TRẢ LẠI TÊN CHO ANH

Nguyễn Tiến Lợi

TRẢ LẠI TÊN CHO ANH

Công việc thường nhật của tôi trong thời gian nghỉ hưu là tìm kiếm những liệt sĩ còn thiếu thông tin, giúp cho các gia đình liệt sĩ nắm được con em mình đang nằm ở nơi nào? Quá trình đó, không ít trường hợp tra cứu trên Cổng thông tin điện tử Cục Chính sách - Bộ Quốc phòng không có thông tin, đồng nghĩa với việc không biết liệt sĩ đó thuộc đơn vị nào và hy sinh ở đâu? Vì các giấy báo tử chỉ ghi tên đơn vị theo ký hiệu: KH, KB, KT, KN… nơi hy sinh hầu hết ghi là: Mặt trận phía Nam. Trái lại, qua tra cứu trên Hệ thống thông tin mộ liệt sĩ quốc gia, tôi phát hiện những bia mộ có họ tên, quê quán, nhưng đối chiếu không có tên trong danh sách liệt sĩ ở địa phương, như bia mộ liệt sĩ: Bùi Văn Nhưỡng, sinh năm 1947, quê quán: Lạc Sơn, Hoà Bình (không có tên xã), đơn vị C167, hy sinh 23/01/1973, nằm tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, đây là trường hợp nhiều năm qua tôi trăn trở mà chưa tìm ra lời giải.

Rà đi rà lại những liệt sĩ quê huyện Lạc Sơn có tên na ná như: Bùi Văn Nhầng, quê xã Miền Đồi; Bùi Văn Chưởng, xã Bình Hẻm; Bùi Văn Dưởng, xã Hương Nhượng; Bùi Văn Cượng, xã Ngọc Lâu; Bùi Văn Nhửng, xã Liên Vũ v.v.. tất cả các thông tin đều khác xa thông tin trên bia mộ liệt sĩ Bùi Văn Nhưỡng. Chỉ có liệt sĩ Bùi Xuân Trường, quê xã Yên Phú thông tin về đơn vị gần giống, đó là: D189 Tỉnh đội Phú Yên, nhưng hy sinh năm 1975 tại huyện Tuy Hoà, không phải huyện Tuy An.

Bẵng đi mấy năm, có lần tôi đọc được bài báo nêu gương một nữ cựu chiến binh quê ở huyện Đông Hoà, tỉnh Phú Yên có tên là Hồ Thị Nhân, trước đây chị là pháo thủ số một của Trung đội nữ súng cối 82mm, thuộc Huyện đội Tuy Hòa. Sau ngày giải phóng, chị Nhân đã 6 lần cất công lên vùng rừng núi thuộc các huyện: Sông Hinh, Đồng Xuân, Sơn Hoà tìm kiếm hài cốt đồng đội. Trong 13 năm chị đã cất bốc được 19 bộ hài cốt liệt sĩ mang về an táng tại các nghĩa trang liệt sĩ thuộc tỉnh Phú Yên, số hài cốt liệt sĩ có quê gồm các tỉnh Hoà Bình, Thanh Hoá và thành phố Hải Phòng. Cuối bài báo có đăng số điện thoại của chị Nhân. Không bỏ lỡ cơ hội, tôi gọi ngay cho số điện thoại đó hy vọng sẽ tìm hiểu được chút thông tin liên quan đến liệt sĩ Bùi Văn Nhưỡng. Mặc dù bài báo đăng trước đó 10 năm, lúc đó chị Nhân 63 tuổi, nay không biết chị còn nhớ được gì không?. Thật may cho tôi đầu dây bên kia giọng người đàn bà còn rắn rỏi, sau mấy câu giới thiệu mào đầu, tôi nhờ chị tìm giúp thông tin về liệt sĩ Bùi Văn Nhưỡng, quê tỉnh Hòa Bình. Chị Nhân trả lời là không rõ cho lắm, chỉ mang máng là có tìm được hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Văn Nhường, quê Hoà Bình, không phải họ Bùi. Chị Nhân còn cho biết thêm trong số hài cốt liệt sĩ chị tìm được còn 4 liệt sĩ nữa quê tỉnh Hoà Bình là: Bùi Văn Toán, Bùi Văn Mo, Bùi Xuân Trường và Lê Văn Mo. Riêng liệt sĩ Bùi Xuân Trường, quê tỉnh Hoà Bình (Tên bố đẻ là Bùi Văn Leo), bị thương đưa vào bệnh xá rồi hy sinh, chị Nhân được chôn cất, sau đó quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Phú Yên (Mộ số 82 Lô P). Chị băn khoăn tại sao cơ quan chức năng lại không xác định được quê quán, thân nhân?. Chị Nhân còn nhờ tôi tìm giúp quê của liệt sĩ Bùi Văn Chiểm, theo chị đây là đồng đội nghĩa tình năm xưa, hy sinh tháng 01 năm 1973, tôi đoán có thể là người yêu của chị hồi đó?. Hai lần chị lên gộp đá Cây Xanh, xã Hoà Định Tây, huyện Phú Hoà tìm kiếm mà không được?.

Những liệt sĩ chị Nhân nói trên đây, tôi tra cứu hồ sơ đều quê ở huyện Lạc Sơn, đó là liệt sĩ Bùi Văn Toán, quê xã Thượng Cốc có mộ ở Nghĩa trang liệt sĩ thị trấn La Hai, huyện Đồng Xuân; Liệt sĩ Bùi Văn Mo, quê xã Văn Sơn có mộ ở Nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Sơn Nam, huyện Đồng Xuân, thông tin không đầy đủ, tôi đã tư vấn cho gia đình làm các thủ tục đề nghị điều chỉnh và đã được điều chỉnh rồi. Còn liệt sĩ Lê Văn Mo, liệu có phải là liệt sĩ Bùi Văn Mọ, quê xã Văn Nghĩa, thuộc diện mất tích năm 1970 không?. Riêng liệt sĩ Bùi Xuân Trường, rất có thể một gia đình liệt sĩ ở tỉnh Hưng Yên đã nhận nhầm ngôi mộ này?. (Bia mộ đã ghi: Đỗ Xuân Trường. Sinh 1955. Đào Dương, Ân Thi, Hưng Yên. Hy sinh 32 tháng 3 năm 1975). Việc này sẽ phải tư vấn cho gia đình liệt sĩ Bùi Xuân Trường, xã Yên Phú, huyện Lạc Sơn làm nhiều thủ tục nữa mới có thể kết luận được. Còn liệt sĩ Bùi Văn Chiểm, chị Nhân nhờ tôi tìm quê quán, đó là liệt sĩ Bùi Văn Chỉm, quê xã Ngổ Luông, huyện Tân Lạc, theo giấy báo tử liệt sĩ Chỉm hy sinh ngày 11 tháng 7 năm 1972 tại Phú Yên, vì ký năm 1976 nên thông tin về thời điểm hy sinh có thể bị sai lệch. Nhưng liệt sĩ Nguyễn Văn Nhường, quê Hoà Bình như chị Nhân nói, liệu có phải bia mộ là liệt sĩ Bùi Văn Nhưỡng, quê Lạc Sơn, Hoà Bình mà tôi đang tìm kiếm thân nhân không?. Đó là một câu hỏi có thể không có lời giải đáp, bởi hoàn cảnh chiến tranh sự nhầm lẫn có thể làm cho sự việc mãi mãi chìm vào dĩ vãng.

Khoảng hai năm sau, một lần tôi được mời dự hội thảo tại Hà Nội giữa Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam với Viện Hoà Bình của Hoa Kỳ, trong bài phát biểu tôi có đề xuất: Những thông tin, tài liệu do quân đội Mỹ thu được trong chiến tranh nếu được chuyển trở lại Việt Nam, sẽ giúp ích rất nhiều cho việc tìm kiếm hài cốt bộ đội Việt Nam hy sinh. Trong giờ giải lao, đồng chí Lê Đình Trung, phóng viên Trung tâm Phát thanh Truyền hình Quân đội dẫn một người đến gặp tôi, giới thiệu đồng chí này làm ở bộ phận “Kỷ vật kháng chiến” lưu trữ những tài liệu do phía Mỹ chuyển sang. Tôi đặt vấn đề nếu có những tài liệu về bộ đội quê tỉnh Hoà Bình thì chuyển cho tôi để nghiên cứu. Hai ngày sau qua zalo tôi nhận được 6 bản tài liệu, trong đó 4 tài liệu Mỹ thu được ở Nam Lào, 1 tài liệu thu được ở Làng Gà, Kon Tum và tài liệu cuối cùng không ngờ là thứ rất có giá trị đối với tôi lúc này, đó là Giấy chứng nhận Giấy khen của Tỉnh đội Phú Yên do Trưởng ban Chính trị ký ngày 01 tháng 12 năm 1974 đối với quân nhân Bùi Văn Nhửng, quê xã: Liên Vũ, Lạc Sơn, Hòa Bình, có thành tích chiến đấu dũng cảm. Tài liệu này phía Mỹ thu được tại Tuy An, Phú Yên vào thời điểm cuối tháng 01 năm 1975. Tôi đọc đi đọc lại bản ảnh cũ chụp tờ giấy chứng nhận nhận này trong niềm vui khôn tả. Thì ra điều mà tôi cần tìm bấy lâu nay là đây! Nó đã đi qua nửa vòng trái đất, được lưu trữ tại Đại học kỹ thuật Texas (Hoa Kỳ) và bây giờ đã trở lại đúng nơi cần đến nó, đây là một điều kỳ diệu. Không còn nghi ngờ gì nữa, mộ liệt sĩ có tên Bùi Văn Nhưỡng, quê: Lạc Sơn, Hòa Bình, chính là của liệt sĩ: Bùi Văn Nhửng, quê xã Liên Vũ, Lạc Sơn, Hòa Bình. Nếu giấy báo tử ghi tên đơn vị ký hiệu KN, thì trước đó tôi sẽ tìm kiếm theo hướng hy sinh ở miền Trung và có thể đã được làm rõ. Chắc là khi viết giấy báo tử cùng lúc nhiều trường hợp hy sinh các chiến trường khác nhau, mỗi trường hợp lại phải viết 3 bản như nhau để gửi 3 nơi (Hồi đó chưa có máy photocopy như bây giờ) nên rất dễ nhầm lẫn, Giấy báo tử liệt sĩ Bùi Văn Nhửng ghi tên đơn vị là: Tiểu đoàn 167, Trung đoàn 66 KT, hy sinh ngày 23 tháng 02 năm 1971, ghi như vậy đã hướng sự tìm kiếm của tôi trên chiến trường Tây Nguyên, vì Trung đoàn 66 thuộc Sư đoàn 10 lúc đó hoạt động ở Kon Tum.

Với những tài liệu xác thực đó, tôi đã liên hệ với anh Bùi Văn Long, cháu của liệt sĩ Bùi Văn Nhửng. Được báo tin, anh Long mừng lắm. Tôi đã tư vấn qua điện thoại về thủ tục làm đơn gửi Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Phú Yên xin xác nhận nơi liệt sĩ hy sinh. Nửa tháng sau, anh Long nhận được giấy xác nhận nơi liệt sĩ Nhửng hy sinh với những thông tin phù hợp với bia mộ liệt sĩ Bùi Văn Nhưỡng. Tôi đã hướng dẫn anh Long làm đơn xin điều chỉnh thông tin trên bia mộ, có xác nhận của Ủy ban nhân dân thị trấn Vụ Bản gửi gấp vào Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Phú Yên.

Gần một tháng sau, khi tôi đang dự Trại sáng tác Văn học nghệ thuật ở Nha Trang, anh Long thông báo bằng điện thoại và chuyển cho tôi ảnh chụp Giấy báo tin mộ liệt sĩ Bùi Văn Nhửng, miếng giấy chỉ rộng bằng 1/2 tờ A4, mẫu giấy được in màu, trang trí đẹp. Tôi đọc kỹ từng nội dung ghi trong đó: Liệt sĩ Bùi Văn Nhửng. Quê quán xã Liên Vũ, Lạc Sơn, Hoà Bình. Đơn vị D167, E66 KT. Hy sinh ngày 25 tháng 02 năm 1971. Nằm tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. (Mộ số 15 lô 3 khu C). Mặc dù tên đơn vị không ghi theo hồ sơ quân nhân, mà ghi theo giấy báo tử đã viết nhầm trước đó, nhưng có được giấy báo tin mộ là quá tốt rồi. Như vậy là tên anh đã được trả lại sau 50 năm anh nằm đó không có người thân coi sóc. Với tờ giấy báo tin mộ này, trong dịp kỷ niệm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22 - 12 năm nay cơ quan Hội chúng tôi sẽ hỗ trợ phương tiện để gia đình di chuyển hài cốt liệt sĩ Bùi Văn Nhửng về quê hương đất mẹ Lạc Sơn yêu dấu. Đúng như dự kiến, ngày 18  tháng 12 năm 2024 tôi đã cùng 8 gia đình liệt sĩ huyện Lạc Sơn vào hai tỉnh Bình Định và Phú Yên di chuyển hài cốt các anh về. Trời mưa như đổ nước, những tưởng cuối năm rồi thì sang mùa khô, ai dè hễ miền Bắc có gió mùa Đông Bắc tràn về, là miền Nam Trung bộ lại hứng chịu những trận mưa xối xả dài ngày. Chúng tôi đội mưa bốc cất và di chuyển hài cốt các anh về đến Nghĩa trang liệt sĩ huyện Lạc Sơn trước sự đón nhận nồng nhiệt và trang trọng của cán bộ và đông đảo nhân dân các xã trong huyện kéo đến.

Với tôi, mỗi lần kết luận xong một trường hợp là trong lòng vơi đi một chút, phía trước còn rất nhiều gia đình liệt sĩ mong chờ tôi giúp đỡ, công việc đi tìm hạnh phúc từ quá khứ còn dài, hy vọng mình sẽ còn làm được nhiều nhiều hơn thế nữa.

                                                                                         N.T. L.