ÂM VANG DÒNG LÔ

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Đỗ Hàn

SÔNG QUÊ THẤM ĐẪM TRANG THƠ

Nhân đọc tập thơ “Âm vang dòng Lô” của nhà thơ Hà Văn Định

Tập thơ Âm vang dòng Lô của nhà thơ Hà Văn Định là một dấu mốc đáng nhớ trong hành trình sáng tạo của một cây bút quân đội luôn giữ được “lửa nghề” dù đã bước vào tuổi nghỉ hưu. Với đời sống nội tâm phong phú, gắn bó máu thịt với quê hương, nhân dân, đồng đội và đất nước, ông đã để lại dấu ấn đặc sắc qua hơn 4 tập thơ, và Âm vang dòng Lô là một trong những tác phẩm tiêu biểu kết tinh những trải nghiệm, cảm xúc và suy ngẫm sâu sắc về cuộc sống, con người và quê hương.

Ngay từ nhan đề, Âm vang dòng Lô đã gợi nên một không gian nghệ thuật vừa gần gũi, vừa hào hùng. Dòng sông Lô, một biểu tượng quen thuộc của vùng trung du Bắc Bộ, hiện lên như một chứng nhân của lịch sử, của bao cuộc chia ly, hội ngộ, của đời sống thường nhật lẫn những năm tháng hào hùng. Nhưng không chỉ đơn thuần là không gian địa lý hay kỷ niệm cá nhân, dòng Lô trong thơ Hà Văn Định là biểu tượng cho âm hưởng bền bỉ của quê hương - nơi chở nặng nghĩa tình, ký ức và cội nguồn văn hóa.

Tập thơ chia thành nhiều mạch cảm xúc rõ ràng, cho thấy sự đa dạng trong đề tài và phong cách thể hiện của tác giả. Trước hết là những bài thơ giàu chất trữ tình, đậm dấu ấn cá nhân, nơi ông hồi tưởng về người thân, quê nhà - những yếu tố đã góp phần nuôi dưỡng tâm hồn người lính trở thành thi sĩ. Những bài như Vĩnh biệt em, Bốt Thứa, Hồn quê, Chiều sông Lô... đưa người đọc trở về với vùng ký ức riêng tư mà cũng rất đỗi quen thuộc với nhiều người. Trong Mưa Chiều sông Lô, hình ảnh dòng sông không chỉ là cảnh vật mà còn là một phần ký ức sâu nặng, nơi chất chứa biết bao tâm tình, ước vọng, và cả những dư ba của thời trận mạc: z6915798159003_81e72f280e1be85038832b035811af75

z6915798159003_81e72f280e1be85038832b035811af75

“Mưa giăng giăng những nỗi niềm

Bến sông dáng mẹ thắp đèn đợi ta...”

Hà Văn Định cũng không ngần ngại khai thác những nỗi đau, mất mát trong đời sống. Vĩnh biệt em là một bài thơ đầy xúc động. Nhà thơ không khắc họa một cuộc chia ly không hẹn ngày gặp lại, ở đây thấm đẫm nỗi buồn nhưng cũng chan chứa sự thanh thản, an nhiên của người đã đi xa, đã đi qua những mất mát lớn trong đời:

“Để lại trần gian làn sương khói

Với một vùng trời lắng xót thương...”

Một mạch thơ khác trong tập là những bài mang tính thời sự, xã hội, phản ánh nhân tình thế thái, qua đó cho thấy cái nhìn sắc sảo, đầy nhân văn của một nhà thơ từng kinh qua nhiều thử thách. Hàn Mặc Tử bán trăng, Miền yêu ... là những tác phẩm như thế. Trong Hàn Mặc Tử bán trăng, nhà thơ dường như đối thoại với một hồn thơ tài hoa nhưng bạc mệnh, đồng thời thể hiện một góc nhìn về giá trị nghệ thuật của nhà thơ họ Hàn giữa đời thường:

“Phải chăng khi sống làm Người

Một đời yêu, để một đời đam mê...”

Yêu và Đam Mê làm nên Nghệ thuật vĩnh hằng! Những câu thơ mang tính biểu tượng cao, gợi suy nghĩ sâu xa về số phận người nghệ sĩ và vai trò của nghệ thuật trong xã hội hiện đại.

Không dừng lại ở những cảm xúc cá nhân hay góc nhìn xã hội. Hà Văn Định còn dành nhiều trang thơ ghi lại hành trình của mình đến với những vùng miền khác nhau của Tổ quốc. Những bài thơ như Cao Bằng, Sầm Sơn, Hạ Long, Từ Trà Cổ nhìn ra đất nước... không chỉ là ký sự bằng thơ, mà còn là những rung động chân thành trước vẻ đẹp của thiên nhiên, con người ở mỗi miền quê. Ở đó, ông thể hiện một tâm hồn nhạy cảm, lắng nghe và thấu cảm với từng thời của đất nước.

Không thể không nhắc đến những bài thơ viết về người mẹ - hình ảnh thiêng liêng trong tâm hồn người Việt. Mẹ chạy lũ, Mẹ mãi còn đây, Vắng mẹ... là những bài thơ xúc động, chất chứa tình yêu thương và lòng biết ơn sâu sắc. Mẹ chạy lũ không chỉ là hình ảnh của một người phụ nữ trong cơn thiên tai, mà còn là biểu tượng cho sự chịu đựng, hi sinh thầm lặng của những người mẹ Việt Nam, đặc biệt sự đùm bọc yêu thương của dân làng dọc con sông Lô mà có lúc sự âm vang của nó lại quá chói lọi:

“Làng trên che giúp mưa tuôn

Xóm dưới khoai sắn nhịn nhường sẻ chia...”

Những câu thơ bình dị, không cầu kỳ, nhưng chạm đến trái tim người đọc bằng sự chân thực và cảm xúc nguyên sơ.

Về hình thức, thơ Hà Văn Định không thiên về cách tân mạnh mẽ, nhưng lại cho thấy sự chắc tay, điêu luyện trong cách chọn đề tài, cấu tứ. Ông trung thành với thể thơ truyền thống, ngôn ngữ giản dị, gần gũi mà vẫn đầy ám ảnh. Có thể nói, thơ ông là sự kết hợp hài hòa giữa cảm xúc cá nhân và cảm hứng xã hội, giữa cái riêng và cái chung, giữa hiện thực và lãng mạn.

Một lưu ý cần nói với ông là cách dùng từ, đôi khi để dân dã giản dị lại thành dễ dãi. Nó làm câu thơ trơn trượt như ở bến sông có những khoảng đất thịt bị ướt cứ đẩy chân người xuống bến.

Tập thơ Âm vang dòng Lô không chỉ là tiếng lòng của một nhà thơ quân đội đã “sống hết mình” với đời, với thơ, mà còn là một bức tranh giàu xúc cảm về quê hương, đất nước và con người Việt Nam. Với gần 70 bài thơ trong tập, Hà Văn Định đã cho thấy sức sáng tạo dồi dào, sự nhiệt thành và tâm huyết với thơ ca, đặc biệt là trong bối cảnh nhiều cây bút cùng thời đã dừng lại hoặc chuyển sang mảng khác.

Ở tuổi nghỉ hưu, ông viết khỏe hơn, nhiều hơn và sâu sắc hơn - điều này không chỉ là sự tiếp nối hành trình nghệ thuật mà còn là minh chứng cho tinh thần sống trẻ, sống đẹp và sống trọn vẹn với đam mê. Âm vang dòng Lô vì thế không chỉ là một tập thơ, mà còn là một bản giao hưởng của ký ức, của yêu thương. Cũng như dòng Lô thao thiết, tác giả tiếp tục “âm vang” với những trải nghiệm không thể nào quên trong cuộc đời một người lính - thi sĩ.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

Tháng 6 năm 2025

Đ.H