ĐẤM, XỈA

Điện thoại: 0913 269 931 - Zalo: 0964 131 807 - Email: soncam52@gmail.com.

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Đạo Vinh

ĐẤM, XỈA

Tiếng côn trùng rỉ rả suốt đêm làm cho tâm trạng của Phan Tần mỗi lúc càng trở nên não nề, hai hàng nước mắt cứ lăn dài trên má. Bởi bé Hoa, đứa con gái duy nhất, tài sản quý giá nhất, niềm hy vọng cuối cùng của vợ chồng anh bị lâm trọng bệnh.

Phan Tần là con trai út của cụ Hoàng, anh có dáng người chắc đậm, lại có khuôn mặt dễ gần, tính tình điềm đạm hòa nhã, nên được nhiều người yêu mến, nể trọng. Khi học xong phổ thông trung học, Phan Tần được tuyển ngay vào Trường đại học sư phạm Sông Cầu.

Trải qua bốn năm nỗ lực phấn đấu, học tập và rèn luyện, Phan Tần trở thành học viên xuất sắc nhất của trường, anh được Ban giám hiệu nhà trường giữ lại làm công tác giảng dạy. Nhưng cũng trong thời điểm ấy, bọn bành trướng bá quyền Trung Quốc xua quân xuống đánh chiếm biên giới nước ta. Không thể ngồi yên khi Tổ Quốc bị xâm lăng, Phan Tần đã xung phong, tình nguyện lên tuyến đầu chống giặc. Khi chiến tranh biên giới kết thúc, Phan Tần lại trở về trường làm công tác giảng dạy. Năm ba mươi tuổi, Phan Tần mới kết hôn với chị Canh người cùng làng.

Vợ chồng Phan Tần ăn ở với nhau đã được vài năm, mà vẫn chưa sinh được mụn con nào. Quá sốt ruột và lo lắng cho tương lai, anh cùng vợ dắt díu nhau đến một vài bệnh viện lớn để thăm khám. Thật đau buồn vì nơi nào họ cũng kết luận rằng, anh không còn khả năng sinh sản, bởi đã tiếp xúc quá lâu với các loại sóng vô tuyến.

Ước mơ, mong mỏi về những đứa con xinh xắn, bụ bẫm của hai vợ chồng Phan Tần đã bị dập tắt. Phan Tần hết sức chán nản, anh định buông xuôi, bỏ mặc cho số phận. Nhưng, nhờ có sự yêu thương hết lòng của người vợ, nhờ sự động viên và giúp đỡ kịp thời về mọi mặt của hai bên gia đình cùng bạn bè, Phan Tần đã quyết tâm đứng dậy để đối mặt với bệnh tật.

Kiên trì theo đuổi, thành tâm cầu nguyện, vài năm sau ông trời cũng rủ lòng thương, ban cho vợ chồng Phan Tần một bé gái. Không hạnh phúc, không niềm vui nào bằng, khi bé Hoa ra đời. Bé Hoa là tài sản quí giá nhất của vợ chồng anh. Vì thế cho nên, tuy điều kiện kinh tế còn khó khăn, song vợ chồng Phan Tần vẫn dành cho con những ưu ái và sự chăm sóc đặc biệt.

Thời gian thấm thoắt trôi đi, Hoa đã bước sang tuổi mười bảy, độ tuổi sung sức nhất của một đời người. Là đứa con thông minh, xinh xắn, hiếu thảo, lại chiụ thương, chịụ khó, bởi thế cho nên trong suốt mười hai năm học, năm nào Hoa cũng đạt danh hiệu học sinh giỏi, được tặng nhiều, bằng khen, giấy khen về thành tích học tập. Ngoài ra, Hoa còn là một cán bộ Đoàn năng nổ của trường Phổ thông Trung học Đại Hồng.

Cây phượng cổ thụ đầu làng, đã chổ ra những trùm hoa đỏ rực, báo hiệu cho một mùa thi mới đang đến gần. Ở thời điểm này, Hoa dành hết thời gian vào việc ôn luyện ,để chuẩn bị cho kì thi tốt nghiệp sắp tới, bỗng dưng, em bị đổ bệnh.

Hoa phải tạm biệt thầy cô, bè bạn, tạm biệt mái trường thân yêu, tạm gác lại những ước mơ, những khát khao cháy bỏng, để nhập viện điều trị.

Sau nhiều lần thăm khám, các bác sĩ cho biết, bé Hoa đã bị viêm màng tim, cần phải mổ, càng sớm, càng tốt. Nếu để lâu sẽ khó giữ được mạng sống và số tiền để điều trị dứt điểm căn bệnh này cũng không phải là nhỏ.

Phan Tần chết lặng một lúc lâu khi nghe được tin dữ đó, anh có cảm giác đau thắt ở vùng ngực, cổ họng nghẹn đắng, nước mắt tràn mi. Rồi những lúc phải chứng kiến cảnh bé Hoa quằn quại trong cơn đau, cùng những lời kêu cứu như xé ruột, xé gan của con, Phan Tần lại có cảm giác như ai đó, đang cầm dao xẻ vào da thịt mình.

Không thể để đứa con duy nhất của minh mang bệnh tật suốt đời, dù có phải tán gia, bại sản, để cứu được con, anh cũng sắn lòng. Chính vì vậy Phan Tần đã quyết định, phải bán đất gấp để lấy tiền chữa trị cho con.

Vừa mới ngỏ lời, giao giá buổi sáng mà đầu giờ chiều đã có người đến xin đặt cọc. Phan Tần mừng hơn vớ được vàng ròng, anh lập tức làm hồ sơ để sớm mai mang lên xã.

Mắt cứ đăm đăm nhìn vào đồng hồ, đúng bảy giờ năm phút, Phan Tần mới cho xe nổ máy rồi lao thẳng về hướng Ủy ban nhân dân xã Đại Hồng.

Khác với những căn nhà lụp sụp trước đây, Ủy ban xã Đại Hồng bây giờ được xây dựng trên một gò đất cao, có diện tích rộng chừng vài ha. Bên phải hội trường, một dãy nhà lợp tôn dài tới bốn, năm chục mét, là nơi để ô tô, xe máy. Cuối dãy nhà để xe là nhà ăn của các cán bộ công chức xã. Bên trái gồm sân bóng đá, sân cầu lông, bóng bàn, bóng chuyền…. để cho cán bộ và nhân viên thư giãn. Ở giữa là một khoảng sân rất rộng, rồi tiếp đến là ngôi nhà hai tầng, to cao đồ sộ. Trên mặt tiền tầng hai có dòng chữ: ĐẢNG ỦY - HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN - ỦY BAN NHÂN DÂN XÃ ĐẠI HỒNG được đắp nổi và được phủ lên một lớp nhũ màu vàng tươi, trên cùng là lá cờ đỏ sao vàng đang phấp phới tung bay. Hai pa nô lớn dựng hai bên, pa nô bên phải mang dòng chữ “Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại”, Pa nô bên trái mang dòng chữ: “Sống, làm việc, theo hiến pháp và pháp luật”.

Hội trường rộng mênh mông, có sức chứa tới hai, ba trăm người, các hàng ghế được xếp đặt ngay ngắn, chỉn chu. Ngoài hai khẩu hiệu về Đảng và Tổ Quốc, được treo ở những vị trí trang trọng nhất, hai bên cánh gà của sân khấu còn có hai Pa nô nhỏ, pa nô bên phải mang dòng chữ: “Thực hành dân chủ rộng rãi, thường xuyên phê bình và tự phê bình là cách tốt nhất để củng cố tổ chức đảng.”, pa nô bên trái có dòng chữ: “Đảng ta là một đảng cầm quyền, mỗi cán bộ, đảng viên, phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, phải thật sự cần kiệm liêm chính chí công vô tư. Phải xứng đáng là người lãnh đạo, người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”.

Đọc xong các dòng chữ trên những chiếc pa nô ấy, Phan Tần cảm thấy trong lòng, khoan khoái nhẹ nhõm, anh đã trút bỏ gần hết mọi ưu tư, mặc cảm ban đầu và cho rằng, những đồn thổi về cán bộ xã Đại Hồng, thế nọ, thế kia, với dân là không đúng. Bởi, suốt từ ngoài vào đến trong hội trường, đâu đâu cũng thấy những lời di huấn của Bác, cùng những lời nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải gương mẫu làm theo. Có lẽ nào, cán bộ, đảng viên ở xã Đại Hồng, lại làm trái với những lời dạy và những quy định đó?

Nhưng, sau những phút giây thanh thản và vô cùng hạnh phúc ấy, Phan Tần lại cảm thấy có chút gì đó, cứ gờn gợn, gai gai. Dù cố gắng trấn tĩnh, kiềm chế dến mấy, nhưng Phan Tần vẫn cảm thấy bất an. Bởi anh lại nghĩ đến những lời phàn nàn, chì chiết của dân, về cung cách làm việc của công chức phường, xã hiện nay. Anh tự đặt ra câu hỏi: “Không có lửa thì làm sao có khói, chẳng nhẽ người dân họ lại, bịa chuyện, đặt điều, vu khống để nói xấu cán bộ? Không! Không thể thế được, bởi bản chất của người dân là lương thiện, họ trong sáng, vô tư và công tâm lắm, họ không làm những chuyện khuất tất, bậy bạ như bọn trẻ trâu đâu? Nhưng, nếu như chuyện, bóp nặn, để moi tiền của dân là có thật, thì mình tính sao? Chẳng nhẽ mình lại a dua, lại vào hùa, để đút lót, hối lộ, làm những chuyện bậy bạ, trái pháp luật, trái lương tâm như vậy? Ngoài trách nhiệm công dân, thì mình còn phải thực hiện cho đúng với điều lệ Đảng và những điều cấm kị đảng viên không được làm kia mà?” Phan Tần cứ lấn ca, lấn cấn, loanh quanh, luẩn quẩn với những suy nghĩ đó, anh cố tìm mọi cách để thoát ra khỏi những sự ràng buộc ấy.

Đang trong lúc bí bách, cùng quẫn, chưa tìm ra lối thoát, thì hình ảnh bé Hoa quằn quoại trong cơn đau và những âm thanh “bố ơi cứu con, bố ơi cứu con” lại hiện lên trong đầu.

Như trút được gánh nặng trên vai, không một chút đắn đo, suy tính, Phan Tần liền rút ngay hai tờ tiền có mệnh giá 500 ngàn đồng, bỏ vào giữa tệp hồ sơ. Chỉnh trang lại quần áo, hít thở thật sâu vài lần để lấy lại phong độ, rồi Phan Tần đẩy cửa bước vào.

Thấy Phan Thành ngồi ở bàn làm việc, Phan Tần mừng ra mặt vì nghĩ rằng: “Có thằng cháu họ làm ở đây thì việc gì mà chẳng xong. Đúng là âm phù dương trợ, đang bức bí thì lại gặp quí nhân”. Phan Tần định sán đến hỏi vài câu để gây thiện cảm với Phan Thành, nhưng, chỉ thấy Phan Thành ngẩng đầu lên một lát, rồi cậu ta lại cúi xuống nhìn vào tờ giấy.

Năm phút, mười phút, rồi một giờ đồng hồ trôi qua mà Phan Thành vẫn dán mắt vào tờ giấy, chẳng thèm đếm xỉa, hỏi han gì tới Phan Tần.

Đã vài lần Phan Tần định cất lời nhưng anh lại nghĩ, mình là người đến cầu cạnh, xin xỏ, có nhún nhường một tí cũng chẳng sao. Vả lại, anh còn đang phân vân về cách xưng hô thế nào cho phải nhẽ. Bởi trong họ, thì Phan Thành thuộc hàng con cháu, nó phải gọi mình là bác. Còn ở đây, Thành lại là người có quyền quết định đến vận mệnh của con gái mình.

Chùn chân, mỏi gối, mà vẫn chẳng thấy Phan Thành ỏ ê. Ruột gan Phan Tần đã có những xáo trộn. Mọi suy nghĩ, mọi cố gắng trước đây đều trở nên vô nghĩa. Không thể chờ đợi thêm được nữa, Phan Tần liền cất lời:

- Cháu ơi, cho bác hỏi, ông Ngọc hôm nay có lên đây không?

Không nhìn người đối diện, một câu nói nhạt thếch từ miệng Thành phát ra:

- Bác, bác, cháu, cháu gì ở đây?

Phan Tần cứ ngơ ngơ, ngác ngác nhìn Phan Thành, trong đầu nghĩ, có lẽ mình nghe nhầm liền hỏi lại:

- Cháu vừa nói câu gì ấy nhỉ, bác nghe chưa rõ?

Thành lật ngang, lật dọc tờ giấy trên tay rồi mới nhấm nha, nhấm nhẳn trả lời:

- Đây là chỗ… công đường… công sở… không phải chỗ để cho ông ăn nói xách mé.

Đến lúc này Phan Tần mới giật mình sửng sốt, vài suy nghĩ bất chợt hiện lên trong đầu: “Thôi chết…Cứ tưởng…”. Chẳng còn cách nào khác, Phan Tần đành dịu giọng:

- Tôi muốn nộp bộ hồ sơ xin chuyển nhượng đất ở.

Thành vừa đi vào nhà vệ sinh, vừa cắm cảu trả lời:

- Để đấy! Thứ ba tuần sau lên đây!

Tôi tưởng xem xét giải quyết luôn, sao lại để tận thứ ba tuần sau hả chú?

- Còn phải duyệt!

Phan Tần muốn hỏi rõ thêm chút nữa, nhưng nghĩ đến những câu trả lời cộc lốc, khó nghe của Thành, nên anh lại thôi. Ra đến cửa Phan Tần lẩm bẩm “Con với chả cháu! Vừa nho nhe lên làm đã kênh kiệu, hống hách, ăn nói chỏng lỏn như chó cắn ma. Giờ mới rõ mặt! Đúng là… Muốn bán tí đất mà đòi hỏi hết giấy nọ đến giấy kia, chờ chờ, đợi đợi, đứng trẹo cả chân lại còn phải duyệt, cứ như đi xin của nhà chúng mày”.

Phan Tần ra về trong tâm trạng bực bội, rồi tiếp đến là những ngày chờ đợi dài lê thê, anh như nằm trên chảo lửa vì những lo lắng không đâu cứ ngày càng dày thêm. Nó làm cho Phan Tần như muốn phát điên, phát rồ, người Tần lúc này chỉ còn có da bọc xương, hai mắt sâu hoắm, trắng dã.

***

Sau tám lần sinh nở, đào bới mãi, vợ chồng Phan Công mới kiếm được cậu con trai duy nhất, liền đặt tên cho nó là Phan Thành. Do được nuông chiều từ bé, muốn gì được nấy, nên Phan Thành phổng phao hơn hẳn so với những đứa trẻ cùng lứa. Tính tình thì ngỗ ngược, ngông cuồng, khi chơi bi, đánh đáo, với bọn trẻ trong làng, Phan Thành lúc nào cũng chỉ muốn giành phần thắng. Hễ thua, là lại gây gổ, cãi cọ, đá đứa nọ, đạp đứa kia, vì thế cho nên, Phan Thành bị bạn bè xa lánh. Do ham chơi, lười học, nên Phan Thành bị đúp năm lớp một, thành tích học tập của cậu ta cũng luôn ở mức làng nhàng.

Vừa thi xong phổ thông Trung học, chẳng biết có đỗ đạt hay không, nhưng Phan Thành vẫn được bổ sung vào làm ở ban địa chính xã. Bởi nguyên do, đầu năm vừa rồi, việc giao dịch, chuyển nhượng đất ở, làm sổ đỏ cho các hộ dân trong xã Đại Hồng tự nhiên tăng lên vùn vụt. Ngọc cán bộ địa chính xã lấy lí do làm không xuể, liền trình lên, Đảng ủy, Ủy ban, xin được bổ sung thêm người. Ngọc muốn có người giúp việc để mình được an nhàn đôi chút và điều quan trọng hơn cả, là có người làm chân gỗ, để nhận tiền, nhận quà thay mình, tránh tiếng tăm trước mắt và những hậu họa về sau. Nhân cơ hội này, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Đại Hồng là Bùi Tiến Phê liền nhồi luôn Phan Thành là em vợ vào làm

Sớm thứ ba, mới sáu rưỡi Phan Tần đã ngồi đợi ở cửa phòng địa chính xã Đại Hồng. Thi thoảng anh lại giở bộ hồ sơ dự phòng ra xem. Nào hộ khẩu, căn cước, sổ đỏ…bản chính, bản phô tô, cả một tệp dày.

Ngóng mòn cả mắt, ngót mười giờ Thành mới lên, Phan Tần mừng như vớ được vàng nhưng không dám thể hiện ra mặt. Rút kinh nghiệm lần trước, lần này Phan Tần thay đổi hẳn cách xưng hô, anh nhẹ nhàng hỏi:

- Hồ sơ của tôi đã được duyệt chưa ạ!

Chẳng nói, chẳng rằng, Thành khệnh khạng đi vào phòng, liệng tệp hồ sơ ra trước mặt Phan Tần rồi lên tiếng:

- Chưa duyệt được, còn thiếu nhiều lắm.

Phan Tần xem lại tệp hồ sơ một lúc rồi nói:

- Hộ khẩu, căn cước, sổ đỏ đủ cả, sao chú lại bảo thiếu?

Vờ như không nghe thấy, Thành đi đi, lại lại, ngó ngó, nghiêng nghiêng một lúc rồi lấy ấm chén ra pha trà.

Đợi một lúc lâu, không thấy Thành trả lời, Phan Tần bực lắm, nhưng anh vẫn phải ngọt nhạt:

- Chú cho anh biết, còn thiếu những giấy tờ gì để anh lo chạy nốt?

Không thèm nhìn người đối diện, Thành bắn ra một tràng liên thanh:

- Ông phải khai và nộp toàn bộ, chứng minh, hộ khẩu, khai sinh, của bố, mẹ và tất cả những anh chị em trong gia đình nhà ông. Ai chết rồi phải có giấy chứng tử, không có giấy chứng tử thì phải lên chụp ảnh trên bia mộ. Phải đủ như thế chúng tôi mới duyệt được.

Tần hậm hực ra về rồi quăng mình xuống giường nghĩ ngợi: “Bây giờ mà đi xin xong các thủ tục theo yêu cầu của họ thì phải mất vài tháng chứ chẳng ít. Chẳng biết người mua có đợi mình không, hay họ lại bỏ cuộc? Việc mổ tim cho con cũng gấp gáp lắm rồi.” Sau vài giờ, vật lên, vật xuống, than vắn, thở dài, Phan Tần vươn vai trở dậy đi ra vườn.

Giữa tháng tư, trời nắng như thiêu, như đốt, những tàu lá chuối trong vườn nhà héo queo, héo quắt, đang từ từ gục xuống. Ấy vậy mà chẳng hiểu tại sao, tự dưng ông trời lại đổ xuống một cơn gió Cái. Tần vươn người, dang hai tay ra để ôm giữ luồng không khí dễ chịu ấy. Rồi bất thần, như có người mách bảo, Tần lại nhớ đến câu chuyện ông Hùng kể, hôm anh đi ăn giỗ ở nhà bà Sửu. Tần liền vào nhà lấy xe, lao ngay sang nhà ông Hùng.

Ông Hùng đang nằm khểnh trên chiếc chõng tre dưới bóng cây vú sữa. Nghe tiếng Tần hỏi ông vội nhổm dậy. Tần liến thoắng:

- Bác ơi! Hôm nọ làm hồ sơ xin chuyển nhượng đất ở, bác đi như thế nào, bác bảo cháu.

- Để bác pha ấm nước uống đã!

- Thôi, thôi bác ạ, bác thông cảm, ruột gan cháu đang nóng như trê đẻ đây này.

Ông Hùng ngó quanh, ngó quất như sợ có ai nghe trộm. Lát sau ông ghé vào tai Tần thì thào:

- Bác nói câu này - “Con có khóc mẹ mới cho bú”. Mình cần họ, chứ họ đâu cần mình. Sớm muộn gì, thì từ việc lớn tới việc nhỏ cũng đều phải qua tay họ. Bởi thế cho nên, phải thế này, phải thế này. Vừa nói, ông vừa vê vê ngón tay ra hiệu.

Tần gật đầu lia lịa rồi vội vàng chào ông Hùng ra về, vừa đi anh vừa lẩm bẩm: “Đã liều thì ba, bảy cũng liều, đúng sai, hay dở cũng mặc, chỉ có tính mạng của con là quan trọng nhất”. Tần rẽ luôn vào hàng tạp hóa, mua một tệp phong bì để chuẩn bị cho nước đi mới.

Nghe theo lời ông Hùng, tối đó Tần dẫn vợ đi từng nhà. Đầu tiên là đến nhà Chủ tịch Phê, Bí thư Bình, rồi Ngọc Địa chính sau đó mới đến Hoan Tư pháp, Sông Công an…Đến nhà nào cũng đều được chủ nhà đón tiếp niềm nở, nhưng lạ một nỗi, ông nào cũng cáo bận, toàn để các bà vợ ra tiếp. Trên đường về vợ Tần thắc mắc:

- Mình chẳng đưa được tận tay cho ông nào, nhỡ các bà ấy tham lam không nói với chồng thì xôi hỏng, bỏng không à?

- Tôi hỏi cặn kẽ ông Hùng rồi. Đừng lo. Họ làm như thế để không mang tiếng là ăn hối lộ. Bà rõ chửa?

Nói để trấn an vợ, nhưng trong bụng Tần vẫn canh cánh nhiều nỗi lo. Đêm ấy, trằn trọc mãi Tần mới chợp mắt được.

Hôm sau, tám giờ sáng Phan Tần đem hồ sơ lên nộp cho Cao Ngọc. Phan Tần được Cao Ngọc tiếp đón niềm nở và sốt sắng hứa, sẽ ưu tiên xem xét sớm cho trường hợp của anh. Khi nào có kết quả, Ngọc sẽ thông báo về gia đình.

Khác hẳn những lần trước, hôm nay Tần ra về trong tâm trạng vui mừng, phấn khởi, bởi tin vào những lời hứa chắc như đinh đóng cột của Ngọc. Tần ăn ngon ngủ yên, nụ cười luôn thường trực trên môi. Từ khi cha sinh mẹ đẻ đến giờ, Tần chưa khi nào mở mồm ra hát, vậy mà mấy hôm nay, từ sáng tới tối, anh cứ nhai đi, nhai lại câu hát: “chưa có bao giờ đẹp như hôm nay………….”.

Nhưng, cái tâm trạng vui sướng ấy, chỉ tồn đọng được trong tuần đầu, rồi sau đó, Tần lại chuyển sang trạng thái, bán tín, bán nghi. Cứ đi đâu về là Tần lại dồn dập hỏi vợ: “Đã có thông tin, thông báo nào của Ủy ban Nhân dân xã chưa?”

Đáp lại câu hỏi của chồng, là những cái lắc đầu quầy quậy và gần như vô cảm của vợ. Nỗi lo lắng trong đầu anh lại cộm lên, cộm nên, nó quẫy đạp, dồn nén Tần đến ngạt thở. Đôi lúc Tần cảm thấy tuyệt vọng, bởi từ khi gửi hồ sơ cho Ngọc, tính đến nay đã tròn một tháng, mà Tần vẫn chưa nhận được hồi âm.

Tần không thể làm được bất cứ việc gì cho ra hồn, bởi trong đầu anh lúc này chỉ lởn vởn một ý nghĩ: “Có nên đi hỏi không? Hỏi thì sợ họ phật ý, mà không hỏi thì sợ họ bỏ quên. Mạng sống của con hiện tại thì chỉ được tính bằng ngày, bằng giờ”. Không thể chần chừ được nữa, Phan Tần quyết định, phải lên để hỏi cho ra nhẽ.

Chờ đợi, ngóng nghênh hơn ba giờ đồng hồ, mà vẫn chưa thấy bóng dáng Cao Ngọc đâu cả. Nắng thì như thiêu, như dốt, bộ quần áo mặc trên người đã ướt sũng. Đang trong lúc thất vọng, buồn chán và bối rối đến cực điểm, thì Phan Tần nhìn thấy Cải Văn Cách, Phó chủ tịch, Trưởng ban cải cách tư pháp của xã đang đi vào. Tần nghĩ trong đầu: “Số mình vẫn may, buồn ngủ lại gặp chiếu manh”.

Như người chết đuối vớ được cọc, Phan Tần lao tới, vừa nở nụ cười thân thiện, vừa trịnh trọng đưa cả hai tay ra để bắt tay Cải Văn Cách. Nhưng, đáp lại sự vồn vã, vồ vập và hết sức kính trọng ấy của Tần, là một bộ mặt lạnh lùng, khinh khỉnh.

Phan Tần sững người, anh cứ chòng chọc nhìn Cải Văn Cách như nhìn vào một sinh vật lạ. Rồi sau đó, Phan Tần cảm thấy tim đập loạn xạ, chân tay bủn rủn, trời đất tối sầm, các hàng cây xung quanh, cứ nghiêng ngả, chao đảo như muốn đổ ụp lên đầu. Lặng đi một lúc lâu, Phan Tần mới trấn tĩnh lại được, anh tự trách mình thật khờ khạo, hớ hênh, chưa chi đã hí hí, hửng hửng như “vua bếp mừng cơm rượu”. Tự xấu hổ trước hành vi của mình, Tần lùi lũi đi ra gốc cây ngồi ôm mặt khóc.

Cải Văn Cách năm nay mới bốn ba, kém Tần cả chục tuổi. Cách có khuôn mặt hình quả doi, đầu to, cằm nhọn, mắt ti hí, hắn được mệnh danh là anh cả moi. Cách khéo ăn, khéo nói, lại xum xoe nịnh hót nên được lòng cấp trên, Cách giữ chức phó chủ tịch xã đã hơn mười năm.

Bỏ mặc Tần ở ngoài, Cải Văn Cách đi vào phòng, hắn lôi chai nước lọc trong tủ lạnh ra uống. Không khí trong phòng mát rượi, nhưng vẫn không làm cho Cách nguôi ngoai nổi cơn tức giận. Bởi cách đây ít lâu, Cách nghe lỏm được, việc Tần đã chạy đến biếu xén, cậy nhờ, cửa này, cửa nọ. Cách lầm bầm trong mồm:” Mẹ nó! Đút thì phải đút cho đủ, lại định qua mặt thằng này. Cứ chờ đấy! Ông phải cho mày biết thế nào là lễ độ”.

Ngồi một lúc lâu, Cải Văn Cách lại nghĩ: “Nếu mình căng quá, thì già néo đứt dây, sẽ chẳng kiếm chác được gì ở nó. Chi bằng cứ mềm mỏng một chút, nếu nó chịu nhả thì mình giải quyết cho nó, vừa có tiếng lại có miếng”. Nghĩ vậy, Cách liền sai nhân viên ra mời Tần vào.

Rút kinh nghiệm lần trước, Tần rụt rè ôm khư khư tập hồ sơ đi vào, anh lấm lét nhìn xung quanh rồi quan sát thái độ của Cải Văn Cách. Khi thấy Cách mềm mỏng mời ngồi, lúc đó Tần mới tạm hoàn hồn.

Với thủ đoạn khôn khéo, lòe, bịp, của một công chức đã dày dạn kinh nghiệm, Cách nhẹ nhàng đặt chén nước ra trước mặt Phan Tần rồi nhã nhặn nói:

- Bác thông cảm nhé! Trời nóng nực quá, bác uống nước đi. Có việc gì mà bác phải lặn lội lên đây thế này?

Hết đi ra, đi vào, dưới cái nắng hừng hực suốt mấy giờ đồng hồ, rồi lại bị một cú sốc tột đỉnh, cổ họng Tần khô rát, anh chỉ mong có ngụm nước để uống cho đỡ khát. Giờ người ta dâng lên tận mồm, mà Phan Tần vẫn không dám động tay vào chén. Tần chỉ sợ không kiềm chế nổi cảm xúc, lỡ làm rơi, hoặc làm đổ chén nước, thì lại mất mặt trước thiên hạ. Vì vậy, Tần cố kiềm chế cơn khát rồi thẽ thọt thưa:

- Dạ! Thưa …thưa… anh…À…à… thưa… chú. Tần cứ lắp bắp mãi mà chẳng giãi bày được.

Để trấn an và tỏ ra là người có đức độ, Cách nở một nụ cười rồi từ tốn nói:

- Bác không phải sợ, đây là trụ sở công đường, chúng tôi là đầy tớ, là công bộc của dân. Có việc gì, bác cứ mạnh dạn đề cập, khó đến mấy chúng tôi cũng sẽ tìm cách giải quyết.

Được lời như cởi tấm lòng, Tần mạnh dạn đưa tệp hồ sơ cho Cách rồi run run trình bày:

Bá… bao…báo…cá…cáo. Tô…tôi…muô…muôn… muốn chuyển nhượng…tí đâ…đất…ở… ông..xem.xét..giúp…giúp.. tôi.

Cách lật giở tập hồ sơ ra xem, chẳng thấy có chút sạn* nào bên trong liền đổi giọng:

- Thế này thì không được rồi. Bác về kê khai tên tuổi, chức vụ, nghề nghiệp, ngày tháng năm sinh, ngày mất của mọi người, như ông bà, bố mẹ, anh chị em ruột trong gia đình và yêu cầu họ kí vào, lên đây chúng tôi mới xét duyệt được.

Như chiếc lò xo bị nén quá mức, Phan Tần vụt đứng dậy. Chẳng hiểu cái sức mạnh, cái dũng khí của Tần nó được sinh ra từ đâu? Được nuôi dưỡng từ khi nào, hay Tần đã bị ma xui, quỉ ám? Đôi mắt Tần rực lửa, anh đập mạnh tay xuống bàn rồi quát lớn:

- Đất của tôi, sổ đỏ mang tên tôi, tôi bán cho ai là quyền của tôi. Sao cứ phải lôi người nọ, người kia vào làm gì? Các anh có làm không thì bảo?

Bị đối phương bật lại, Cải Văn Cách cảm thấy nóng mặt, hắn nghĩ: “Tay này cũng thuộc dạng không vừa, mình cố mềm dẻo thêm chút nữa để moi cho bằng được. Chẳng nhẽ lại giải quyết xuông cho mày à?” Cách nhếch mép cười khẩy rồi lại nhẹ nhàng đưa ra những câu an ủi, vỗ về:

- Ấy, ấy, bác hiểu nhầm tôi rồi, bác cứ bình tĩnh ngồi xuống, nghe tôi giải thích đã.

Cải Văn Cách vớ chén nước đưa lên mồm, chép, chép miệng vài lần rồi quan sát thái độ của Phan Tần. Khi thấy Phan Tần đã bình tĩnh trở lại, Cách bắt đầu giảng giải:

- Tôi nói với bác thế này. Trước đây cán bộ ở các nơi nói chung, ở xã ta nói riêng, làm việc cứ ù ù, xẹ xẹ, được chăng hay chớ. Bởi thế cho nên, nhà nước phải đưa ra phương án sửa đổi lề lối và phong cách làm việc. Là đảng viên, chắc bác cũng nắm rõ điều đó. Nói đến đây, Cải Văn Cách dừng lại một lát để chuẩn bị ra đòn cân não đối phương.

Vài phút sau, Cách đột ngột chỉ tay vào tệp hồ sơ rồi dằn giọng:

- Điều “đầu tiên” (Cách vừa nhấn mạnh vừa đai đi, đai lại hai chữ đầu tiên), là cán bộ công chức bây giờ, làm bất cứ việc gì cũng phải có nguyên tắc, có khoa học và phải có quy trình cụ thể. Mà đặc biệt, một công chức giỏi thời nay, là phải có tầm nhìn chiến lược, ngắn cũng phải vài ba chục năm, còn dài là phải trên năm mươi năm hoặc lâu hơn nữa. Chúng tôi yêu cầu bác làm như thế là để tránh, tranh chấp, kiện tụng. Anh em lại nồi da, xáo thịt nhau chỉ vì tí đất. Bác xem tầm nhìn chiến lược của những người cán bộ, công chức thời nay, nó rộng lớn, nó bao la như thế kia mà? Đấy! Thương dân, lo cho dân là ở chỗ ấy.

Cải Văn Cách nói một thôi dài rồi tự dưng phanh mồm khựng lại, hắn lờ mờ nhận ra rằng, hình như mình vừa phát minh ra được một câu nói rất hay, rất lớn lao và cao siêu lắm thì phải. Tay trái bịt mồm muốn giữ cho lời nói khỏi bay đi, tay phải gõ gõ vào trán rồi lẩm bẩm “À đúng rồi, mình vừa có một câu nói xuất thần, nó mang tính triết lí rất cao, rất xứng tầm thời đại. Nào là tầm nhìn chiến lược…Nào là thương dân, lo cho dân…. Sao tự dưng hôm nay mình lại thông minh đột xuất thế nhỉ? Câu nói của mình ban nãy, có thể sánh ngang với bất cứ câu nói nào của những triết gia nổi tiếng thế giới”. Cách phởn chí cười lớn và nghĩ rằng: “Rồi đây câu nói của mình sẽ được phổ biến và nhân rộng ra khắp cả nước. Tiếng tăm của mình sẽ được bay cao, bay xa, chức vụ, tiền tài cứ thi nhau mà kéo đến”.

Nghe Cải Văn Cách nói tràng giang đại hải, mà toàn là những lời giả nhân, giả nghĩa, đầu óc Phan Tần lại quay cuồng, hoảng loạn, anh cắm đầu, cắm cổ chạy ra ngoài.

Trần Tùng nhân viên bảo vệ của Ủy ban cũng vừa tới, nhìn thấy Phan Tần ngã sóng soài trên sân, anh liền nhao ra dìu Tần vào phòng.

***

Cụ Hoàng bận trên mình chiếc quần xà lỏn, cụ xoải mình trên chiếc ghế nửa nằm, nửa ngồi. Phía trước, sau lưng cụ, hai chiếc quạt máy đang chạy hết tốc lực mà không khí trong nhà vẫn cứ nóng hầm hập.

Tiếng xe máy đỗ xịch ngoài sân, hai bóng đen vén mành xộc vào. Cụ vội vàng nhỏm dậy, thì ra là Phan Tần con trai cụ với thằng Tùng bạn nó. Mặt thằng nào cũng cau có, đỏ gay, như vừa mới qua một trận ẩu đả. Thằng Tùng chưa đặt đít xuống ghế đã nói oang oang:

- Tao nói cho mày biết, thời buổi này là phải đấm mạnh vào. Tao xin cho con thằng Minh vào học trường mẫu giáo công lập, mất hai củ** đấy. Tay Hà Minh Cầu bí thư chi bộ xóm 10, xin chuyển khẩu ra chỗ con gái ở Vườn quả, phải đấm cho chủ tịch Phê ba củ, nó mới chịu kí cho đấy.

- Chả đấm! Không đấm thì chờ đấy. Tao đấm mỗi chỗ mấy củ, tao còn xỉa riêng cho mỗi thằng trực tiếp ký mấy băng*** mà còn đ…xong. Mày tưởng!

Nghe hai thằng đối đáp với nhau như vậy, cụ Hoàng bực quá liền choàng dậy chửi:

- Tiên sư bố loại vô học, ăn với chả nói. Mang danh là giảng viên Trường Đại học sư phạm kia đấy? Động mở mồm là đấm với xỉa, chả bằng đứa lên ba. Cụ ho sặc sụa một hồi. Phan Tần vội chạy lại, lấy tay vuốt ngực cho cụ. Dừng cơn ho cụ lại nói trong tiếng nấc:

- Đừng …có mà… làm liều, sát nhân thì….thì giả tử đấy con ạ!

Trần Tùng nghe thấy cụ Hoàng nói vậy cứ bò lăn, bò càng ra nền nhà cười sặc sụa. Tùng cố kìm nén mà tiếng cười vẫn cứ khùng khục, khùng khục mãi không dứt. Khi đã kiềm chế được, Tùng vừa cười vừa nói:

- Bố ơi, bố nhầm to rồi.

- Nhầm, nhầm cái gì? Chẳng lẽ tao đang nói chuyện với ma, với quỉ à? Chúng mày đừng tưởng tao già mà lú lẫn đâu nhé. Tao đã ngót trăm tuổi nhưng còn nghe rất rõ, mày vừa bảo thằng Tần là đấm mạnh vào còn gì?

- Chúng con đang nói chuyện khác kia.

Cụ Hoàng dướn người lên rồi quay sang hỏi Phan Tần:

- Chuyện khác là chuyện gì? Nói tao nghe!

Phan Tần chậm rãi kể:

- Chuyện là thế này! Con làm giấy tờ, xin được bán dăm chục mét đất ở để lấy tiền mổ tim cho cháu Hoa. Con chạy đi, chạy lại, xin xỏ, đã hơn tháng nay mà vẫn chưa đâu vào đâu. Họ đòi hết giấy nọ đến giấy kia, con mệt quá rồi. Thằng Tùng nó bảo đấm, là đấm tiền cho mấy ông lãnh đạo xã, chứ đâu phải đấm như bố nghĩ.

- Chúng bay nói toạc ra là biếu xén, hay đút lót, hối lộ cho xong, lại còn vẽ chuyện. Cứ đấm đấm, với xỉa xỉa, nghe ghê chết.

- Bây giờ họ toàn dùng từ lóng như thế bố ạ!

Cụ Hoàng tợp xong ngụm nước Tần vừa đưa cho rồi chậm rãi nói:

- Chúng mày còn trẻ người non dạ, đã không hiểu luật pháp lại còn cứ huyên thuyên, bát nháo. Tao theo dõi trên ti vi, trên đài, báo, nhiều năm nay, họ nói rằng, công chức là đầy tớ, là công bộc của dân, họ sẵn sàng phục vụ nhân dân vô điều kiện, ai người ta ăn đút lót, hối lộ. Luật công chức đã được ban hành và đưa vào thực hiện mấy năm nay. Lại còn mười chín điều cấm kị đảng viên không được làm. Họa là những thằng điên, thằng khùng, mới dám vượt qua những thiết chế đó.

Cụ đưa tay lên xoa, xoa vùng ngực một lát rồi nói tiếp:

- Tao thời xưa làm Chủ tịch xã hàng chục năm trời, quần quật cả ngày lẫn đêm, làm gì có lương bổng, chỉ có hơn chục đồng phụ cấp, nhưng chẳng dám tơ hào tới một cắc của công. Dân đem biếu gói chè ba hào còn chả dám nhận nữa là. Chúng mày cứ bố láo, bố toét.

Nghe bố nói, mọi bấm bức trong lòng Tần lại muốn xổ ra, cố kìm nén hết mức, nhưng giọng của Tần vẫn có phần gay gắt:

- Bố lạc hậu quá rồi. Bố cứ nói đến thời trước, thời trước. Thời trước đất cát làm gì có sổ đỏ, sổ đen, xin nhau một vài đường bừa là chuyện thường. Nay đất là vàng, cho nên mọi cái đều có giá của nó. Xưa chia đất cho các con, hoặc nhượng lại cho người này người kia một vài sào đất ở, có chậm, có bê trễ cả tháng cũng chẳng sao. Nay chậm một tí là mất cơ hội ngay, vì ai cũng muốn mua nhanh, bán chóng. Anh bán, muốn nhanh để lấy tiền xây dựng, sửa sang nhà cửa, sắm đồ dùng tiện nghi… với lí do sợ vật liệu, sắt thép, đồ dùng lên cao. Anh mua cũng mong chóng vánh, xuôn sẻ, để gặp khách lại sang tên, đổi chủ kiếm lời. Lợi dụng vào tâm lí muốn nhanh, muốn chóng của người mua, kẻ bán, những người có quyền hành liền đặt ra các qui định nọ, các thủ tục kia để gây khó, dễ. Họ bày ra nhiều chiêu trò, thủ đoạn lắm, khai sinh, hộ khẩu, căn cước công dân, nhầm tên, nhầm ngày, nhầm tháng, những thứ đó đều do họ làm, nhưng họ bắt mình phải đi sửa, hoặc làm lại. Làm mới giấy khai sinh là năm trăm ngàn đồng. Chữa một nét sai trong hộ khẩu cũng phải có bạc triệu trở lên, lại còn phải chạy lên, chạy xuống để xin con dấu, chữ kí. Chỗ nào nghẽn, chỗ nào tắc, lại phải cho tiền vào thông thì mới xong, bố tưởng dễ à?

Xong giấy khai sinh, hộ khẩu, căn cước, họ lại hạch đến sổ đỏ, rồi lại đòi hỏi đến nguồn gốc đất. Nhiều ông, bà đã chết từ tám hoánh nào rồi mà họ vẫn cứ hạch sách, bắt lên chụp ảnh mồ mả. Mà nào có phải, ai cũng có ảnh trên bia mộ đâu? Bởi thế cho nên, đến cửa nào cũng phải nói chuyện bằng tiền cho nó nhanh. Nhiều nhà còn bị om sổ đỏ hàng năm, vài năm trong tủ. Ai có nhu cầu bán đất lên hỏi, thì họ bảo trên chưa duyệt. Muốn lấy được sổ ra thì phải đấm mõm cho họ một khoản tướng.

Ngồi nghỉ một lát để cho những bực dọc trong lòng có dịp lắng xuống, rồi sau đó, Phan Tần lại bắt đầu lải nhải:

- Đất của bố mẹ, ông bà tổ tiên cho, được nhà nước cấp sổ đỏ hẳn hoi mà bây giờ phải đút lót, phải lễ sống, họ mới kí duyệt. Nếu đút chưa đủ, thì cứ chờ đấy! Họ còn yêu cầu phải có giấy chứng tử của mẹ già con, giấy khai sinh của tất cả các anh chị em trong gia đình, để chứng minh được con đúng là con bố. Nếu ngần ấy giấy tờ chưa chứng minh được, thì, con, bố, anh Cả, phải đi xét nghệm ADN xem có đúng là anh em, bố con không?

- Tiên sư chúng nó, sao nó hạch sách lắm thế? Mẹ già mày mất cách đây gần năm mươi năm làm sao còn giấy chứng tử. Các anh, chị mày đi học, họ đòi giấy khai sinh từ năm vỡ lòng, lớp một, giờ còn đâu mà nộp. Mày là con ai, cả làng này biết. Mày không là con tao thì mày chui ở đất lên à? Đất của mày, sổ đỏ mang tên mày, mày bán, liên quan gì tới những thằng kia mà chúng nó đòi hỏi. Mà cái tay chủ tịch huyện kí cấp đất cho mày nó đã chết đâu, vẫn sống sờ sờ ra đấy. Không có mồm mà đối chất, cãi lí với chúng nó à?

- Đấy, chiều bố lên mà cãi lý với họ. Luồn cúi, ngọt nhạt rồi nôn mửa cho họ mà còn chửa xong. Cãi thì họ cho ra bã ngay lập tức, rồi họ om cho đến lúc sang tiểu cũng chưa bán được đất chứ bố tưởng? Chưa hết đâu, họ còn yêu cầu chiều nay bố phải lên Ủy ban Nhân Dân xã, ký vào tờ cam kết, là từ khi U con mất bố chưa kết hôn với ai.

- Lại còn thế nữa? Nói xong câu này cụ nằm im , hai giọt lệ lăn trên má.

Phan Tần lại kéo Trần Tùng đi, ra đến cửa Tần ngoái lại dặn bố:

- Con phải ra viện để xem cháu Hoa thế nào, chiều con nhờ bác Hải đèo bố lên Ủy ban xã đấy!

***

Còn lại một mình, cụ Hoàng nghĩ: “Ngày xưa thời phong kiến, đế quốc, mình bán cũng nhiều, mua vào cũng lắm mà chẳng phải dây dưa đến ai. Người bán người mua sau khi đã thỏa thuận giá cả xong, dắt nhau đến nhà Lý trưởng làm cam kết, gọi là khế ước. Lý trưởng gọi Trưởng bạ đến ke bản đồ của bên bán chuyển cho bên mua, nộp hai hào phí chuyển nhượng xong, Lí trưởng cộp cho cáí triện. Hôm sau đại diện hai gia đình cùng đi xuống Phủ nộp thuế trước bạ là xong. Nếu đi bộ thì vừa hết buổi sáng. Sao bây giờ họ nhũng nhiễu, nhiêu khê thế nhỉ?”

Ba giờ chiều, nắng như thiêu như đốt, hơi nóng bốc lên ngùn ngụt như những đám ma chơi đùa giỡn xung quanh. Cụ Hoàng mặt đỏ gay từ yên xe máy tụt xuống, cụ đứng giữa sân bê tông nóng bỏng, vung cây gậy lên hét to:

- Tôi năm nay đã ngót trăm tuổi, sống mấy chế độ. Vợ kế tôi mới mất cách đây vài tháng, cỏ còn chưa xanh mà các anh bắt tôi lên để cam với kết. Cam kết cái gì? Nói đến đây, mặt cụ trở nên tái mét, người loạng choạng như muốn ngã. Anh nhân viên bảo vệ nhìn thấy vội vàng chạy ra cõng cụ vào trong nhà.

Ngồi trong phòng điều hòa một lúc, người đã hoàn hồn trở lại, cụ bắt đầu lải nhải:

- Nay các anh bảo cải cách, mai các anh bảo đổi mới. Cải cách cái gì, đổi mới cái gì? Bóp hầu, bóp cổ dân thì có!

Phó chủ tịch Cải Văn Cách ngồi ở phòng làm việc từ nãy, đã nghe trọn những lời chỉ trích của cụ Hoàng. Cách bực lắm nhưng vẫn giả vờ cung kính, lễ phép, hai tay chắp trước ngực rồi ỏn ẻn nói:

- Dạ thưa cụ! Cụ bớt nóng, cụ thông cảm, bây giờ chúng con phải làm theo quy trình do cấp trên quy định ạ!

Cụ Hoàng như ngồi phải nồi nước đang sôi, liền bật người lên cãi lại:

- Quy trình, quy trình.... Trình cái con mẹ gì? Ngày xưa tôi đi kháng chiến chống Pháp, bà nhà tôi cũng như bao nhiêu gia đình khác, phải bán hàng mẫu ruộng, vài sào đất ở, để lấy tiền gửi ra vùng tự do, chúng tôi mới có tiền mua súng đạn, thuốc men, rồi ăn uống, sinh hoạt để mà đánh giặc chứ. Nếu thời đó họ cũng áp dụng qui trình, qui trọt như các anh bây giờ thì làm sao vợ tôi cũng như nhiều gia đình khác bán được đất? Tiền đâu mà mua súng đạn để tiêu diệt kẻ thù, để hôm nay các anh được ngồi chễm chệ trong phòng lạnh, để các anh ăn sung mặc sướng, ăn trên, ngồi trốc, để các anh hành hạ, nạt nộ, bóp hầu, bóp cổ dân? Các anh làm như vậy mà không thấy hổ thẹn với lương tâm mình à? Không thấy hổ thẹn với bao vong hồn liệt sĩ đã bỏ xương, bỏ máu xây dựng lên cơ ngơi này à? Thằng Tần nó được nhà nước cấp sổ đỏ, nó có quyền bán, các anh lôi chúng tôi vào làm gì? Cái tay Chủ tịch huyện ký tên đóng dấu vào sổ đỏ, giao cho nó là bù nhìn, là vô tích sự à? Muốn chuyển đổi một tẹo đất, lại còn phải qua cửa nọ, cửa kia, với những thủ tục nhiêu khê, rườm rà, rắc rối. Thật là vô lí! Cụ lại ôm ngực ho sặc sụa.

Chờ cho cơn ho của cụ Hoàng lắng xuống, Cải Văn Cách lại buông lời giải thích:

- Cụ toàn nói chuyện ngày xưa. Chế độ phong kiến, đế quốc đã qua lâu rồi, bây giờ là xã hội tự do, dân chủ, văn minh, nó phải khác chứ?

Quá bức xúc và bất đồng với những lời giải thích của Phó chủ tịch xã Đại Hồng, cụ Hoàng ngồi phịch xuống, chắp hai tay vào nhau rồi dập đầu xuống đất, vừa vái, vừa nói với Cải Văn Cách:

- Tôi trăm lạy, nghìn lạy các anh. Cái xã hội tự do, dân chủ, công bằng, văn minh mà các anh hàng ngày, hàng giờ, tọng vào mắt, vào tai chúng tôi là đây à? Nó bạo hành, bạo lưc, xấu xa, đểu giả, hơn cả chế độ phong kiến, đế quốc à? Cái quy trình vòng vo, rối rắm đã tạo ra cho bọn người thất nhân tâm, lợi dụng quy chế nọ, qui định kia để bóp hầu, bóp cổ dân đen à?

Cụ cứ đấm ngực liên hồi rồi cụ chua chát nói:

- Bây giờ các anh được học hành, có bằng nọ, bằng kia, rồi được học tập tấm gương nọ, nghị quyết kia nên giỏi giang và thông minh lắm, có nhiều mưu mẹo hơn thời chúng tôi quá rồi.

Nói xong cụ lẳng lặng ra về dưới cái nắng như thiêu, như đốt. Nhưng trong lòng cụ thì lạnh giá như băng, đau như cắt. Cụ cứ miên man suy nghĩ về một thời đã qua. Một thời mình đã vào sinh ra tử, cùng bao đồng chí, đồng đội, ăn đói, mặc rét, nằm bờ, ngủ bụi, vượt qua mưa bom bão đạn, tận tụy, cống hiến hy sinh, sống mái với quân thù. Một lòng vì dân, vì nước, không tơ hào tới mũi kim, sợi chỉ của dân, nên được dân tin, dân yêu. Để từ đó có đoàn kết toàn dân, tiến tới kháng chiến thắng lợi. Xây dựng đất nước này, dân tộc này được độc lập, tự do, công bằng, hạnh phúc.

Sự nghiệp cách mạng của đất nước, của dân tộc đã đổ bao máu xương mới giành lại được. Thế hệ kế tục lại như thế này ư?

Nếu cứ để những con người tham lam, tắc trách, vô cảm còn ngự trị. Mục tiêu xây dựng đất nước dân chủ, công bằng, văn minh chỉ còn là khẩu hiệu. Nạn tham nhũng, lợi ích nhóm hoành hành. Đất nước mình, dân tộc mình rồi sẽ trôi về đâu?

Về đến nhà, cụ Hoàng lại nhận được tin chẳng lành, Hoa, đứa cháu gái yêu thương, niềm hi vọng cuối cùng của cụ đã vĩnh viễn ra đi. Nỗi đau chồng lên nỗi đau. Không thể gắng gượng được nữa, cụ Hoàng đổ ụp xuống đất bất tỉnh.

Nắng đã tắt trên khuôn mặt hiu hắt của người đảng viên già, người đã giành trọn cuộc đời cho cách mạng, cúc cung, tận tụy, phụng sự đất nước, phụng sự nhân dân./.

N.Đ.V