KHÍ THƠ

Điện thoại: 0913 269 931 - Zalo: 0964 131 807 - Email: soncam52@gmail.com.

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Y Mùi

KHÍ THƠ

Bố vợ tôi làm thơ, các cậu em vợ tôi bảo thế. “Không biết thầy làm thơ từ lúc nào mà chép gần kín một cuốn sổ rồi. Thế mới tài!”. Cậu út điện ra, cười hề hề.

Tôi nói thế là có ý để bạn đọc theo dõi câu chuyện được liền mạch, không phải diễn giải lại nhiều những gì từng xảy ra trong quá khứ, thời cụ là Trưởng ban văn hoá xã, sau vì bất bình những chuyện tiêu cực của chính quyền địa phương mà cụ từ chức, chuyển sang làm đội trưởng đội nhạc bát âm tự lập của làng. Cụ không lấy đó làm mục đích kinh doanh nên không thể gọi là tư doanh hay trách nhiệm hữu hạn, cổ phần làm gì cho to tát. Đã có lần cụ chả mắng ông râu ba chòm học việc khi ông này mới vào nghề mà đã ngỏ ý liên doanh giữa hai phường nhạc. Cụ thường bảo, khi cao niên, không thể gánh vác những việc cần sức dài vai rộng như trước thì đây là việc, chẳng những phù hợp với nghề văn hoá của cụ, lại là việc thiện, việc tâm linh của cõi người ta. Những bài tế vong, bài khấn thay cho con cháu gia quyến thân chủ do cụ soạn thảo theo các thể thơ hoặc văn vần cũng mang tính giáo dục về nhân đức, công ơn trời bể của hậu sinh với tiền bối, chứ đâu chỉ chuyện sướt mướt than thở vô vị, nước mắt cá sấu.

Vị thế của bố vợ tôi trong con mắt hay soi mói của làng đã được nể trọng hơn hẳn khi cụ làm Trưởng ban văn hoá xã. Lúc trước, người ta cũng biết cụ là người cương trực, ghét thói hư tật xấu, dám tranh đấu với đám công bộc chuyên quyền, cả vú lấp miệng em, nhưng họ vẫn chưa thôi nhìn văn hoá như chân sai vặt. Chỗ nào có hội nghị, họp hành là mấy ông văn hoá lại loa đài, phông màn, khẩu hiệu... ăn theo. Khi người ta đã không ưa mấy ông quan xã thì không tránh khỏi mặc cảm cả mấy ông văn hoá, ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng. Với một lí lẽ rất đơn giản, dây chuyền theo kiểu cộng đồng làng xã: ông ăn chả thì bà ăn nem, thợ may ăn giẻ thợ hồ ăn xi. Suy ra công thức, ông xã ăn thủ thế nào mà văn hoá chả có cỗ lòng. Cỗ lòng là cái sự khá nhạy cảm xưa nay. Mà ngạn ngữ, thành ngữ người xưa cũng có cái sai be bét chứ có phải câu nào cũng là chữ thánh hiền. Ví dụ “con lợn có béo cỗ lòng mới ngon”. Lợn béo chỉ tổ mỡ lằng nhằng, ngon gì. Bây giờ là thời lợn nạc, lợn cắp nách rồi các cụ ơi. Lợn cắp nách là lợn thả hoang, bỏ đói, chỉ chừng mươi, muời hai kí lô là khợp. Phong trào nuôi lợn cắp nách, còn gọi lợn Mán, bởi nuôi ở miền ngược, thay thế lợn rừng đặc sản mà cánh săn trộm đã vét cạn, cho bớt thèm, khá phổ biến những năm đầu thế kỉ 21 này. Lòng bây giờ cũng công nghiệp hoá, ngâm vôi, ngâm hàn the cho cứng cho giòn, ngâm hoá chất cho căng phồng, mỹ thuật, vừa được cân lại vừa đẹp mã. Nhai một tiếng lòng “phụp” là sướng. Lí sự nhì nhằng làm gì, vẽ chuyện.

Bởi vậy, cái sự thay đổi nhãn quan là rất quan trọng. Nhãn quan ở ta thường được giáo dục nền nhãn quan cộng sản, cộng đồng. Nó có một khuôn nhìn, một đầu ra. Nói nôm na, như người ta đóng gạch máy đấy, ném bùn ngào vào một đầu là nó cứ thế đùn gạch ra đầu kia như phân có khuôn. Chứ không phải như mấy ông quốc ngoại láu cá, khuyến khích cái nhìn có chính kiến riêng, sáng kiến riêng; thậm chí rất góc cạnh, rất nghịch nhĩ mới cạnh tranh mà phát triển được.

Trước sự kiện này, mẹ vợ tôi chỉ lo cụ hăng quá, hát hò hàng đêm mà khản đặc. Khổ thuốc thang. Teo cơ bắp. Đã mấy phen hai cụ nói với nhau, bố con nói với nhau phải mỗi người một tờ giấy, viết chữ ra mới thông ngôn được, là do viêm thanh quản, cực chẳng đã.

Lúc đó, tôi giữ thái độ ba phải, coi việc cụ theo phường bát âm có khi lại hay, tôi không phải soạn thảo đơn kiện cho cụ như thời cụ làm văn hoá, nhà lại tránh được vấn nạn trở thành trạm dân nguyện mỗi khi các cụ có việc làng, kéo ra Hà Nội. Vợ tôi tuyệt nhiên không nói gì. Cô ấy gái cả, hiểu cụ hơn tất thảy. Cụ thích gì thì cụ độc diễn, con gái lại càng cấm có ngăn được. Đến ngay cậu cả, cũng có khí tiết ngang ngang như cụ, nó còn sĩ hơn, gàn đời hơn ở chỗ, tóc búi tó, râu dê, móng tay dài như đào nương, thế mà lũ con của nó toàn cụ giành quyền đặt tên cả.

Hồi vợ chồng nó đẻ gái đầu, cụ đặt tên Nhiễu. Nó hỏi:

- Sao thầy đặt tên kì cục vậy? Nhiễu nghe như nhũng nhiễu, nhiễu nhương, nhiễu sự...!

Cụ “hừ’ một tiếng, bảo:

- Thế có biết nhiễu điều phủ lấy giá gương không?

À, thì ra cụ đặt theo ca dao. Nhưng mà... cậu cả hoảng quá. Đẻ cho bằng câu lục đã sáu đứa, lại sản xuất cho đủ cả vế câu bát “người trong một nước phải thương nhau cùng” nữa thì dư một tá, nghĩa là hoạ treo niêu. Kinh tế thị trường còn đang tiền khởi. Nông thôn vẫn nghèo quá, thóc cao gạo kém phập phù. Người có thế có lực bỗng giàu như trời cho, kẻ nghèo hèn lại càng hẩm phận.

- Thầy tính kĩ chưa, đẻ thế lấy gì nuôi? - Cậu cả lầu bầu - Mà đẻ không chẵn câu thì...

Cụ ngắt lời:

- Tôi đã quyết rồi. Đặt tên con phải có ý nghĩa, thể hiện đạo đức, tình người. Ngoài phố bây giờ đua nhau đặt tên Tuấn Anh, Anh Tuấn. Chả biết cái tên ấy có ăn giải gì không mà cả lớp có đến mười mấy đứa Tuấn Anh, cô giáo phải gọi Tuấn Anh A, Tuấn Anh B, Xê (C), Dê (D)... Anh thấy có ra gì không.

Cậu cả đuối lí, ngậm tiếng. Cậu hai, cậu út cũng đều một tay cụ đặt tên cháu nội. Cậu út mới có hai đứa. Gái đầu ông đặt tên là Kim Cương, trai thứ ông đặt tên Hồng Ngọc. Nghe tên con nhà nó xủng xoảng vàng bạc, châu báu. Thế thì phải ngầm hiểu khát vọng mà cụ mong mỏi ở con cháu là rất ghê. Đời nghèo, hồi môn không có, có mỗi cái tên, tha hồ mà đặt. Chỉ có điều, cậu cả đẻ mãi không đủ câu lục bát, sau nó cứ liều với một cô xóm Lý ở cấp già nhân ngãi non vợ chồng, hai dâu thi nhau đẻ mà cũng chỉ dư câu lục. Nghĩa là được Nhiễu, Điều, Phủ, Lấy, Giá, Gương, đến thằng Người, đầu câu bát thì hẫng, không ai chịu đẻ nữa. Tên Người lại cực khó gọi. Bình thường gọi “Người ơi”, hoặc “Người”, hoặc bảo “gọi thằng Người về đây cho tao”, hoặc hỏi “mày làm gì thế Người?” đối với khách lạ đều kì cục, không ai hiểu nhà này xưng hô thế là gì, ám chỉ ai, thật lạ kỳ!

Cụ lúc đầu cũng giận nó có vợ bé làm tiếng tăm gia đình bị đàm tiếu khắp làng trên xóm dưới, cụ định từ. Nhưng ngẫm đi tính lại, dù sao chúng nó cũng là giọt máu đào nhà mình, đành cắn răng mà chịu.

Rể hai, anh em cọc chèo với tôi nay đã là Chủ tịch huyện. Trước việc ông nhạc, hắn nửa vui nửa buồn. Vui vì cuối cùng thì hắn cũng lên chức. Tôi thừa biết hắn khéo ỉm các đơn thư của bố vợ mình để được lòng lãnh đạo huyện và thành phố. Buồn vì hắn là chủ tịch một huyện to mà bố vợ lại theo phường bát âm, không dám khoe với bạn bè, đồng nghiệp. Hắn phôn cho tôi:

- Anh là cán bộ văn hoá trung ương, hợp máu nghệ của cụ, chỉ anh mới vận động cụ bỏ nghề được.

Tôi bảo:

- Chú thừa biết tính cụ còn gì. Chỉ có cách kiếm một việc gì đó làm cụ mê hơn.

Rể hai thở dài. Chợt thì thào:

- Mê hả? Hay là… cho cụ tí gái - Giọng hắn rúch rích trong ống nói.

Tôi chưa kịp phản ứng gì đã nghe hắn tếu táo ở đầu dây đàm thoại, rằng ở cơ quan hắn trước đây, đã từng có một cậu nghĩ ra mẹo chữa bệnh khó tính của bố vợ bằng cách đưa cụ ra phố và “biếu” cụ vài chầu mát-xa, karaoke ôm. Tinh thần nhạc phụ bỗng trở nên tươi tỉnh, minh hẳn ra. Từ đó thành nghiện. Đã nghiện rồi thì quên cả gia phong, khí khái nửa mùa, chàng rể xin gì cũng gật. Cụ thành nghị gật. Tôi gắt, rằng hắn phải biết giữ mồm giữ miệng kẻo vạ gió. Rằng chỗ hắn là chốn quan trường. Dù gì, hắn cũng hàng tri huyện, bổng lộc, quyền thế trước hàng chục vạn thảo dân. Hắn cười hì hì “xả tress với ông anh tí thôi”.

Còn rể ba, vợ chồng nó làm nghề mổ lợn, bán thịt ở chợ xép đầu dốc thì cười phớ lớ. Qua uy tín phường bát âm của ông nhạc, nó có mối đổ thịt mới. Đám tang nào mà chả cần thịt. Có nhà, ba ngày tang gia xơi hết mấy lợn. Đám ma đám cưới bây giờ đều ăn to cả. Chả là, nông thôn còn nặng thói “gà tức nhau tiếng gáy”. Chén đã, chén cho oai với làng nước đã, rồi chắt bóp, cày cuốc, đóng gạch, giật nóng, vay lãi láng giềng, họ mạc trả nợ lần hồi sau. Trong đám dâu rể, cháu con, vợ chồng thằng rể ba được hưởng lợi tiền tươi thóc thật nhất từ vị thế của nhạc phụ. Thế mà bây giờ lại nghe tin sốc, nếu ông nhạc chuyển sang văn nghiệp thật thì có gì buồn hơn không?

***

Như tôi đã nói, bố vợ tôi làm thơ. Tất nhiên rể hai là đứa mừng nhất. Hắn rút ngay hầu bao chi hẳn cho các cụ một triệu đồng thành lập câu lạc bộ thơ, với hy vọng trở thành chi nhánh của câu lạc bộ thơ Việt quốc gia. Ông nhạc tôi được tôn làm Chủ nhiệm câu lạc bộ. Điều đó không ngạc nhiên. Những điệu hò dân công hoả tuyến thời chiến dịch Điện Biên đã ngấm vào tinh thần cụ. Những từ ngữ có văn thời Trưởng ban văn hoá xã tôi luyện văn phong cụ. Những thể thơ phúng tế của mấy năm làm nghề kèn trống phụng sự tang gia làm giàu có tứ thơ, giàu có hồn thơ cụ. Có thể gọi đó là sự hội nhập của thiên thời, địa lợi, nhân hoà.

Câu lạc bộ thơ đồng thời là câu lạc bộ bóng cửa. Xã có ba làng, mỗi làng một câu lạc bộ thơ hưu trí như vậy. Mà cũng lạ, sao bây giờ phong trào thơ các cụ mở rộng khắp nơi, vô cùng lớn mạnh, đến nỗi đã có người định lập dự án mở trại cai thơ. Chỉ béo mấy ông cò sách, mấy ông trung ương câu lạc bộ thơ Việt quốc gia “vặt lông” các cụ bằng đủ các loại in thẻ, in sách có đủ chân dung, tiểu sử, cho các cụ thành các thi nhân nước ta cả. Những đêm, có khi là tranh thủ buổi trưa, các cụ lại hội họp đọc thơ, bình thơ, vịnh thơ trên tinh thần nhân văn cao cả, dưỡng dục con cháu, phê phán thói hư tật xấu. Riêng dòng thơ phê phán, các cụ “phê” nhất giọng điệu cụ Tú Xương và khẩu khí Bút Tre đời mới. Nhiều cụ lấy chủ đề thơ cụ Tú để xướng hoạ ra thơ thời mới. Cụ Tú: “Hà Nam danh gia nhất ông cò, trông thấy ai ai chẳng dám ho...” thì các cụ cũng “Quê ta có tiếng nhất ông Đoành (chủ tịch mặt trận), cả đời cũng chỉ hứa loanh quanh...”. Ý tưởng các cụ mỗi năm sẽ in một tuyển tập cho ra tấm ra món. Tiền không phải là không có vấn đề, nhưng nay đã có chú rể hai làm mạnh thường quân. Chủ tịch huyện lại gọi thêm mấy nhà hảo tâm, doanh nghiệp trong huyện là ổn.

Cứ nửa chiều nắng xế, các cụ ông quần soọc, cụ bà quần lửng, lại vác “vồ” ra sân kho chơi bóng cửa. Các cụ trò chuyện rầm rì, vui suốt cả đường làng. Tôi quả tình không biết môn thể thao mới này xuất xứ từ đâu mà tài thế. Tài ở chỗ nó hợp sức các cụ, đủ để mê hoặc các cụ, không quá khó để kéo dài sự khéo của đôi tay đang ngày càng lão hoá của các cụ. Đôi tay cả đời người cày sâu cuốc bẫm, gồng gánh lên đồi xuống ruộng, bồng con bế cháu.

Về hình thức, gôn bóng cửa giống cầu môn bóng đá nhưng mỗi chiều chỉ vài chục phân. Bóng là quả bi sắt to bằng nắm tay. Gậy đánh bóng như vồ đập đất, nhỏ hơn, ngắn hơn. Ai cũng có thể nhận ra đây là môn tổng hợp tân cổ dao duyên, đông tây kết hợp, rõ hay. Nó có môn bi truyền thống, có sáng tạo từ cái vồ đập đất của cư dân nông nghiệp, có bóng dáng của môn bóng đá - thể thao vua, có cái vung gậy của môn đánh gôn quý tộc đang du nhập mạnh vào nước nông nghiệp ta từ Tây phương. Giải đấu năm rồi ở xã, câu lạc bộ thơ và bóng cửa của ông nhạc tôi ẵm ngay cúp xã mở rộng. Ở vùng Đông và vùng Nam huyện trống dong cờ mở, thuê mấy công nông chở các cụ lên, dễ tưởng ăn ngay được giải nhưng đành vác vồ ra về trắng tay, nhưng vui.

Tiếng tăm của bố vợ tôi nổi danh hàng huyện. Tôi biết, rất nhiều làng cơm nắm gạo góp đến nhà ông nhạc xin học hỏi phong trào thơ, phong trào bóng cửa để các cụ sống khoẻ, sống đẹp, sống có ích cho con cháu.

Thực ra, chúng tôi phải cảm ơn ông râu ba chòm. Ông là trò ruột và cũng là người làm nản chí thầy, làm thầy thôi nghề bát âm. Sau khi học được nghề của ông nhạc tôi, ông râu ba chòm, do có cậu con trai sáng dạ, nhạy thương trường nên đa dạng hoá nghề nhanh. Ông râu ba chòm thành lập hẳn Tổng đội bát âm. Dưới tổng đội có một đội truyền thống gồm sáo, nhị, trống cơm; một đội kèn sâu lá đồng; một đội kèn tây trompet; kèm theo loa đài, băng đĩa. Lúc nào mỏi mồm thì chỉ việc bật băng lên là có đủ các bài nhạc tang ỉ eo. Tổng đội của ông râu ba chòm kiêm luôn dịch vụ viết điếu văn, dựng phông bạt. Mô hình rõ là công ty nhưng cứ gọi Tổng đội cho nó gần gũi, bớt tiếng kinh doanh đám ma, ác khẩu nhạt tình, lại thuế má.

Ngày ông nhạc bỏ bát âm, chuẩn bị thành lập câu lạc bộ, tôi và cậu con trai út, học lớp sáu được triệu về hầu kiến. Tôi biết các cụ theo nghiệp văn tức là rể hai đã đẩy quả bóng sang tôi rồi. Bao năm làm biên tập, tôi tiếp không biết bao nhiêu cụ, cụ nào cũng đầy tự tin, cũng đam mê. Mỗi khi ngang qua Hà Nội là ném cả bị bản thảo vào phòng, giục: “Đọc ngay, tâm đắc lắm, thích lắm”. Như thể không đọc ngay nó sẽ nguội mất, bớt hay mất.

Bố vợ tôi, vẫn cây điếu cày chống ngực. Xung quanh có năm cụ chờ sẵn. Ông nhạc thong thả một giọng khói ngất ngất, bảng lảng:

- Thầy quyết định bỏ nghề bát âm. Bát âm gì mà nó thổi kèn tây, băng đĩa ầm ĩ cả lên. Lời lẽ thì râu ông nọ cắm cằm bà kia, làm mất linh uy, tín lễ. Thật quá thể! Chúng lại là trò của thầy mới giận. Ngay cả điếu văn, điếu văn nào cũng “ông mất đi là mất một người chồng thuỷ chung, người cha kính mến, người ông mẫu mực, người hàng xóm tốt bụng, người hết mình cho xã hội...”. Toàn lời giả dối. Xã hội mà ông nào chết cũng để lại cái đức ấy thì nước ta là nước thần tiên lâu rồi.

- Thầy nghĩ cũng phải - Tôi bảo - Bây giờ cái gì cũng sản xuất công nghiệp. Tất cả đều có mẫu, chỉ việc điền tên vào là xong.

- Chết cũng công nghiệp thì loạn. Thế nên... toàn các cụ tâm phúc thầy mời đến đây để bàn sáng lập câu lạc bộ thơ - thể thao.

Các cụ đồng thanh:

- Đúng thế, đúng thế.

Thằng cu út nhà tôi thấy hay hay, chen vào:

- Thế thì gọi thơ kiêm thể thao à ông? Có vẻ không chuyên ông nhỉ.

Tôi mắng:

- Nói leo. Ra ngoài kia chọc mít với các em đi.

Một cụ bảo:

- Bởi các cụ yêu thơ cũng đều là yêu thể thao. Cải cách hành chính bây giờ cũng theo hướng đa năng, tổng hợp cả, làm thế cho tiện.

Bố vợ tôi bảo:

- Cụ Cường nói thế phải. Cụ là cán bộ nhà nước về hưu nên có nhiều sáng kiến về tổ chức. Thầy chỉ băn khoăn lấy tên câu lạc bộ là Thanh Xuân hay Phúc Xuân. Thanh xuân là tên xóm nhưng sợ người ta hiểu nhầm ý nghĩa, cho rằng toàn mầm non Văn Điển mà lại điệu đàng. Phúc Xuân chặt hơn. Nó vừa có chữ xuân tên xóm, vừa là cái khí xuân của thi ca. Phúc xuân là mùa xuân hạnh phúc. Anh xem thế có được không?

- Các cụ nghĩ thế là ổn. Ý nghĩa đầy đủ cả - Tôi thưa.

Bố vợ tôi nhìn quanh:

- Vậy là nhất trí các cụ nhé. Cháu nó là nhà thơ trung ương mà bảo ổn tức anh em ta sáng suốt. Cố gắng nuôi phong trào để cuối năm làm tuyển tập đầu tay.

- Làm thơ để bán à ông? - Thằng con út tôi vẫn luẩn quẩn bên cạnh - Sao thơ bố cháu chỉ đi tặng. Tập thơ “Xin cảm ơn tình đời đã cho ta bên nhau” của bố cháu in hết sáu triệu rưỡi. Mẹ cháu bảo, “chỉ tổ tốn giấy hao tiền”.

Bố vợ tôi mắng:

- Láo nào, trẻ con biết gì. Văn chương chúng mày bây giờ là oàng, bụp, huỵch... Văn học nước nhà mà toàn truyện tranh, thế có chết không các cụ. Bố mày làm thơ như thế mà lên đến chức Quyền tổng biên tập tạp chí Thế giới gia đình và trẻ thơ cơ đấy, oách không. Nói lại buồn cười, ngày xưa bà nhà tôi cứ chê bố nó là hôi nách. Ngồi xuống đâu là ở đó người ta phủi đít bỏ đi. Thế mà bây giờ cũng thành ông thành bà cả rồi…

Con cháu trong nhà cũng thấy không khí vui hơn so với khi cụ suốt ngày tập kèn, tập trống, hò hát đến khản giọng. Mẹ vợ tôi cũng hăng hái tham gia đội lão gia bóng cửa. Cụ bảo “nhẹ cả lòng”. Rể hai mãn nguyện nhất. Xuống xã, đâu đâu cũng khen cụ nhạc của Chủ tịch gây nền thơ lan khắp huyện nhà. Chủ tịch được tiếng biết nuôi phong trào quần chúng nhân dân. Bao nhiêu năm khốn khó, không có phong trào quần chúng thử hỏi bây giờ có được thế này không?

Chỉ chú rể ba là luôn rấm rứt:

- Mất mẹ nó mối thịt đám ma. Cánh nhà râu ba chòm làm cò cho thằng Cát dô phố huyện cả. Lão Phùng (Phùng là tên rể thứ) hâm bỏ mẹ, lột cả miếng cơm của anh em. Toàn đồ sĩ hão!

Tôi bảo hắn:

- Nói thế mất anh mất em. Cái chính là cụ tự quyết, chú Phùng vô can.

- Anh làm văn hoá, làm thơ, sao biết được nghề mổ lợn thế nào. Kiếm được miếng ăn nhục lắm, đâu được sướng ca, ngồi mát ăn bát vàng.

Tôi lảng đi. Đôi co với hắn toàn giọng dao thớt. Ruồi mỡ tanh tao. Nín để cốt sao giữ được hoà khí trong nhà mới quan trọng, niềm vui tuổi già của các cụ mới quan trọng.

***

Phong trào thơ quê ngoại lên rất nhanh. Nó hoà hợp với truyền thống xứ ta, xứ của thi ca từ ngàn xưa. Đâu đâu cũng có phong trào thơ. Đấy là kho tàng tiềm năng dồi dào không gì thay thế được. Nhà nước không in thơ thì ta tự in, cấm có ai hoãn được dòng suối thi ca dạt dào tuôn chảy. Người ta có thể cản việc này việc nọ, nhưng sẽ chẳng ai ngăn cản được tâm hồn. Tư tưởng và tâm hồn có đường riêng của nó mà không mệnh lệnh nào áp đặt được. Ông nhạc tôi là một mẫu hình có thể thấy rõ điều đó.

Có lần, tôi được các cụ mời tham gia sinh hoạt câu lạc bộ thơ Phúc Xuân. Các cụ ông cụ bà háo hức biết nhường nào. Buổi sinh hoạt không dừng lại ở các hội viên, các giới trong xóm tụ tập về nhà ngoại tôi rất đông, vì nghe tin có cả nhà thơ trung ương tham dự. Nhà không đủ ghế, người thì ngắt lá chuối, người trải ni lông, giấy báo... kín cái sân gạch to.

Sau vài lời phi lộ có cánh của cụ Cường - Phó chủ nhiệm câu lạc bộ, mọi người đồng ý lấy tên tập thơ của tôi làm câu sướng. Ông nhạc tôi ngồi im, tránh giới thiệu vì sợ tiếng là “mông” chàng rể mình. Cụ Cường chủ toạ:

- Bắt đầu nhé... “xin cảm ơn tình đời đã cho ta bên nhau”.

Lặng yên ít giây. Một cụ hắng giọng:

- Tôi tiên phong đây. Xin cảm ơn... hàng cau đã cho ta bóng mát.

Ai đó bảo: “Hay. Hàng cau hợp với không khí dân thôn”. Ai đó bảo: “Im. Các cụ đang hoạ”.

- E hèm..., xin cảm ơn tiếng hát đã cho ta... tươi màu - Một giọng cụ bà.

Ai đó lại bảo: “Hay. Tiếng hát làm tươi màu tâm hồn là chữ sành. Cụ này chắc cán bộ nhà nước về hưu”. Một người bảo: “Biết gì mà hóng hớt. Để các cụ sướng hoạ”.

- Xin... xin cảm ơn cây cầu đã cho ta sang nhau - Một giọng cụ ông.

“Ối giời, cụ này đa tình phết”. Cô gái cười khúc khích. Có ai đó chí nhau kêu ôi ối. Có đứa gái lại bảo: “Bọn 8x, 9x bây giờ chả lãng mạn được bằng các cụ”. Một cô sồn sồn hùa vào: “Chúng mày bây giờ bụp luôn, cần gì cây cầu. Các cụ chỉ hình tượng thôi”.

- Xin cảm ơn tình đời đã cho ta bên nhau - Một giọng trẻ, chắc không phải hội viên, chen vào.

Lại xì xào: “Quay về điệp khúc rồi đây. Cảm ơn thế này thì đến sáng mai cũng chả chấm hết được. Cái tay nhà thơ nào mà thơ cứ cải lương, toèn toẹt ra”. Người nào đó quát nhỏ: “Im mẹ cái miệng đi. Thơ rể trưởng cụ Chủ nhiệm đấy. Nhà thơ trung ương hẳn hoi. Mày có tài thì làm đi. Thi đại học ba lần còn trượt mà tinh vi”.

Sau buổi sinh hoạt có tiếng tăm, báo địa phương mở hẳn chuyên mục “Cửa sổ thi ca”, giới thiệu sáng tác, phong trào thơ. Báo cũng có bài phỏng vấn Chủ tịch huyện Phùng, đại khái ca ngợi huyện nuôi phong trào tốt, trên tinh thần động viên các cụ sống khoẻ, sống đẹp, sống có ích. Hắn càng được tiếng thơm, tức được cái lợi không thể tính ra tiền trên con đường tiến thân.

Thằng rể ba cầm tờ báo có bài phỏng vấn, chắc ai cho để gói thịt cho khách, về khoe ông nhạc. Ông nhạc gật gù, bắn một điếu thuốc lào dài muốn đứt hơi. Rể ba nói nhỏ vào tai tôi: “Lão Phùng khôn. Lão kinh doanh tâm hồn. Chỉ em dại, hôm nào lòng lợn ế là chết”.

Không chỉ báo viết về câu lạc bộ Phúc Xuân, con chim đầu đàn phong trào thơ - thể thao quê nhà. Câu lạc bộ thơ Hương đồng Việt, một câu lạc bộ tăng trưởng nhanh, đang cạnh tranh với Câu lạc bộ thơ Việt quốc gia cũng đang quan tâm đến Phúc Xuân. Chủ yếu hội viên của Hương đồng Việt là các doanh nhân, quan chức các ngành... Lập tức ông Chủ tịch Câu lạc bộ thơ Việt quốc gia đích danh mời ông nhạc tôi và các cụ có “tiềm năng” chính thức tham gia là thành viên câu lạc bộ tiếng tăm này.

Một hôm, ông nhạc cùng mấy nhà thơ “tiềm năng” ra Hà Nội chơi, tiện thể tham vấn chàng rể. Cụ bảo:

- Hôm nọ ông Chủ tịch câu lạc bộ đánh hẳn xe mẹc về mời thầy tham gia thơ Việt quốc gia, con thấy được không?

- Câu lạc bộ ấy to nhất nước đấy. Nhưng... các cụ có tiền không? - Tôi hỏi.

- Có tiền mới vào được à? - Ông nhạc ngạc nhiên.

- Không phải tiền vào mà tiền in sách. Mỗi suất in thơ nghe nói nộp mấy trăm ngàn. Lấy nhiều sách tặng thì tiền triệu.

- Thế họ kinh doanh à? Nông dân, cán bộ hưu trí nghèo lấy đâu ra tiền.

- Họ gặp chú Phùng không, thầy?

- Sao anh biết... họ cũng về huyện? - Bố vợ tôi ngạc nhiên.

- Các cụ không có tiền nhưng chú Phùng thì có. Chú ấy có thể sắm vai mạnh thường quân. Cũng phải thôi, thích chơi thì phải có tiền. Cái gì cũng tiền hết.

Ông nhạc tôi và mấy cụ ngồi lặng đi, mặt nhão ra. Tiềm năng vừa loé lên đã gặp thử thách “đầu tiên” rồi. Lúc lâu sau, các cụ mới bình tâm. Cụ Cường bảo:

- Thơ nước ta bây giờ phát triển thế nhỉ. Ra Hà Nội mới biết mình chỉ là ếch ngồi đáy giếng.

Ông nhạc tôi cất lời:

- Khí thơ đã mạnh. Truyền thống lại bề dày. Ai chả có lúc nổi tâm hồn thi sĩ. Thầy cứ nghĩ, tại sao ta lại không thể có giải Nô-ben. Cứ tinh thần và lực lượng này nhất định phải có nhiều giải Nô-ben chứ lị. Mà... Nô-ben là gì nhỉ? Thầy nghe nói ông ta cũng chỉ là một nhà khoa học bên Tây. Sao không có giải tầm cỡ hơn?

Tôi phải nhịn cười để không bị lôi vào cái suy diễn số nhân của các cụ. Nhịn cười mà chua chát, mà thương! Bảo các cụ đừng tham gia Câu lạc bộ thơ Việt quốc gia thì sợ các cụ nhụt khí thơ đang dâng. Bảo tham gia lại sợ các cụ sau này vỡ mộng. Thơ không bán được nhưng không ít người mưu lợi. Nhiều người vẫn thấy thơ là ngôi đền thiêng. Nó đã từng là ngôi đền thiêng, rất thiêng. Bên Mỹ, sử sách ghi rằng, trước đây lễ nhậm chức tổng thống phải có đại thi bá đến đọc thơ làm sang. Rõ là thơ khởi khí, linh thiêng cho một nghiệp lớn của quốc gia, tâm hồn dân tộc. Bây giờ, thơ bán cho ai đây khi ngay cả những đứa con tôi, tâm hồn chát, bụp, huỵch, đoàng... là khẩu ngữ thấm nhuần từ truyện tranh nhập ngoại và các showgames, trò chơi điện tử? Chả biết tâm hồn chúng còn phảng phất linh khí nhân văn nào không nhỉ?

Tôi là người cả nể, cứ loanh quanh luẩn quẩn trong cái vòng kim cô vô hình, không biết phải thưa với các bậc cao niên tiền bối ra sao.

***

Được khoảng hai năm thì ông nhạc tôi bệnh nặng, nằm đã mấy tháng trời. Cụ nằm gối đầu lên tập tuyển thơ Hương đồng Việt. Mọi người đều nghi trọng bệnh. Con cháu chạy ngược chạy xuôi thuốc thang mà lúc tỉnh lúc mê. Cụ bảo cứ để cụ nằm nhà. Tuổi cao rồi, bệnh viện làm gì. Nằm nhà còn có con có cháu. Trong đám con cháu có cả bác sĩ, y tá. Bệnh viện bây giờ còn quá ở tù, có khi hai bệnh nhân chung một giường, nóng như lò nướng, ai chăm lo nếu không phải là người nhà. Lương y gì cũng dịch vụ hết, tiền hết. Nó còn có cò vòi tiền.

Trong họ, anh em con cháu người thì bảo tại cụ vất vả thời dân công hoả tuyến, lại phúng tế tang gia cho thiên hạ suốt đêm, còn gì là người. Người thì bảo tại cụ hút thuốc lào nhiều năm. Riêng thằng rể ba bảo “tại cụ làm thơ”. Nó chứng minh, từ ngày cụ bỏ bát âm thì miệt mài giấy bút ngày đêm, làm gì còn tinh lực. Lao lực là phải.

Tôi không có ý kiến gì. Mọi suy diễn chỉ là suy diễn. Cũng có thể thằng rể ba có lí, nhưng đó là công việc mà cụ đam mê yêu thích, coi là lẽ sống; giống như người ta yêu mà lấy được người mình yêu thương thì còn gì mà phải bàn.

Các cụ trong câu lạc bộ thơ, do cụ Cường trực thay, thường đến thăm ông nhạc tôi rất đông. Cả các câu lạc bộ khác trong xã, trong huyện cũng lui tới thường ngày. Lúc này tôi mới thấy rõ đâu là nết ăn nết ở của người quê. Các cụ hết pha trò cho bố vợ tôi cười, lại đọc thơ mới cho cụ nghe. Những lúc ấy, dường như cụ tỉnh hẳn ra. Cụ khoe, cụ có mấy bài thơ mới tâm đắc lắm. Các cụ đều xuýt xoa phải học tinh thần cụ Chủ nhiệm.

Ông nhạc tôi bảo người nhà kê gối cao để cụ dễ thở hơn. Tôi biết cụ đã kìm nén cơn đau ghê gớm. Cụ cầm mảnh giấy xé từ vở học sinh, có ghi những dòng chữ nguệch ngoạc, run run đọc:

Người ta... ai cũng phải về thôi

Đông con giàu bạn... thế là vui

Cháu con kế nghiệp... lòng thanh thản

Phúc phận nhân gian được mấy người

Tôi quay mặt kìm giấu xúc động. Hình như không phải chỉ là chuyện thơ, chuyện câu lạc bộ. Có cái gì đó còn hơn thế, sâu thẳm hơn thế, ở đâu đó trong bóng dáng mỗi con người đáng thương kia. Cái gì đó tôi chưa lí giải một cách rành rọt đang luân chảy trong cõi nhân.

22 - 7 – 2007

Y.M