Điện thoại: 0913 269 931 - Zalo: 0964 131 807 - Email: soncam52@gmail.com.
Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.
ĐIÊU KHĂC NON NƯỚC
Minh Anh
NGƯỜI HẬU DUỆ TINH THẦN CỦA THẠCH NGHỆ TỔ NGHỀ HUỲNH BÁ QUÁT
Ở làng Sen (thôn Ngọc Quan), xã Lâm Thao, Bắc Ninh – vùng đất nổi tiếng với truyền thống khoa bảng xứ Kinh Bắc được gọi tên là Làng Khôi nguyên xứ Bắc với biết bao bậc anh kiệt các thế hệ – có một người con sinh năm 1987 đã chọn cho mình con đường khác thường để chạm tới nghệ thuật: thủ khoa hiện đại Vũ Tú. Anh từng dành 4 năm theo học Đại học ngành Khoa học Vật lý và đạt các giải Nhất trong tất cả các cuộc thi trong Đại học cùng với danh hiệu Thủ khoa hiện đại, đã rẽ lối khỏi con đường nghiên cứu khô khan để đi vào thế giới của đá, của hình khối, của tâm linh và ánh sáng – một hành trình biến đá vô tri thành hữu linh, biến tri thức thành sáng tạo, và biến nghề thủ công thành nghệ thuật.
Xuất thân trong dòng họ Vũ danh tiếng xứ Kinh Bắc, Vũ Tú chính là hậu duệ của danh sĩ Vũ Miên người đứng đầu triều đình xưa: Tể tướng, Tri Lễ phiên, kiêm Quốc tử giám Tế tửu thời kỳ Lê – Trịnh, Vũ Tú mang trong mình dòng máu của truyền thống khoa danh và tinh thần sáng tạo. Nhưng thay vì kế tục con đường bút nghiên, anh chọn con đường của bàn tay, của công cụ, của khối đá thô ráp. Quyết định ấy dường như trái với quỹ đạo của một “thủ khoa”, nhưng lại mở ra một hành trình lớn hơn – hành trình đi tìm linh hồn của vật chất, và từ đó tìm thấy linh hồn của chính mình.
Trong giới nghệ thuật, người ta gọi anh là “hoa Trạng nguyên của điêu khắc”, “khôi nguyên của nghệ thuật”; các tạp chí Phật giáo coi anh là tinh hoa trí tuệ đồng hành cùng Phật giáo, là đoá sen trắng tinh khôi thơm ngát hương trong nghệ thuật Phật giáo; đối với quê hương Kinh Bắc anh cũng là người con ưu tú của trí tuệ và tài hoa. Những danh xưng đó không chỉ tôn vinh tài năng mà còn là sự công nhận cho một thái độ sáng tạo khác biệt: sự hòa quyện giữa khoa học và nghệ thuật, giữa trí tuệ và cảm xúc, giữa truyền thống và đương đại. Nền tảng vật lý cho anh tư duy về cấu trúc, về lớp và khối của vật liệu, về năng lượng trong không gian; còn trái tim nghệ sĩ giúp anh cảm nhận được nhịp thở của đá, lắng nghe tiếng nói thầm lặng của thiên nhiên.
Tác phẩm của Vũ Tú thường lấy cảm hứng từ kiến trúc cảnh quan và tôn giáo – những tượng Phật, hình ảnh hoa sen, không gian thiền định và tĩnh lặng, hình đức mẹ Maria cùng những bông hồng hay chuỗi hạt mân côi... Anh làm việc với đá nguyên khối, đặc biệt là đá cẩm thạch, đá tự nhiên – những vật liệu tưởng chừng vô cảm nhưng lại chứa trong đó năng lượng của ngàn năm. Từ bàn tay và tâm hồn anh, từng khối đá dần hé lộ những đường nét mềm mại, những đường cong ẩn hiện ánh sáng, những cảm xúc an nhiên. Đó không chỉ là điêu khắc – đó là thiền, là đối thoại giữa con người và vũ trụ.
Con đường của nghệ sĩ thị giác Vũ Tú từ Bắc Ninh vào miền Trung rồi vào miền Nam – từ làng khoa bảng tới làng nghề đá – giống như một vòng tròn khép kín giữa tri thức và lao động, giữa tâm linh và vật chất. Ở Đà Nẵng, nơi có làng nghề đá Non Nước nổi tiếng, anh tìm thấy sự đồng vọng đặc biệt với vị tổ nghề xa xưa – Huỳnh Bá Quát, người được xem là thủy tổ của nghề đá mỹ nghệ. Hơn ba trăm năm trước, Huỳnh Bá Quát từ Thanh Hóa vào định cư dưới chân Ngũ Hành Sơn, khai mở nghề điêu khắc đá cẩm thạch, truyền dạy kỹ thuật cho dân làng Quán Khái, hình thành nên truyền thống mà ngày nay được cả nước tôn vinh.
Khôi nguyên nghệ thuật đá Nghệ sĩ thị giác Vũ Tú
Nếu Huỳnh Bá Quát là người đầu tiên thổi linh hồn vào đá, thì Vũ Tú là người kế tục tinh thần ấy trong thời đại mới. Anh không chỉ tạc tượng, mà còn đặt ra câu hỏi: “Làm thế nào để đá thể hiện được thông điệp tới cuộc sống?”. Câu trả lời của anh là nghệ thuật thị giác – nơi ánh sáng, hình khối, bố cục và cảm xúc hòa quyện. Ở đó, đá không chỉ còn là vật liệu, mà là một phương tiện tư duy, là đối tượng của triết lý và của thiền.
Cũng như Huỳnh Bá Quát từng đưa nghề thủ công lên tầm văn hóa, Vũ Tú đang mang nghề đá truyền thống lên tầm nghệ thuật đương đại. Từ những khối đá tưởng chừng vô tri, anh tạo ra những hình tượng sống động, vừa cổ điển vừa hiện đại, vừa truyền thống vừa tinh khiết như sương mai. Anh không sao chép quá khứ, mà làm cho quá khứ ấy sống lại trong hình hài của hôm nay. Chính sự kết nối ấy – giữa Kinh Bắc và Non Nước, giữa học vấn và lao động, giữa tri thức và niềm tin – khiến người ta tin rằng nghệ sĩ Vũ Tú chính là “hậu duệ tinh thần” của tổ nghề Huỳnh Bá Quát.
“Có những người làm nghề để mưu sinh, có những người sống để làm nghề”, thì cụm từ “nghệ thuật vị nghệ thuật” là lựa chọn của nghệ sĩ Vũ Tú. Anh lao động miệt mài, say mê như một kẻ hành hương tìm đạo trong đá. Búa và đục trong tay anh không chỉ là công cụ, mà là bút pháp sáng tác. Mỗi đường khắc trong tác phẩm đều chứa đựng những triết lý và đạo về sự sống và vô thường của một bậc trí thức. Ở Vũ Tú, nghệ thuật và văn hiến không tách biệt, mà hòa quyện thành một dòng chảy thanh tịnh, hướng đến cái đẹp và cái thiện.
Bởi thế, khi nhắc đến Vũ Tú, người ta không chỉ nhớ đến một nghệ sĩ tài năng, mà còn thấy trong anh bóng dáng của những người thợ xưa, của tổ nghề Huỳnh Bá Quát khai sáng từ khối đá thô ráp, của những ngọc công trong cung điện,…của tinh thần lao động bền bỉ, sáng tạo và khiêm nhường. Nếu Huỳnh Bá Quát đặt nền cho nghề đá Non Nước, thì Vũ Tú đang viết tiếp trang sử ấy bằng ánh sáng của nghệ thuật thị giác, bằng tri thức của thời đại, và bằng trái tim thuần khiết của một trí tuệ tinh hoa.
Vũ Tú xứng đáng được gọi là hậu duệ của Huỳnh Bá Quát – không phải vì huyết thống, mà vì anh mang trong mình tinh thần bất diệt của người khai nghề: tình yêu, sự am hiểu và khắc tâm trí vào đá. Từ bàn tay anh, những khối đá vô tri lại được tái sinh, tiếp tục kể câu chuyện ngàn năm của con người– câu chuyện về cái đẹp, về lao động, về sự giác ngộ. Và chính từ đó, tên tuổi anh – người thủ khoa đi vào nghệ thuật kiến trúc đá, người nghệ sĩ của thiền và ánh sáng – sẽ còn vang vọng mãi, như tiếng vọng của búa và đục giữa lòng thời gian.
Những vần thơ sau đã được phổ thành một bài hát sẽ mãi vang vọng khi nói về con người và sự nghiệp của anh:
Bàn tay có vết chai,
Trán đẫm mồ hôi rơi,
Tượng Phật – hồn từ bi,
Tượng Chúa – các tầng trời.
Giữa thời đại xô lệch,
Anh giữ nét thuần sinh,
Đưa văn hiến nước Việt
Bay qua lớp phù vân.
Tinh hoa giới nghệ thuật,
Người ta gọi Trạng nguyên,
Sáng rực cả phương Nam,
Mãi “chính khí – hạo nhiên”.
M.A
In bài viết
Phản hồi
Người gửi / điện thoại
Thống kê truy cập
Đang truy cập: 44
Trong ngày: 712
Trong tuần: 3506
Lượt truy cập: 1236743
BẢN QUYỀN THUỘC CHI HỘI NHÀ VĂN CÔNG NHÂN
ĐƠN VỊ TRỰC THUỘC HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM VÀ TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG VIỆT NAM
- Chịu trách nhiệm xuất bản: Nhà thơ Lê Tuấn Lộc - Chi hội trưởng.
- Chịu trách nhiệm nội dung: Nhà văn Cầm Sơn - Trưởng Ban Truyền thông