của huyện đến thì Khanh đã cùng với mấy du kích xã Cựu Ước bắt trói Hoàng Trung Điến, Đề Toan cùng vài quan chức khác dẫn giải ra cổng. Mấy người này, lúc Khanh ập vào thì họ vẫn đang ngồi trong nội thất Huyện đường. Ký Khải lập tức ra lệnh cho Khanh cùng mấy du kích cởi trói ngay cho Hoàng Trung Điến. Anh nói:

- Cách mạng không có ý bắt các ông khi các ông đã đầu hàng trao trả chính quyền cho nhân dân, hành động vừa rồi chẳng qua chỉ là do một số người quá khích tự phát mà chúng tôi không quán xuyến hết được. Bây giờ tất cả các ông được tự do và là công dân nước Việt bình thường như những công dân khác.

Quay lại Hoàng Trung Điến anh nói tiếp:

- Riêng Tri huyện Điến, tôi có lời xin lỗi. Ông đã thực thi nghiêm túc những thỏa thuận với cách mạng và bây giờ cách mạng cũng sẽ thực hiện đúng những gì đã cam kết. Nếu ông thực lòng muốn hợp tác, ông sẽ được cách mạng sử dụng và sẽ là người có ích cho dân tộc.

Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, cách mạng đã thành công trên toàn lãnh thổ đất nước. Chính quyền cách mạng được thành lập. Ký Khải được cử làm Chủ tịch lâm thời của huyện Mỹ Giang kiêm phụ trách quân sự và đến năm 1946, khi Thực dân Pháp quay trở lại, anh tiếp tục làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính Kháng chiến huyện Mỹ Giang với bí danh là Lê Đông.

C.S