LÀNG CÒ (28-29-30)

Điện thoại: 0913 269 931 - Zalo: 0964 131 807 - Email: soncam52@gmail.com.

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Đạo Vinh

LÀNG CÒ (28-29-30)

Chương 28

Ông Tiềm đèo vợ ra tới cửa hàng Mậu dịch ông bảo:

- Bà đứng trông xe tôi vào xem cho nhanh.

Ông đi vội vào trong, qua gian tạp hóa, đến quầy quần áo, ông hỏi cô nhân viên:

- Có quần áo trẻ em mười hai, mười ba tuổi không cháu?

Cô nhân viên quay lại, ông nhận ra Ly, Ly cũng nhận ra ông, cô trả lời:

- Dạo này quần áo may sẵn hiếm lắm bác ạ! Để hôm nào có cháu mua hộ.

- Cháu xem có loại từ mười, đến mười ba tuổi mua giúp bác hai bộ nhé. Hôm nào Thăng được ra viện vào bác chơi.

- Vâng, bây giờ bác về hay còn đi đâu?

- Bác về luôn đây, chiều còn đi tát nước cho ruộng khoai tây cháu ạ!

- Bác chờ cháu một tí.

Ly chạy vào khu trong, lúc sau đem ra hai chục bát sứ Hải Dương đưa cho ông Tiềm, Ly nói:

- Bác cầm giúp cháu hai dây bát này về, hôm nào vào cháu lấy tiền sau. Hôm nọ cháu đến anh Thăng chơi, thấy cả nhà có bốn cái bát, cái nào cũng bị sứt mẻ.

Ông Tiềm có vẻ ngần ngại cứ hết nhìn xâu bát lại nhìn Ly. Ly giục ông:

- Bác đem về đi đừng ngại.

Bác đưa phiếu vải cho cháu, ông Tiềm mở túi áo, lấy hai tờ phiếu loại bốn mét, đưa cho Ly, ông nói:

- Năm nào nhà nước cũng phát bốn mét phiếu cho mỗi người, nhưng chả biết mua ở đâu, cháu cố gắng mua hộ bác. Năm nay không mua được cho chúng nó, bộ quần áo mới thì khổ tâm lắm, vì bác đã thất hứa với lũ trẻ từ năm ngoái rồi. Cảm ơn cháu nhé, bác về.

Ông Tiềm xách hai xâu bát đi ra ngoài bảo bà Tiềm:

- Bà cho vào bị, để lên đùi, giữ cho khéo kẻo nó vỡ.

Bà Tiêm tròn mắt nhìn rồi bật ra mấy lời:

- Ông giỏi nhỉ, mua được hai xâu bát đẹp thế này, có đắt không ông?

- Con bé Ly nó bảo cầm về thì cứ cầm chứ mua đâu ra được!

- Ấy chết, ông không hỏi tiền nong ra sao để gửi cháu!

- Bà đừng lo, mấy hôm nữa nó vào, nói chuyện sau. Nó đang bận bán hàng. Tôi xem con bé có tình cảm với thằng Thăng nhà mình.

- Tôi cũng nghĩ thế ông ạ, ban nãy bà Tường nói cho tôi biết, mấy ngày nay nó lăn lóc ở đấy, mua cơm, phở, cháo cho bà ấy ăn, khối anh hỏi mà nó chưa đồng ý. Ai mà lấy được con bé, ngang với trúng số độc đắc.

Hai ông bà vừa đi vừa chuyện trò, chẳng mấy chốc đã về đến đầu làng. Ông Tiềm bảo vợ:

- Bà chịu khó đi bộ về nhà, tôi tạt qua nhà chị Cẩm một tí.

Quặt tay lái, rẽ vào nhà Cẩm, ông gọi to:

- Chị Cẩm có nhà không?

Vợ Cẩm từ trong nhà đi ra nhìn thấy ông Tiềm liền hỏi:

- Chú bảo gì cháu đấy?

Ông Tiềm cứ đứng khịt khịt mũi, lại như muốn hắt hơi, mãi sau ông mới nói được, ông bảo:

- Nhà chị có mùi gì mà khắm như cóc chết ấy? Tôi sáng nay ra thăm con, vô tình gặp anh Cẩm ở viện đang ngồi khóc, anh nhờ tôi về bảo chị ra trông.

Nghe ông Tiềm nói chưa dứt câu, bà Cẩm giãy nảy:

- Cháu mặc kệ, cháu hầu bố con ông ấy cả đời rồi. Hôm qua ông ấy chửi cháu, đuổi cháu, cháu tức quá bỏ về, giờ thì cháu kệ.

- Đấy là anh nhờ tôi bảo, còn ra hay không quyền ở chị, tôi về đây.

Vừa nói ông vừa dắt xe ra cổng, đi sang nhà Thành. Thành đang đứng ngắm mấy chú lợn lai, con nào con ấy trông hồng hào, bóng nhẫy, mỗi con áng chừng khoảng sáu mươi cân. Nhìn thấy ông Tiềm đi vào, anh cất lời:

- Cháu chào chú ạ!

Ông Tiềm gạt chân chống, dựng xe rồi nói:

- Sáng nay chú đi ra thăm em Thăng, thấy anh Cẩm nằm ở viện, anh có nhắn chú về bảo vợ ra trông. Chú qua nhà bảo nó, nhưng nó cứ khăng khăng không chịu ra. Chú sang bảo anh, anh sắp xếp ra trông nó vài hôm, anh em với nhau, chín bỏ làm mười đừng chấp nhặt nhau, rồi nó sẽ hiểu. Chú về đây.

Thành tần ngần nghĩ: Ông Cẩm là loại người bất nhân, bất nghĩa táng tận lương tâm, nhưng thôi đành, cho ông ấy môt cơ hội nữa. Mình bỏ bớt công việc ra trông, đồng thời nhờ đó tác động làm cho ông tỉnh ngộ.

Thành vào gấp vài bộ quần áo cho vào chiếc túi vải, định lấy giấy bút viết vài chữ cho vợ thì Vân về. Nhìn thấy túi quần áo anh để ở giường cô hỏi:

- Anh định đi đâu?

- Anh ra trông anh Cẩm vài hôm, vợ con anh ấy bỏ mặc không nhòm ngó. Chú Tiềm vừa vào đây nói anh mới biết.

- Giờ cũng đang lúc bận bịu, bốn con lợn trông chờ vào anh, anh đi thì gay quá nhỉ? Thôi được, anh cứ đi, ở nhà em với các con cố gắng vậy, giọt máu đào hơn ao nước lã. Anh ăn cơm rồi hãy đi.

- Anh mang vài cân gạo, ra đấy đổi cơm, hai anh em cùng ăn, để một mình, bác ấy tự ái chưa chắc đã ăn đâu?

- Đúng đấy, người có lỗi gặp cảnh khốn cùng là hay tự ti. Anh đem tiền đi chưa?

- Có mấy đồng rồi, anh đi đây!

Thành từ ngày được ông chú ở Quảng Ninh về chơi cấp cho ít vốn. Nghe lời ông, anh đầu tư vào chăn nuôi. Anh chịu khó tìm hiểu cách làm, bởi vậy thu nhập gia đình mỗi ngày một tăng.

Thành vào đến phòng, nhìn thấy ông Cẩm hai mắt đỏ hoe, chắc ông đang khóc. Bỏ túi gạo, bọc quần áo lên mặt tủ, Thành lẳng lặng xách phích đi xuống bếp mua nước sôi, hòa vào cho đủ nóng, anh bảo ông Cẩm;

- Anh ngồi dậy em lau người, thay quần áo cho, để thế này bác sĩ họ phê bình, ai dám ngồi gần, không khéo lại nhiễm trùng chết toi.

Cẩm ngồi dậy cho Thành cởi áo ra lau. Do không có người giúp, ông đi đại tiện, ngay ra quần, mùi cứ khăn khẳn. Thành lau cho ông xong, lau giường chiếu, sàn nhà, đem quần áo đi giặt. Căn phòng đã đỡ mùi hôi thối. Lựa lúc các bệnh nhân cùng phòng đi ra ngoài. Thành nhỏ nhẹ nói chuyện với ông Cẩm:

- Anh ạ! Các cụ xưa thường nói “Anh em kiến giả nhất phận” quả là đúng, vì ai có phận của người đó. Chịu khó siêng năng thì ăn nhiều, lười biếng không làm thì ăn ít, để cho mọi người phải tự giác lao động, chống ỷ lại dựa dẫm. Nhưng đấy là lúc bình thường. Còn chẳng may trong anh em, có người vì vận hạn, sa cơ lỡ bước thì phải nhìn đến, xúm vào mà giúp đỡ. Cách ăn, cách ở của anh chị trong những năm qua, làm cho hình ảnh của anh, chị, mất dấu trong con mắt mọi người. Nói thẳng ra là nó đã mất hết, mất sạch. Vì có đến chơi thăm hỏi, thì lại bảo là đến dòm ngó, xin xỏ, vay mượn, cho nên chả ai thèm đến. Tiền thì có dư, cho vay nặng lãi, anh em cần đến hỏi thì bảo là không, đang khó khăn. Thóc mấy cót đóng chồng vẫn giả nghèo giả khổ. Mời ai ăn bữa cơm thì chả khác gì tra tấn, móc họng họ. Cứ lấy ví dụ cách đây mấy năm anh làm cơm mời chú Công thì rõ.

Thành phân tích cho ông Cẩm, ông chỉ ngồi nghe, nước mắt rơi lã chã, không nói lại em được câu nào.

Chương 29

Làng Cò Quay trong những ngày qua cứ nhốn nháo, nhộn nhạo hẳn lên, khi mà nó liên tiếp xảy ra các sự việc nghiêm trọng, từ tiền kiếp đến giờ mới có.

Mở đầu là việc Cúc bỏ đi không rõ lý do, đến việc Thăng bị đánh thập tử nhất sinh. Đa phần dân làng thương xót anh, họ cho rằng anh bị tai bay vạ gió. Tiếp đến lão Cẩm bị què chân. Cẩm thì được đa số dân tình phán cho một câu “tham thì thâm”.

Họ túm năm, tụm ba bàn tán, khi thì rộ lên như rang mẻ bỏng nếp, lúc thì chìm xuống là những lời thì thầm to nhỏ. Chuyện về các sự kiện trên vẫn còn đang trong giai đoạn nóng hổi. Đùng một cái Xoan lại bỏ đi đâu không rõ. Hết chuyện nọ, xọ chuyện kia, dân làng Cò Quay như đang được xem một vở chèo pha cải lương tân cổ. Đấy là chuyện của các loại nhòng nhòng, còn các ông già, bà cả thì lo sốt vó. Họ cho rằng, đã có kẻ đột nhập vào hậu cung ở đình, đê làm chuyện bậy bạ, nên bị thánh phạt. Họ vận động mỗi nhà gia tâm đóng góp, năm xu một hào, để sắm lễ tẩy trần. Nếu không gia súc, gia cầm, con người, còn bị suy hơn. Trưởng công an Trần Hội, xã đội trưởng Bùi Cơ thì luôn mồm cho rằng, đây làm âm mưu phá hoại của bọn gián điệp, biệt kích. Chuyện cứ lan man, kéo dài đến nửa tháng vẫn chưa dứt, trong khi đó vụ cấy xuân đang đến rất gần, tết Nguyên đán cũng xắp tới.

Trần Xuân Cẩm chủ nhiệm, Cao Xuân Thăng phó chủ nhiệm, đều nằm viện cả, mọi giao dịch giữa hợp tác xã với các đơn vị trong huyện, và các hoạt động thường ngày bị gián đoạn. Mặc dầu ban quản trị còn lại ba người, nhưng họ toàn là nữ, lại không nắm khâu chủ chốt.

Thăng hôm nay được ra viện, khác với lúc đi, anh phải nằm võng đèo bằng xe đạp. Hôm nay anh được ra viện, cùng mẹ được ngồi trên chiếc Ciđca do ông Tuyến lái. Ông đích thân đón mẹ con Thăng về, vì hai lý do. Lý do thứ nhất là ông với ông Cao Xuân Tường, là bạn chiến đấu nhiều năm, lý do thứ hai ông được phân công phụ trách xã Đoài. Tranh thủ đưa hai mẹ con Thăng về, sau đó lên làm việc với các lãnh đạo xã.

Đường vắng, ông cho xe phóng nhanh, chẳng mấy chốc đã rẽ vào địa phận thôn Cò Quay. Thăng đưa mắt nhìn khắp cánh đồng, anh cảm thấy khác lạ, Thăng cứ lẩm bà, lẩm bẩm. Như đoán được những thắc mắc trong đầu con, mẹ anh bảo:

Có đi xa quê, thì mới rõ quê mình như thế nào. Cứ ru rú ở xó nhà, thì nhìn quê hương, nó chỉ như cái ao tù thôi.

Xe lao về đến đầu làng, các bà xã viên nhìn thấy đứng lại reo hò. Một vài bà bỏ cả quang gánh chạy theo.

Bà Tiềm xắp xếp quang gánh để đi ra đồng, nghe thấy tiếng xe mô tô, bà nhìn ra reo to:

Ông ơi con nó về, con nó về rồi!

Bà luống cuống chạy sang, các bà xã viên đuổi theo xe cũng đã vào. Trong nhà, ngoài sân, chật cứng người đến hỏi thăm. Họ sờ nắn, bắt tay Thăng. Nhiều người mừng quýnh, ôm chầm lấy anh vỗ vỗ vào vai, hỏi liên hồi khiến Thăng không kịp trả lời. Nhưng chả ai giận, bởi mọi người đều thắc thỏm lo âu, khi nghe tin anh khó qua khỏi. Cứ hết đợt nọ đến đợt kia. Có người đem cho nải chuối, chục trứng, người vài quả cau đến để ăn trầu.

Ông Tuyến xin phép mọi người vù xe lên xã để làm việc. Ông Tuyến xuất thân từ một anh nông dân, đi tham gia kháng chiến, cho nên ông điềm đạm, hòa nhã, không quan cách, câu nệ như một vài vị quan chức khác. Ông nói chuyện, tình hình chiến sự miền Nam, chuyện sản xuất đông xuân sắp tới với hai đồng chí chủ tịch và bí thư xã Đoài. Già nửa tiếng sau mới thấy Chí Thông, Bùi Cơ, Trần Hội đi vào. Ông đề nghị bí thư Hoan cho họp ngay để còn đi lo việc khác.

Lão Thông cùng Cơ, Hội nhìn thấy ông Tuyến ngồi ở đầu bàn, liền tránh né đi xuống ngồi ở cuối dãy.

Chờ cho mọi người ổn định, ông Hoan bí thư Đảng ủy xã đứng dậy nói:

Kính thưa đồng chí Tuyến, Huyện đội trưởng phụ trách miền, thưa các đồng chí. Hôm nay, theo yêu cầu của cấp trên, phải tổ chức họp gấp ban thường trực Đảng ủy, để chuẩn bị cho việc gieo cấy lúa đông xuân. Anh Cẩm và anh Thăng, hai cán bộ chủ chốt của hợp tác xã thôn Cò Quay, bị tai nạn đều nằm viện. Mọi hoạt động giao dịch của hợp tác xã, bị ngưng trệ. Vấn đề sản xuất vụ xuân đang đòi hỏi hết sức cấp bách. Tết cổ truyền của dân tộc lại sắp đến gần, vì vậy hôm nay tôi triệu các đồng chí về họp, để nghe đồng chí Tuyến truyền đạt lại tinh thần chỉ đạo của huyện ủy.

Bí thư Hoan dứt lời, ông Tuyến đứng dậy nói:

Thưa các đồng chí, đúng như lời đồng chí Hoan vừa nói, tình hình cán bộ ở hợp tác xã thôn Cò Quay đang bị khủng hoảng nghiêm trọng. Tôi đề nghị trong năm đồng chí ở đây ai dám xung phong, tạm thời xuống làm chủ nhiệm, để chỉ đạo sản xuất cho kịp thời vụ.

Cả hội nghị im phăng phắc, không một ai có ý kiến. Ông Tuyến nói tiếp:

Hai đồng chí bí thư, chủ tịch, thì không thể rời vị trí đi đâu lúc này, còn lại ba đồng chí Thông, Cơ, Hội, cho biết ý kiến.

Thông, Cơ, Hội đều lấy lý do trình độ thấp, không đảm đương được. Nhưng kỳ thực là không muốn xắn quần lội bùn. Ông Tuyến cùng ông Hoan, gặng đi, gặng lại mãi mà không ông nào chịu xung phong. Cuối cùng ông Tuyến phải đưa ra phương án tạm thời.

Cả ba đồng chí không ai xung phong, xuống đảm nhận chức chủ nhiệm. Hợp tác xã không thể không có người điều hành, dù chỉ là một ngày. Tiện đây tôi thông báo cho các đồng chí rõ. Tôi vừa đón mẹ con đồng chí Thăng, ở viện về, tình hình sức khỏe của Thăng đã khá tốt. Tôi đề nghị tạm thời giao cho Thăng, làm quyền chủ nhiệm để điều hành hợp tác xã.

Thông, Cơ, Hội nghe ông Tuyến nói cùng nhao nhao phản đối. Lão Thông giơ tay xin phát biểu:

Tôi kịch liệt phản đối ý kiến đồng chí Tuyến, bởi vì không thể đưa một người, bất nhân bất nghĩa lên làm lãnh đạo được, án kỷ luật còn chưa ráo mực.

Ông Tuyến nghe xong ý kiến của Thông liền đứng dậy nói:

Thưa các đồng chí, chuyện Thăng có đánh người hay không, đến nay còn chưa ngã ngũ. Việc trên đưa ra án kỷ luật Thăng tôi cho là quá vội vã, nếu không muốn nói là hồ đồ. Các đồng chí có được chứng kiến cảnh sáng nay, khi tôi đưa Thăng về đến đầu làng, mới thấy hết được dân tình họ quý mến Thăng đến mức nào. Quần chúng họ tinh lắm, không ù mờ như chúng ta đâu.

Ông Tuyến chưa nói dứt câu, Cơ đã vội vàng chêm vào.

Chứng cứ rành rành mà vẫn còn bảo chưa rõ, chắc đồng chí Tuyến có tư tình gì với gia đình ấy, cho nên đồng chí toàn nói bênh vực. Con đồng chí Thông đang nằm nhà sốt li bì, có khi còn phải cho ra viện cưa tay đằng khác. Nếu nghiêm minh ra phải bắt anh Thăng cho đi cải tạo mới đúng.

Ông Tuyến cảm thấy hội nghị bị xoay sang hướng khác, ông đề xuất:

Đề nghị anh Hoan cho lấy biểu quyết.

Ông Hoan đứng dậy nói:

Ai đồng ý, tạm thời để anh Thăng nắm quyền chủ nhiệm giơ tay.

Chỉ có Hoan, Cầu giơ tay đồng ý để Thăng tạm thời làm chủ nhiệm, còn Thông, Cơ, Hội không giơ tay. Như vậy biểu quyết hai trên năm.

Ông Tuyến xem chừng rất sốt ruột về khâu tổ chức cán bộ, ông nói:

Bằng giá nào, nội trong ngày hôm nay, các đồng chí phải về suy nghĩ, tìm kiếm cho được một lãnh đạo hợp tác xã. Yêu cầu đồng chí Cơ bí thư chi bộ triệu tập gấp buổi họp tối nay. Tôi, anh Hoan, anh Cầu và sẽ mời cả ông Tình công an huyện về dự.

Hội nghị kết thúc, ông Tuyến nhìn đồng hồ thấy còn sớm, liền bảo:

Anh Hoan, anh Cầu ra xe tôi chở đi.

Ông Tuyến đưa chủ tịch bí thư đi thăm cánh đồng làng Cò. Ông yêu cầu hai người cùng xắn quần lội ruộng. Do thiếu kiểm tra đôn đốc vả lại cũng là thời điểm cuối năm, ma chay, giỗ chạp liên miên. Nhiều thửa ruộng chưa được cày ải, còn trơ gốc rạ. Bờ cõi chưa dọn, cỏ bò dài hàng mét. Nước tưới mạ, tưới rau đông không có, bà con phải lên tận sông để gánh, chủ yếu giữ cho cây khỏi chết khô. Đồng ruộng thưa người làm, đi rạc cẳng mới gặp được bà Hoài, đội trưởng đội bốn, đang hướng dẫn một tốp thanh niên, đào đoạn mương tiêu. Ông Tuyến dừng lại hỏi bà Hoài:

Tình hình sản xuất hiện nay, gặp khó khăn gì, xã viên có nguyện vọng ra sao bà cho chúng tôi biết?

Bà Hoài nói:

Các ông đi thăm chắc cũng đã rõ, nước tưới không có, ruộng chưa cày hết, mạ xấu le te không biết cấy hái kiểu gì đây? Nguyện vọng chúng tôi bây giờ, là tìm cho một ông điều hành sản xuất giỏi, giống anh Thăng, cho xã viên tôi được nhờ.

Ông Tuyến hỏi đám thanh niên:

Ý kiến các cô, các cậu thế nào?
Dạ chúng cháu cùng ý kiến như bác Hoài ạ!

Nghe mọi người nói xong, ông tủm tỉm cười, chào mọi người, rồi dắt hai ông kia đi tiếp. Ông Cầu, ông Hoan lâu ngày không đi bộ, hôm nay bị cấp trên bắt phải đi, nghe chừng không mấy thú vị lắm, liền gợi ý:

Có lẽ chúng ta đi thăm thế là đủ rồi, quay về nhà Thăng xem cậu ấy ra sao?

Ông Tuyến cười bảo:

Hai ông mỏi cẳng rồi hả. Ừ thì ra xe vậy!

***

Lão Thông, Cơ, Hội dắt xe ra định đi về, thấy ông Tuyến chở ông Hoan ông Cầu đi, liền đứng lại trước sân ủy ban bàn tính.

Tay Hội đưa ra ý kiến:

Tìm chỗ nào kin kín vừa ăn, vừa bàn cách đối phó với cuộc họp tối nay. Tôi không sợ tay Cầu, tay Hoan đâu mà sợ nhất thằng Sơn, thằng Hào nó đấu, hai thằng ấy nhiều lý sự lắm.

Bùi Cơ hưởng ứng:

Đúng đấy, đến quán thịt chó con mụ La, ông Thông hôm nay phải chi nhé. Lão Thông trong bụng không muốn, nhưng biết con mình có tội, lại được hai tay kia giúp đỡ, đành phải nhận lời. Phần nữa lão căm Thăng lắm, lão cho là Thăng đã rủ rê Cúc bỏ trốn, để lão mất toi cái xe Diamant và hai chỉ vàng của Tu. Ba người đạp xe vào quán thịt chó.

Ông Tuyến chở ông Hoan, ông Cầu về nhà Thăng, ngang đường gặp các cụ bên họ Trần đi chạp về, ông xuống xe lễ phép:

Chào các cụ, các cụ vẫn mạnh đấy chứ ạ?
Cám ơn ông, quý hóa quá. Lâu lắm mới lại thấy một ông cán bộ, xuống hỏi thăm dân. Chúng tôi đây lấy gì làm tuổi cao cho lắm, có mỗi cụ Khoai đây cao nhất cũng chưa đầy năm mươi. Các ông có thương dân, thì tìm cho dân một người chỉ huy sản xuất như anh Thăng ấy, không thì năm nay đói to. Rõ khổ người hiền như đất mà lại bị vu là đánh người.

Ông Tuyến đảo mắt nhìn qua một lượt, người nào cũng hiền lành chất phác, chỉ mỗi tội họ gầy guộc quá, chân tay chả có tý cơ bắp nào, da bụng thì cứ như bị dính vào xương sống. Ông thấy cay cay sống mũi, khóe mắt. Ông bảo với ông Hoan, ông Cầu:

Các ông nghe dân nói rồi chứ, để cho dân đói, dân khổ là có tội với họ đấy!

Thực ra ông Hoan và ông Cầu làm gì chả biết, mà biết quá rõ là đằng khác, nhưng vì hai ông thành kiến với lớp trẻ, sợ họ cướp mất cái ghế đang ngồi. Phần nữa mọi hoạt động của xã muốn được suôn sẻ cũng là nhở vào hợp tác xã. Nhưng mà phải ăn gu với nhau cơ, họ chỉ ăn gu với Cẩm mà thôi. Bao công lao của Thăng đều bị họ làm cho lu mờ, thậm chí còn bị bóp méo, bị bẻ cong.

Xe đi hẳn vào sân nhà bà Tường. Trong nhà vẫn còn đông người ngồi chơi, phần lớn là các bà đội trưởng, đội phó. Thấy ba ông vào mọi người đứng dậy nhường chỗ.

Ông Tuyến ngồi xuống cạnh bà Tường rồi nói:

Tôi hỏi các bà, các chị em nhé. Giả sử bây giờ, cho các bà các chị em, bầu chủ nhiệm hợp tác xã, thì các chị em, các bà bầu ai?

Tất cả cùng đồng thanh:

Chúng tôi bầu chú Thăng!

Ông Tuyến đột ngột hỏi lại:

Tại sao không bầu người khác, mà lại nhất thiết là chú Thăng.
Vì chú ấy biết thương dân, lo cho dân!
Thôi thế là được rồi. Xin phép chị, xin phép các bà, cho tôi đi làm việc.

Ông kéo ông Hoan ông Cầu ra xe. Về đến trụ sở ủy ban ông bảo với mọi người:

Đấy, các ông tận mắt chứng kiến mọi điều. Tối nay họp, tùy các ông định liệu. Tôi biết các ông có cái khó của các ông, nhưng đừng có biện thêm lý do nữa. Ông lên xe phóng về huyện.

Chương 30

Thăng từ lúc tỉnh lại, lúc nào trong đầu cũng nghĩ về Cúc, nhiều lúc anh cố tình gạt, xua đuổi các suy nghĩ và hình ảnh Cúc, nhưng không làm sao xóa được. Cho đến hôm nay, khi mọi người nói chuyện, anh mới được biết Cúc đã bỏ trốn ngay cái đêm dân làng đến chơi, Tu sang nước ngoài sau hôm đó. Thăng cứ nghĩ mãi để tìm ra lý do, vì sao Cúc lại bỏ đi. Khi mọi người về hết anh hỏi mẹ:

Mẹ ơi có phải Cúc bỏ trốn không hả mẹ?
Nó trốn từ lúc nào chả ai biết, đến lúc đón dâu không thấy, bà Hoàn chạy đến đây làm om sòm. Mới đầu tôi cũng nghi cho anh là có tư tình với nó, rủ nó trốn. Rồi bà kể hết mọi việc, Ly đến chơi làm món nem, đợi anh về ăn, cuối cùng bà buông ra một câu - Rõ khổ cho cái con bé, làm xong chả được ăn lại còn bị đói oan.

Nghe mẹ nói đến Ly, anh lại cảm động rơm rớm nước mắt. Cô tận tâm trông anh, từ hôm Xoan bỏ đi đến ngày hôm qua. Khi bác sĩ nói hôm nay anh được ra viện, cô mới đem chăn màn về nhà. Anh hối hận, vì có lúc đã nghĩ chưa đúng về cô.

Mẹ Thăng vừa bỏm bẻm nhai trầu vừa nói tiếp.

Cái con bé thật là đẹp người, đẹp nết, lại giỏi giang. Nó băm thịt cứ như múa, làm cái gì cũng khéo, thật tốt phúc cho anh chàng nào lấy được nó. Ngừng một lát bà lại nói - Hôm nọ mẹ ướm hỏi, định xin bố mẹ Ly cho nó làm con gái nuôi của mẹ, là em con. Mặt nó đỏ ửng không trả lời, xem ra ý tứ con bé nó muốn……

Nói đến câu nó muốn, bà dừng lại thôi không nói nữa. Thăng cũng hiểu ý mẹ, định nói ra điều gì, anh đánh trống lảng bảo mẹ:

Mẹ ơi tiền nong chữa chạy cho con, cậu Sơn cho vay tất hả mẹ?
Có đâu, cậu chỉ giúp được ít tem phiếu gạo, còn của vợ chồng ông Tiềm, cái Ly nó mua cơm, toàn bộ tiền tem của nó tất. Thanh nó ấn vào tay mẹ mười đồng, các bà xã viên, thanh niên, thiếu nhi mỗi người một tí một tẹo. Biết trả ơn cho mọi người thế nào đây? Thật khó nghĩ quá con ạ!

Thăng ngồi trầm tư suy nghĩ một lúc anh nói:

Con sức dài vai rộng làm gì cũng được, nhưng biết kiếm đâu ra tiền để trả nợ bây giờ? Hay mẹ bán đôi lợn đi mà trả.
Ờ để mẹ tính sau. Còn người còn của con ạ! Chỉ có điều……chỉ có điều…chắc mẹ nghĩ đến chuyện, anh bị kỷ luật, bãi miễn chức phó chủ nhiệm, phải về đi cày bà không dám nói ra.

Thăng cũng đoán được ý định của mẹ anh nói:

Mẹ đừng lo “quan nhất thời, dân vạn đại”. Con có làm đến chức gì đi nữa, con cũng có lợi dụng, hoặc kiếm chác tý bổng lộc gì đâu, đều tự mình làm ra cả.
Ừ thì đã đành, nhưng tôi lo là anh bị mất máu nhiều quá, đuối sức, vác cái cày không nổi.
Mẹ cứ để con tính, con đi sang bố Tiềm và các nhà hàng xóm, vừa nói Thăng vừa đứng dậy đi ra cửa, anh dặn mẹ - Mẹ cứ nấu cơm, con đi chơi xong con ra ruộng thăm, kiếm nắm cải dại về nấu canh ăn cho mát ruột.

Ông Tiềm đang cặm cụi đóng cái chuồng gà, thấy Thăng vào ông bảo:

Ở nhà mà nghỉ ngơi đi làm gì vội.
Ngồi nhà tù túng lắm, con đi lại cho khuây khỏa. Mẹ con đi đâu hả bố? Vừa hỏi, anh vừa vớ con dao ngồi vót nan cho ông.
Mẹ anh ra đồng, các em đứa đi cắt cỏ, đứa thì đi học. Bố phô anh đã được ra viện, chúng nó mừng lắm, bảo tối sang chơi. Bố đóng cái chuồng gà, ra giêng ấm áp mua mấy con, cho nó nhặt hột rơi hột vãi, có được lấy cái mà làm giỗ chạp. Vừa rồi còn hơn chục con choai choai, dây dù chết hết cả. Bố thấy chưa khi nào kiếm miếng ăn khó như bây giờ. Tết này thằng cu Tốn có về cũng chả có gà mà thịt.

Hai bố con vừa làm vừa nói chuyện. Vót xong đống nan, anh xin phép ông Tiềm đi chơi vài cụ hàng xóm. Khoảng bốn giờ chiều Thăng đi ra ruộng. Những mảnh ruộng xu hào, cải bắp, cà chua do thiếu nước tưới, héo rũ. Khoai sọ ngã dọc đang chuyển sang màu vàng. Anh nghĩ, ở nhà không biết bảo nhau đi xin nước về cho dân tưới. Anh đi lang thang hết khu đồng nọ đến khu đồng kia, nhiều người thấy anh đi như vậy, ái ngại cho sức khỏẻ của anh. Anh mải miết đi, chỉ đến khi bà Tuyển gọi hỏỉ, lúc đó mới bừng tỉnh, anh đỏ mặt xấu hổ. Thăng đi xuống mấy thửa ruộng chưa cày, hái nắm rau dại. Cây rau cải rừng nằm dán xuống đất, hoa nở vàng chóe, có cái lá nào thì bọ nhảy đá thủng lỗ chỗ.

* * *

Ông Tuyến về tới huyện, tạt sang bên công an để gặp ông Tình. Ông Tình từ trong bếp ăn tập thể đi ra nhìn thấy liền gọi:

Anh Tuyến!

Ông Tuyến quay lại thấy ông Tình, ông liền bảo:

May quá gặp ông đây rồi. Tối nay sáu rưỡi ông ở nhà chờ tôi, tôi đèo ông xuống làng Cò họp nhé.
Em cũng định xuống nắm thêm tình hình và yêu cầu địa phương làm rõ các sự việc vừa qua, để dân làng đỡ hoang mang, lo lắng.

Ông Tuyến kể cho ông Tình nghe hết mọi chuyện. Ông Tình chăm chú nghe rồi mỉm cười nói:

Như vậy là đã rõ, chả cần phải điều tra thêm nữa.

Bảy giờ tối. Tại trụ sở thôn Cò quay đã có mặt Bùi Cơ, Trần Hội, Chí Thông, bà Tuyển, ông Sơn, Sáng, Hào, Phí Tính, thiếu hai gương mặt. Thăng bị kỉ luật, Cẩm còn nằm viện.

Ông Tuyến, ông Tình đến chậm mất năm phút, so với thời gian quy định. Ông chào và xin lỗi mọi người, cùng lúc đó ông Hoan, ông Cầu cũng đi vào. Ông Tuyến đề nghị Bùi Cơ chủ trì hội nghị, cho tiến hành họp ngay.

Bùi Cơ, Trần Hội, Chí Thông sáng nay rủ nhau vào hàng thịt chó đánh chén, đồng thời bàn mưu tính kế. Bằng mọi giá phải khép tội Thăng, bắt Thăng bồi thường thiệt hại cho Lâm, con trai lão Thông, làm cho Thăng không còn có cơ hội ngóc đầu lên. Với ý đồ ấy. Bùi Cơ mặt đằng đằng sát khí đứng lên nói:

Kính thưa các đồng chí đại biểu cấp trên, thưa các vị có mặt tại đây. Theo yêu cầu của huyện, của xã, chúng ta cần tìm gấp một đồng chí có khả năng điều hành hợp tác xã, để tạm thời giao quyền lãnh đạo, nhằm khai thông các bế tắc trong hơn nửa tháng qua. Sáng nay hội nghị trên xã có đồng chí Tuyến dự họp, đã đưa anh Thăng ra để bàn. Tạm thời giao quyền lãnh đạo hợp tác xã cho anh, nhưng chúng tôi không nhất trí, bởi con người đó không đủ tư cách lãnh đạo, hắn đã lâm vào ba tội. Tội đánh con đồng chí Thông, cháu vẫn còn đang li bì, mê man, tội thứ hai hủ hóa với cô Xoan, tội thứ ba rủ rê vợ người khác bỏ trốn. Một con người như vậy mà cấp trên, cứ cố tình định nhồi nhét vào làm. Riêng tôi nhân danh người lãnh đạo cao nhất ở làng Cò Quay, kịch liệt phản đối. Tôi giới thiệu đồng chí Tuyển vợ liệt sĩ, có trình độ, có sức khỏe làm chủ nhiệm. Xin ý kiến các vị.

Ngập ngừng một lúc Trần Hội giơ tay xin phát biểu. Hội nói:

Tôi rất tán thành ý kiến đồng chí Cơ. Không thể đưa anh Thăng ra làm được còn bà Tuyển làm chủ nhiệm thì…thì....

Hội ấp úng mãi chả nói được đành ngồi thụp xuống.

Chí Thông giơ tay xin phát biểu, lão đứng dậy với vẻ mặt trịnh trọng. Thò tay vào túi, lấy chiếc khăn mùi xoa đã cáu ghét, đưa lên lau hai bên khóe mắt rồi lão nói:

Thưa các đồng chí, một con người thật đức độ, thật hết lòng vì dân như anh Thăng thật là hiếm có. Lão run run nói tiếp - Rất đáng tiếc trong cùng một lúc, Thăng đã phạm ba sai lầm nghiêm trọng không thể tha thứ được. Tôi nói ra nhiều đồng chí không thông cảm, lại hiểu lầm bảo tôi là của đau con xót, chứ thật sự rất tiếc cho đồng chí Thăng.

Lão lại lấy khăn đưa lên, rồi lải nhải tiếp:

Tôi đề nghị trên, không những phải kỷ luật thật nặng Cao Xuân Thăng, mà còn phải bồi thường cho con tôi.

Lão Thông ngồi phịch xuống ghế, ôm mặt như muốn bật khóc. Hội nghị im ắng. Khoảng năm phút sau, bà Tuyển giơ tay xin phát biểu:

Thưa các đồng chí, về phần anh Cơ bảo tôi ra làm chủ nhiệm hợp tác xã, tôi xin cám ơn cái ý tốt của anh. Bà trề môi quay về phía Cơ, có ý dành riêng câu nói ấy cho Cơ - Ý thứ hai tôi muốn nói ở đây, là tại sao các anh cứ buộc án, gán tội cho đồng chí Thăng, chứng lý đâu đưa ra đây. Một con người hết lòng vì dân, không vụ lợi, dám hy sinh. Thử hỏi ở cái làng này, có ông nào, bà nào, được như anh Thăng chưa?

Bùi Cơ nhấp nha nhấp nhổm đứng dậy, lấy quyền chủ trì định không cho bà Tuyển nói. Cơ nhìn một lượt, thấy thái độ mọi người đang có vẻ bất bình với mình, ủng hộ ý kiến của bà Tuyển, Cơ lại ngồi xuống với thái độ hết sức bực dọc.

Bà Tuyển nói tiếp:

Nói về điều hành sản xuất. Tiếng là ông Cẩm làm chủ nhiệm đấy, nhưng có bao giờ bước chân ra đến đồng. Hôm nào ra, thì một là mưa to, hai là bão.

Hội nghị cười rộ khi nghe bà Tuyển nói đến câu này. Bùi Cơ thấy thế liền chen vào.

Đề nghị đồng chí Tuyển nói cho nghiêm túc.
Xin lỗi đồng chí Cơ, tôi vẫn hết sức nghiêm túc, không phải hôm nay tôi mới nói câu này. Họp ban quản trị với các đội trưởng sản xuất, tôi vẫn thường xuyên góp ý như thế, nhưng nào ông Cẩm có sửa đâu? Tôi đưa ra ý cuối cùng thế này, ý này cũng không phải của riêng tôi, mà là ý của đại bộ phận xã viên làng Cò Quay, là đề nghị cử anh Thăng lên làm quyền chủ nhiệm hợp tác xã.

Bà vừa dứt lời một tràng pháo tay rộ lên. Cơ thấy vậy đứng bật dậy quát to:

Trật tự, trật tự, đề nghị đồng chí Tuyển cho bằng chứng cụ thể, ai là người đồng ý cử Thăng làm quyền chủ nhiệm, hay là mồm đồng chí bịa ra.
Tôi không bịa. Nếu ông cần xuống dân mà hỏi.

Ông Tuyến từ đầu hội nghị đến giờ cứ ngồi im, chăm chú theo dõi, quan sát thái độ của Hoan bí thư, Cầu chủ tịch, không thấy hai vị có biểu hiện gì về việc tỏ thái độ đúng sai. Ông định đứng dậy phát biểu, liền bị ông Tình ngồi cạnh kéo áo dìm xuống. Ông Tình nói nhỏ:

Để em! Ông Tình giơ tay xin phát biểu. Ông đứng lên mở nắp xà cột lấy ra một xấp giấy rồi nói. Mọi con mắt lúc này đều chăm chú đổ dồn về phía ông.
Thưa các đồng chí, nghe các đồng chí tranh luận với nhau, người thì bảo Thăng tốt, người thì nói Thăng xấu. Để đỡ mất thời gian, tôi xin cung cấp cho các đồng chí một vài tư liệu sau đây, rồi tùy các đồng chí định đoạt. Tôi xin đọc nguyên văn: Việt Nam dân chủ cộng hòa, độc lập tự do hạnh phúc. Bản từơng trình, tên tôi là Vương Chí Lâm sinh ngày tháng năm là con ông Vương Chí Thông, hiện đang trú tại làng Cò Quay. Xin làm bản tường trình như sau: Hôm đám cưới nhà ông Cự, tôi và Trố được phân công trông xe đạp, đến khoảng mười giờ ông Cơ bảo tôi và Trố vào ăn cơm để đi làm nhiệm vụ khác. Chúng tôi vào ăn cơm uống rượu, đến hơn mười một giờ, ông Cơ ra bảo tôi và Trố đi đến ngõ nhà anh Thăng đứng canh, thay cho hai ông dân quân về ăn cơm, ông dặn tôi và Trố nếu thấy Thăng về chúng mày đánh bỏ mẹ nó đi. Tôi và Trố đang ngà ngà say thấy ông Cơ nói vậy, máu trong người bốc lên, liền đi ngay đến ngõ nhà anh Thăng. Vài phút sau anh Thăng đạp xe về tôi nấp ở bụi râm bụt, nhảy ra quai cho anh một cái vào giữa mặt, anh ngã xuống.Thằng Trố cầm nửa viên gạch đập mấy phát vào đầu anh rồi bỏ chạy. Do tôi đấm anh Thăng mạnh quá, bị trật khớp cổ tay, không cử động được, tôi vừa chạy vừa khóc thì gặp ông Tiềm đi đâu về, ông hỏi tôi “chúng mày đánh nhau hả”. Tôi và Trố không trả lời, cứ chạy về nhà ông Cự. Ông Cơ, ông Hội bảo tôi kể lại sự việc, ông Hội ghi vào giấy rồi bảo tôi ký tên, tay tôi đau không ký được, ông bảo Trố ký thay.

Tôi xin cam đoan lời khai trên là đúng nếu như sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Cò Quay ngày tháng năm Vương Trí Lâm.

Ông Tình đọc biên bản lời khai của Trố và Lâm, ông đọc tiếp biên bản khám nghiệm ban đầu hôm Thăng nhập viện. Biên bản Xoan bỏ trốn rồi ông nói tiếp:

Hôm anh Thăng tỉnh lại chúng tôi lấy lời khai của anh. Sau đó cử người xuống thôn khai thác thêm tình hình. Vào nhà đồng Chí Thông xem cháu Lâm ra sao, thì được hàng xóm và cô giáo chủ nhiệm cho biết, cháu Lâm xin nghỉ học mấy hôm để đi chữa tay, nhưng kỳ thực Lâm cùng Trố trốn sang xã Minh Phú, quê gốc đồng chí Thông. Chúng tôi phối hợp với công an xã bên đó, mới có được kết quả này, xin thông báo lại để các đồng chí nắm được. Riêng đồng chí Cơ, đồng chí Hội chúng tôi sẽ làm việc sau. Hai đồng chí này cố ý bẻ cong ngòi bút, để biến người bị hại thành kẻ có tội và ngược lại. Yêu cầu hai đồng chí làm kiểm điểm, chúng tôi sẽ điều tra xác minh thêm. Nếu đủ mức độ, sẽ đưa các vị ra truy tố, để đảm bảo tính công bằng, sự nghiêm minh của pháp luật.

Lão Thông mặt cúi gằm nhìn xuống đất, Hội quay mặt đi nhìn chỗ khác Cơ mặt tái mét. Khi đã lấy lại bình tĩnh, Cơ liền giở giọng bài bây hòng cố đấm ăn xôi:

Còn tội rủ rê vợ người khác bỏ trốn thì sao?

Ông Tuyến nghe Cơ nói vậy liền đứng dậy nói:

Xin phép các đồng chí cho tôi được phát biểu thế này. Thứ nhất đồng chí Cơ bảo Thăng rủ rê vợ người khác bỏ trốn, cái này chưa có chứng lý. Còn giờ mọi vấn đề đã được bên công an làm rõ như ban ngày. Tôi yêu cầu cho biểu quyết. Ai đồng ý cử đồng chí Thăng làm quyền chủ nhiệm giơ tay.

Ông Sơn, bà Tuyển, anh Sáng, Hào, ông Huấn, ông Cầu đều giơ thẳng cánh tay, Phí Tính thì thập thò, lúc giơ lúc không vì thấy lão Thông, Cơ, Hội không giơ.

Ông Tuyến đếm số người giơ tay rồi hỏi Phí Tính.

Đồng chí Tính giơ hay không?

Phí Tính đành giơ thẳng cánh tay. Ông Tuyến nói:

Như vậy là có bảy trên ba người đồng ý cử anh Thăng làm quyền chủ nhiệm. Tôi giao lại việc này cho đồng chí Cơ, Hoan, Cầu cùng đồng chí Tình vào thông báo và giao nhiệm vụ cho Thăng, để ngày mai cậu ta bắt tay vào việc ngay. Còn vấn đề này nữa, hôm làm lễ truy điệu đồng chí Tường xong, tôi đề nghị xã giải quyết bán chịu cho nhà cụ Tường tám trăm ngói, các anh đã thực hiện chưa?

Ông Cầu đứng dậy đáp:

Báo cáo đồng chí chúng tôi làm ngay từ hôm đó, giao việc này cho đồng chí Thông. Ông Thông đã thực hiện chưa?

Thông giật bắn mình khi nghe ông Cầu hỏi. Lúc sau lão ấp úng:

-Tôi đã... đã.... lấy… óa đơn...ộ, nhưng chưa đưa.

* * *

Ông Cơ, ông Tình, ông Hoan, ông Cầu vào đến nhà Thăng, lúc này đã ngót mười một giờ đêm, mọi người vẫn ngồi chơi nói chuyện vui vẻ. Thấy bốn, năm ông quan chức đi vào, họ tỏ ra lo lắng. Chỉ đến khi ông Tình thân mật hỏi han sức khỏe của bà Tường và Thăng, mọi người mới thở phào nhẹ nhõm.

Ông Hoan đại diện cho xã thông báo lại, nội dung tinh thần hội nghị vừa rồi, giao nhiệm vụ cho Thăng. Tất cả nghe xong nhảy lên reo hò, lần lượt ra bắt tay chúc mừng Thăng.

Ông Tình, Hoan, Cầu ngồi nói chuyện, động viên bà Tường một lúc rồi xin phép cáo lui. Bùi Cơ đã chuồn từ lúc nào không ai rõ.

Trên đường về huyện, ông Tuyến nói với ông Tình:

Ông kín tiếng thế chả cho tôi biết!
Nghề của chúng em là vậy. Mấy tay Cẩm, Thông, Cơ, Hội đều là tay chân của Cự đấy. Họ lợi dụng ô dù, làm khuynh đảo bao anh em cán bộ và quần chúng tốt. Phải tìm cách ngăn chặn ngay, không thì khổ dân và làm mất lòng tin của quần chúng đối với Đảng.
Cũng khó đấy? Một chốc một lát, thay đổi cả bộ máy thì không được, mà cứ nay thay người, mai thay người thì cũng không xong. Những đối tượng mới sẽ không đủ sức mạnh để át, một là bị họ đánh bật, hai là bị nhiễm, lại phải đi theo họ.

N.Đ.V