ĐẾN VỚI BÀI THƠ HAY

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Thị Thiện

ĐẾN VỚI BÀI THƠ HAY

MÌNH VỀ VỚI MẸ ĐI ANH

Nguyễn Quốc Dũng

Bóng ai lặn lội bờ tre

Quê nghèo đến cả sườn đê cũng gầy

Chỉ nhiều nắng nỏ heo may

Thừa giông bão đủ chất đầy ca dao

Đá ong vắt lấy ngọt ngào

Sắn khoai nuôi lớn biết bao phận người

Nghĩa tình đậm bát chè tươi

Hương trời đất lẫn trong lời ầu ơ

Đi qua non thẳm mây mờ

Xanh làng, xanh núi, lối chờ vẫn xanh

Mình về với mẹ đi anh

Kết tình mưa nắng, kết thành lời yêu

Gừng cay muối mặn cũng nhiều

Thương nhau: thương biết bao nhiêu cho vừa

Quê hương là chuyến đò trưa

Theo ta trọn giấc... vẫn ngờ chiêm bao

Nguồn: người Hà Nội 3/2021 (trang 59)

Lời bình của nhà văn Nguyễn Thị Thiện

KHÚC HÁT ÂN TÌNH VỀ QUÊ HƯƠNG VÀ MẸ

Có những câu thơ đọc lên, ta chợt thấy lòng mình chùng xuống bởi bắt gặp một miền quê thân thuộc, bóng mẹ xa xăm và nỗi nhớ tưởng đã ngủ yên trong sâu thẳm tâm hồn. “Mình về với mẹ đi anh” của Nguyễn Quốc Dũng là một bài thơ như thế. Không ồn ào, không dụng công triết lý, bài thơ cứ nhẹ nhàng dẫn người đọc đi qua những miền ký ức, để cuối cùng nhận ra: quê hương không chỉ là nơi ta sinh ra, mà còn là nơi có mẹ, có tình yêu thương và có một bến đợi suốt đời người.

Đọc bài thơ, điều đầu tiên gây ám ảnh chính là hình tượng một miền quê nghèo mà giàu sức sống. “Bóng ai lặn lội bờ tre / Quê nghèo đến cả sườn đê cũng gầy”. Chỉ một nét vẽ mà cả dáng quê hiện lên lam lũ. Cái “gầy” của sườn đê dường như cũng là cái gầy của những phận người một đời chắt chiu, tần tảo. Nhà thơ không né tránh cái nghèo, cái khắc nghiệt của quê nhà: “Chỉ nhiều nắng nỏ heo may / Thừa giông bão đủ chất đầy ca dao”. Hai chữ “thừa giông bão” nghe sao mà thương! Giông bão không chỉ đến từ đất trời mà còn từ cuộc đời dâu bể. Nhưng kỳ lạ thay, chính những gian khó ấy lại làm nên một kho tàng ca dao, làm nên tâm hồn và cốt cách của người quê. Nỗi nhọc nhằn đã hóa thành lời ru, thành câu hát - di sản tinh thần truyền đời.

Giữa miền đất khô cằn ấy, nhà thơ phát hiện ra một vẻ đẹp thật bất ngờ: “Đá ong vắt lấy ngọt ngào”. Đây là một trong những câu thơ đắt giá nhất của tác phẩm. Đá ong vốn gợi sự khô khát, rắn rỏi, vậy mà lại có thể “vắt lấy ngọt ngào”. Cái ngọt ấy chính là kết tinh của mồ hôi, của sức lao động và của tình người. Đất không hào phóng, đời không dễ dàng, nhưng con người vẫn chắt chiu hạnh phúc từ những điều nhỏ nhất. “Sắn khoai nuôi lớn biết bao phận người” – một câu thơ không chỉ kể về cái ăn, cái mặc của một thời mà còn gợi cả một nền ký ức. Sắn khoai nuôi lớn thân thể, còn bát chè tươi, lời ầu ơ nuôi lớn tâm hồn. “Nghĩa tình đậm bát chè tươi / Hương trời đất lẫn trong lời ầu ơ”. Quê hương đã thấm vào con người từ những điều bình dị. Đó là thứ tài sản vô hình mà càng đi xa, người ta càng thấm thía giá trị.

Bài thơ không dừng ở việc tái hiện một miền quê trong hoài niệm. Chiều sâu của cảm xúc nằm ở sự đối lập giữa bước chân đi xa và nỗi lòng luôn hướng về nguồn cội: “Đi qua non thẳm mây mờ / Xanh làng, xanh núi, lối chờ vẫn xanh”. Điệp từ “xanh” cứ ngân nga, mở ra không gian quê hương vừa thực vừa mơ, giàu sức sống. Người có thể đi qua núi cao, vực thẳm, có thể trải nghiệm bao đổi thay của cuộc đời, nhưng màu xanh quê nhà vẫn nguyên vẹn trong tâm tưởng. Đặc biệt, hình ảnh “lối chờ vẫn xanh” giàu sức sức gợi. Con đường ấy không chỉ chờ người trở lại mà còn chở theo bóng dáng của những người thân yêu, những tháng ngày cũ và cả niềm mong ngóng không nguôi. Màu xanh ở đây không đơn thuần là màu của cây lá, mà là màu của thủy chung, của hy vọng, của tình quê không phai nhạt theo năm tháng.

Từ nỗi nhớ quê, mạch thơ bất ngờ hội tụ vào một lời gọi đầy xúc động: “Mình về với mẹ đi anh”. Đây là trục cảm xúc, là linh hồn của toàn bài. Nhà thơ không viết “mình về quê đi anh” mà chọn “về với mẹ”. Một sự lựa chọn ngôn từ thật tinh tế! Bởi mẹ chính là hình hài cụ thể nhất của quê hương. Quê hương có thể là bờ tre, sườn đê, là núi đồi, đồng bãi, nhưng quê hương cũng chính là người mẹ đang mong ngóng những đứa con xa trở lại. Cách xưng hô “mình”, “anh” khiến lời thơ mang âm hưởng một cuộc trò chuyện thân tình, một lời thủ thỉ của người phụ nữ với người bạn đời. Trong đó có tình yêu đôi lứa, có sự đồng cảm và có cả khát vọng cùng nhau trở về với cội nguồn. Chữ “về” vì thế không chỉ mang ý nghĩa địa lý mà còn là một hành trình tâm hồn.

Hai câu thơ tiếp theo làm sáng rõ hơn chiều sâu của lời gọi ấy: “Kết tình mưa nắng, kết thành lời yêu / Gừng cay muối mặn cũng nhiều”. Tình yêu được đặt giữa mưa nắng cuộc đời, giữa những vui buồn, cay đắng và thử thách. Thành ngữ “gừng cay muối mặn” không chỉ gợi đạo nghĩa vợ chồng mà còn gợi một quan niệm sống đẹp: tình yêu chân chính phải được thử thách bằng thời gian, được bồi đắp bằng sự sẻ chia và lòng thủy chung. “Thương nhau: thương biết bao nhiêu cho vừa” – câu thơ gần như lời nói thường ngày, nhưng lại có sức lay động bởi sự chân thành. Có những tình cảm càng sâu nặng càng khó gọi thành tên; càng muốn nói hết lại càng thấy ngôn từ bất lực.

Đến hai câu kết, cảm xúc bài thơ lắng xuống trong một miền suy tưởng đẹp và buồn: “Quê hương là chuyến đò trưa / Theo ta trọn giấc... vẫn ngờ chiêm bao”. Hình ảnh chuyến đò trưa gợi một nhịp quê êm ả, một bến nước thân thương, một miền tuổi thơ xa vắng. Quê hương được ví như chuyến đò mang theo suốt cuộc đời, âm thầm đưa những ký ức đi qua năm tháng. Cái tài tình của Nguyễn Quốc Dũng là ở chữ “chiêm bao”. Quê hương hiện hữu trong ta, gần gũi đến máu thịt, nhưng đôi khi lại xa xôi như một giấc mơ. Có lẽ bởi thời gian đã trôi, những người thân yêu đã già đi, những tháng ngày xưa cũ không thể trở lại. Càng trưởng thành, càng đi xa, con người càng nhận ra có những điều tưởng bình thường mà hóa ra vô giá.

Với thể thơ lục bát êm đềm, ngôn ngữ dân dã, hình ảnh giàu sức gợi, Nguyễn Quốc Dũng đã tạo nên một khúc hát ân tình về quê hương và mẹ. Bài thơ không tìm cách nói những điều lớn lao, mà đi vào lòng người bằng những gì thân thuộc nhất. Và sau hành trình trở về qua từng câu chữ, ta hiểu rằng: có thể đi hết những chân trời, nhưng trong sâu thẳm mỗi con người vẫn luôn có một miền quê để nhớ, một người mẹ để thương và một con đường để trở về. Đó cũng chính là lời nhắn gửi lặng thầm mà tha thiết của bài thơ: đừng để những bộn bề cuộc sống khiến ta quên mất bến đợi yêu thương nhất của đời mình.

Hà Nội Thu 2026

N.T.T.