HUYỀN THOẠI THẤT SƠN

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Tiến Lợi

HUYỀN THOẠI THẤT SƠN

Tôi có người anh tham gia quân đội năm 1968, hy sinh trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, mấy chục năm qua, ngoài tấm bằng "Tổ quốc ghi công", gia đình chỉ còn lưu giữ duy nhất tờ giấy báo tử mang tên Nguyễn Văn Luyện, sinh năm 1937, quê quán: Xóm Đá Bạc, xã Liên Sơn, Lương Sơn, Hòa Bình; đơn vị: "Tiểu đoàn bộ 8 - KB"; hy sinh "Tại mặt trận phía Nam". Chị tôi cùng các cháu đã cất công tìm kiếm khắp nơi, kể cả theo đường tâm linh, ngoại cảm, nhưng đều bặt vô âm tín.

Tôi có ý định tìm mộ anh từ lâu, nhưng đến khi nghỉ hưu mới có điều kiện thực hiện. Liên hệ với Phòng Chính sách - Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Hòa Bình xin trích lục hồ sơ quân nhân hy sinh, tôi biết thêm về tên đơn vị: "Trung đội vận tải thuộc Tiểu đoàn bộ 8, Trung đoàn 101 Phước Long - B2" và nơi hy sinh: "Chân núi Thái Sơn." Thêm chừng đó thông tin là rất quý, nhưng cũng chưa nói lên điều gì, bởi không rõ Trung đoàn 101 thuộc sư đoàn nào, còn núi Thái Sơn thì ở bên Trung Quốc? Nhờ có mạng Internet tiện lợi cho việc tra cứu, tôi đã truy cập hàng chục trang website, ghi lại tất cả những tư liệu liên quan để đối chiếu như: Kết quả giải mã ký hiệu, phiên hiệu chiến trường của các đơn vị quân đội; lịch sử các quân đoàn, quân khu, sư đoàn, trung đoàn, giải thể, sáp nhập, phân bố ở các khu vực, vùng miền, các trận đánh lớn hồi đó; trang "Dựng nước, giữ nước", “Trung tâm Marin”, nhất là trang "Người đưa đò" của ông Nguyễn Sỹ Hồ đăng ảnh hàng trăm ngàn bia mộ liệt sĩ nằm ở các nghĩa trang trên cả nước. Cuối cùng tôi cũng tìm được một tài liệu liên quan đến Trung đoàn 101, đó là Trung đoàn Trần Cao Vân, khi mới thành lập nằm trong đội hình Sư đoàn 325. Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, do yêu cầu nhiệm vụ, từ một Trung đoàn 101, được tổ chức thành nhiều trung đoàn, riêng Trung đoàn 101D thành lập ngày 20 tháng 9 năm 1965, khi vào chiến trường Nam bộ nhập vào Sư đoàn 1 bộ binh và đổi tên thành Trung đoàn 1. Tài liệu còn viết về một chiến công của Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 1 chặn đánh đoàn xe địch trên quốc lộ 13 đoạn Chơn Thành - Hớn Quản, sau 1 giờ 40 phút chiến đấu, ta đã đánh thiệt hại nặng đoàn xe địch gồm 107 chiếc (có 37 xe tăng), bắn cháy 75 xe và 11 máy bay, tiêu diệt và làm bị thương 403 tên. Bên ta thương vong 109 người. Khớp nối các tài liệu liên quan tôi có được hành tung của Trung đoàn 1, cuối năm 1969 trung đoàn chuyển từ miền đông Nam bộ qua Campuchia, sau đó tìm cách vượt kênh Vĩnh Tế vào vùng Bảy Núi, thuộc tỉnh Long Châu Hà (nay là tỉnh An Giang).

Có rất nhiều tài liệu nói về Thất Sơn (Bảy Núi) vùng đất được mệnh danh là mái nhà của miền tây Nam bộ, bao gồm ba mươi bảy ngọn núi có tên hẳn hoi, nhưng sử sách chỉ ghi nhận bảy ngọn núi điển hình, đó là: Núi Ông Két, núi Dài năm giếng, núi Ông Cấm, núi Dài, núi Tượng, núi Nước và núi Cô Tô. Các ngọn núi liền nhau bắt nguồn từ thị trấn Nhà Bàng trải dài về phía Hà Tiên - Rạch Giá, song song với các dãy núi là kênh Vĩnh Tế dài gần 100 km giáp biên giới Campuchia. Để ngăn chặn hướng xâm nhập của bộ đội ta vào miền tây Nam Bộ (chủ yếu là qua Bảy Núi) phía địch đã tạo một phòng tuyến vững chắc, chúng đóng đồn bốt dày đặc, trên kênh Vĩnh Tế suốt đêm không khi nào ngớt pháo sáng, tàu BCF tuần tiễu thấy nghi vấn là chúng bắn, hoặc gọi pháo kích. Mặc dù vậy Trung đoàn 101 với sự mưu trí và quyết tâm cao đã tổ chức vượt kênh thành công để đứng trên địa bàn chiến trường mới.

Về Bảy Núi, trung đoàn nhanh chóng ổn định tổ chức lực lượng để triển khai hoạt động chiến đấu mở rộng địa bàn. Ngày 14 tháng 01 năm 1970, Đại đội 4 đặc công của trung đoàn tấn công vào căn cứ biệt kích Ba Soài, nằm trong hệ thống phòng thủ của địch, diệt gọn tiểu đoàn huấn luyện biệt kích hơn 300 tên, có 9 tên Mỹ. Tiếp đó là trận đánh lớn vào quân trường Chi Lăng, một căn cứ lớn nhất, phòng thủ quy mô nhất của địch ở “vùng 4 chiến thuật”, nơi huấn luyện hàng nghìn binh lính bổ sung cho các đơn vị trong toàn vùng. Mở đầu chiến dịch, Đại đội 4 đặc công chịu trách nhiệm tập kích núi Két, là “chốt điểm” trên cao rất hiểm trở, có nhiệm vụ án ngữ con đường độc đạo vào quân trường Chi Lăng và phía tây nam của thị xã Châu Đốc. Trong khi đó tỉnh trưởng Châu Đốc huênh hoang rằng nếu Việt cộng lấy được núi Két, chúng sẽ nhường cả tỉnh Châu Đốc. Đêm 23 - 3 - 1970, Đại đội 4 nhận nhiệm vụ và phân công ba đồng chí: Trần Văn Đông, Nguyễn Văn Dũng và Nguyễn Văn Cót ôm 20 kg thuốc nổ bí mật tiếp cận cao điểm. Trước địa thế vách đá dựng đứng, cả ba đồng chí dũng cảm, mưu trí đứng trên vai nhau như một chiếc thang, đưa thuốc nổ vào hỏa điểm. Nhưng không thể vừa cho nổ, vừa rút ra an toàn, cuối cùng các anh đã quyết định, một tiếng nổ vang trời, cả ba chiến sĩ đã anh dũng hy sinh, mở đường cho trung đoàn tấn công vào quân trường Chi Lăng tiêu diệt hơn 1.600 tên địch. Bị mất “chốt điểm” núi Két, địch rất hoang mang, chúng tập trung lực lượng gồm cả xe tăng, bộ binh, pháo binh và không quân yểm trợ hòng chiếm lại núi Két. Cán bộ, chiến sĩ Đại đội 5 của Tiểu đoàn 8 thay nhau giữ chốt, kiên cường phản kích địch suốt 14 ngày đêm.

Một câu chuyện nữa cực kỳ cảm động đã trở thành huyền thoại của vùng Bảy Núi, hồi đó căn cứ Tỉnh ủy An Giang đặt tại Ô Tà Sóc, xã Lương Phi, xung quanh có các đơn vị quân chủ lực bảo vệ, một tiểu đội đóng quân trong hang đá trên đồi Ma Thiên Lãnh bị máy bay Mỹ ném bom sập cửa hang, 7 chiến sĩ kẹt lại trong đó, anh em dùng ống tre đưa sữa và cháo loãng vào, mấy ngày sau địch mở chiến dịch càn quét nống ra, đơn vị phải chuyển đi, để lại sự vĩnh biệt đồng đội đến quặn lòng. Sau giải phóng ta đã phá cửa hang, tìm thấy các bộ hài cốt trong tư thế nằm ôm nhau, không sao thể cầm lòng.

Trong các dịa danh thuộc huyện Tịnh Biên, cái tên Thới Sơn đã gợi lại trong tôi một cảm giác kỳ lạ, phải chăng đây là "núi Thái Sơn" trong trích lục thông tin liệt sĩ Nguyễn Văn Luyện? Có thể khi phát âm giọng nói Nam Bộ "thới" thành "thái" cũng nên. Tìm hiểu thêm được biết núi Két nằm ở xã Thới Sơn, nơi mà Đại đội 5 thuộc Tiểu đoàn 8 hồi đó đã thay nhau giữ chốt điểm. Nhưng tôi lại muốn tìm nơi Tiểu đoàn bộ 8 khi đó đóng quân ở khu vực ấp nào của xã Thới Sơn? Tiếp tục lần tìm trên mạng tôi đọc được một bài báo của nhà văn Minh Tuấn (Báo Văn nghệ An Giang) viết về một cựu chiến binh của Trung đoàn 101 tên là Lưu Đinh Mùi, quê tỉnh Bắc Giang, hiện sống ở Ô Tà Sóc, xã Lương Phi, huyện Tri Tôn. Theo số điện thoại tôi liên lạc với ông Mùi, ông cũng không còn nhớ được gì vì thời gian quá lâu, ông Mùi cho biết sáp tới ngày 20 tháng 9 năm 2015 Ban liên lạc cựu chiến binh Lữ đoàn 101 hải quân đánh bộ (Trung đoàn 101 cũ) sẽ tổ chức kỷ niệm 50 năm ngày truyền thống tại thành phố Ninh Bình, hôm đó sẽ có nhiều cựu chiến binh của đơn vị về họp mặt. Tôi chủ động đến dự buổi lễ và được chứng kiến những trang sử vẻ vang của Trung đoàn 101 trong những ngày tháng chiến đấu trên chiến trường trọng điểm bình định An Giang, cán bộ, chiến sĩ trung đoàn đã vượt qua biết bao khó khăn, gian khổ, thiếu thốn lương thực, quân trang, vũ khí, cơm không đủ ăn, quần áo không đủ mặc, thiếu súng, thiếu đạn, qua chiến đấu quân số hao hụt không kịp bổ sung. Trong khi đó hàng ngày trung đoàn phải đọ sức quyết liệt với địch. Công tác bảo đảm hậu cần gặp rất nhiều khó khăn, nhân dân vùng Bảy Núi tuy bị địch kìm kẹp nhưng vẫn một lòng hướng về cách mạng không quản ngại nguy hiểm, vượt qua sự bao vây của địch chi viện lương thực cho bộ đội, giúp đỡ trung đoàn duy trì sức chiến đấu... Giờ giải lao tôi tranh thủ tìm gặp được một số cựu chiến binh của Tiểu đoàn 8, có người còn nhớ liệt sĩ Luyện ở trung đội vận tải, nhưng do thời gian quá lâu không rõ hy sinh ở đâu.

Gần một tháng sau tôi lên đường đi miền tây Nam bộ. Nhớ lời ông Lưu Đinh Mùi dặn, tôi ghé thăm ông Nguyễn Đình Mậu ở thành phố Long Xuyên (hồi đó ông Mậu là cán bộ quân lực của trung đoàn). Gặp tôi, ông Mậu cho biết: Liệt sĩ Nguyễn Văn Luyện lúc hy sinh không còn ở tiểu đoàn bộ nữa, mà được điều xuống làm Chính trị viên phó Đại đội 5. Ông Mậu mở tủ lấy ra một quyển sách đã ố vàng, ông cẩn thận lật từng trang như sợ giấy cũ dễ rách. Đây là toàn bộ danh sách cán bộ cấp chuẩn úy trở lên. Đến một dòng ghi đầy đủ họ tên Nguyễn Văn Luyện, năm sinh, quê quán, người thân đều chính xác, kể cả mục ghi chú có 3 con. Ôi! Vậy là điều tôi cần tìm bấy lâu nay lại nằm gọn trong quyển sách này, đúng là anh của tôi đây rồi. Ông Mậu nói thêm:

- Điều xuống đại đội được ít ngày thì anh ấy hy sinh, nên báo về trung đoàn vẫn theo hồ sơ cũ. Anh có thể gọi cho ông Nguyễn Hữu Thụ, ở Tĩnh Gia (Thanh Hóa) lúc đó là Đại đội phó Đại đội 5, hiện còn sống.

Tôi gọi điện thoại đến ông Thụ và thật may mắn, ông Thụ biết rất rõ về trận đánh mà liệt sĩ Luyện hy sinh. Đó là trận giữ chốt điểm núi Két ở Thới Sơn, mỗi ngày một trung đội thay nhau, hôm đó anh Luyện, Chính trị viên phó đại đội chỉ huy Trung đội 2 giữ chốt, địch dùng pháo và xe tăng tấn công, 8 đồng chí hy sinh, trong đó có 3 đồng chí trên chốt không lấy được xác, liệt sĩ Luyện hy sinh dưới chân núi, thi hài được đơn vị đưa vào khu vườn soài của dân an táng chu đáo. Thì ra đây là trận cuối cùng trên chốt núi Két mà tôi đã đọc được ở các tài liệu trước đó.

Tạm biệt thành phố Long Xuyên tôi lên huyện Tịnh Biên, nơi tôi đến là Đội K93, một đơn vị có nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ chỉ huy quân sự tỉnh An Giang, Trung tá Kal (người dân tộc Khơ me) cho tôi xem danh sách liệt sĩ của Trung đoàn 101, tôi đã thấy ngay dòng ghi liệt sĩ Nguyễn Văn Luyện với đầy đủ thông tin, nhưng lại ở mục chưa tìm thấy hài cốt? Trung tá Kal giải thích:

- Đây là danh sách của Quân khu 9 chuyển về để các địa phương tìm kiếm, quy tập. Tuy nhiên cũng có nhiều liệt sĩ trước đó đã được đưa vào nghĩa trang rồi.

Theo hướng dẫn của Trung tá Kal, tôi sang nghĩa trang liệt sĩ Dốc Bà Đắc, một nghĩa trang lớn nằm trên một quả đồi rộng mênh mông, bên trong trồng hàng trăm cây hoa đại, phía trước là tượng đài anh bộ đội thổi kèn, hàng nghìn liệt sĩ nằm đây đều được nghe tiếng kèn xung trận và tiếng kèn chiến thắng để yên nghỉ trong niềm tự hào bất tận. Ông Nguyễn Văn Phúc, quản trang khệ nệ mang ra cả chồng mấy quyển danh sách hơn 3.000 liệt sĩ có danh tính, trịnh trọng đặt lên bàn trước mặt tôi, dáng vẻ của ông Phúc y hệt ông Mậu và Trung tá Kal, khi họ nâng trên tay hồ sơ của những người đã khuất. Tôi cẩn thận lật từng trang, mắt không bỏ sót một dòng nào, cả thảy có 12 liệt sĩ quê tỉnh Hòa Bình nằm ở nghĩa trang này. Trong 3 liệt sĩ mang tên Nguyễn Văn Luyện thì 2 liệt sĩ có đầy đủ đơn vị, quê quán, còn 1 liệt sĩ chỉ có họ và tên, tôi nhờ ông Phúc đưa tôi đến ngôi mộ này. Đây rồi, bia mộ khắc tên Nguyễn Văn Luyện, không có thêm một dòng thông tin nào khác, tôi đang loay hoay chụp ảnh, bỗng có chuông điện thoại, đầu dây bên kia là đứa cháu tôi (con gái của liệt sĩ Nguyễn Văn Luyện), cháu vừa khóc vừa nói:

- Chú à! Bố cháu hiện về nói là chú đang đứng cạnh mộ bố cháu, mà chú không thắp hương cúng cho bố cháu, bố cháu bảo không cần hoa quả, tiền vàng gì cả, chỉ cần một bánh thuốc lào, một hộp quẹt và một bộ quần áo nâu để đi lễ chùa thôi.

Ôi trời đất! Chuyện bên âm tôi không tin cho lắm, nhưng cuộc điện thoại này làm tôi rụng rời chân tay. Tôi vội trở ra thị xã Tịnh Biên mua ngay một vài thứ, nhưng không có quần áo nâu bằng giấy như cháu nó yêu cầu, quay trở vào tôi thắp hương kêu anh:

- Anh Luyện ơi! Anh sống khôn thác thiêng, phù hộ cho em tìm được anh, để chị và các cháu thỏa lòng mong mỏi. Em đang trên đường đi tìm anh, không biết anh nằm ở nơi nào, nên em chưa mua đồ cũng lễ. Lần sau em vào sẽ có thuốc lào, sẽ có quần áo nâu cho anh.

Những điều mong muốn của anh thật giản dị, khi còn sống đồng đội chung hơi điếu thuốc, còn chuyện đi lễ chùa, cả tỉnh An Giang có gần 70 ngôi chùa thì vùng Thất Sơn này vẫn đang hiện diện 62 ngôi chùa Khơ me cổ kính, là nơi đã từng nuôi dấu, che chở bộ đội khỏi sự phát hiện của địch, điều đó để lại dấu ấn sâu sắc trong các anh, khi khuất núi rồi, để linh hồn mau siêu thoát chắc là các anh đã tìm đến nơi cửa phật để nương nhờ.

Anh Luyện ơi! Anh cứ yên nghỉ ở nơi đây, nước Việt Nam mình nơi nào cũng là đất mẹ, nơi nào cũng là quê hương. Đặc biệt là tại Thất Sơn này, một vùng đất thiêng huyền thoại chứa đầy hào khí qua các thời kỳ oanh liệt, một vùng đất ghi đậm nghĩa tình thủy chung, sâu nặng giữa Trung đoàn 101 với Đảng bộ và nhân dân tỉnh An Giang nói chung, với hai huyện Tịnh Biên và Tri Tôn (huyện Bảy Núi cũ) nói riêng, âu cũng đủ để xây dựng tại nơi đây một Tượng đài ghi lại dấu ấn của Trung đoàn 101 anh hùng.

N.T.L