KHÁT VỌNG

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Thị Thiện

TẬP THƠ “KHÁT VỌNG” CỦA MINH TÂN

TỪ NHỮNG BÔNG HOA ĐẾN TRIẾT LÝ LÀM NGƯỜI

Nhà văn Phạm Minh Tân sinh năm 1945, tên khai sinh là Pham Thị Tân, quê gốc tại Hải Phòng, hiện sống tại Hà Đông, hội viên Hội Nhà văn Hà Nội, chi hội trưởng Chi hội nhà văn Hà Đông - Sơn Tây. Bà đã xuất bản hơn chục tác phẩm: Nắng chiều - tập thơ (Nxb Hội Nhà văn – 2008), Tiếng thầm – tập thơ (Nxb Văn học – 2011) Khoảng lặng - tập thơ (Nxb VH – 2014), Khúc ru cánh cò - tập thơ (Nxb Hội Nhà văn – 2017), Hai chú cào cào - tập truyện thiếu nhi (Nxb Hội Nhà văn – 2018). Miền ban trắng - tập thơ (Nxb Hội Nhà văn – 2019), Là anh - tập truyện ngắn (Nxb Hội Nhà văn – 2020); Miền cổ tích - tập thơ Nxb Hội Nhà văn – 2021; Người thắp sáng ước mơ – Truyện ký - Nxb Hội Nhà văn – 2022; Nẻo về (Nxb Hội Nhà văn – 2025). Bà có gần trăm bài thơ, truyện Thiếu nhi, truyện ngắn, tản văn, bài báo được đăng tải trên các báo, Tạp chí cả Trung ương và địa phương. Mới đây, bà tiếp tục trình làng tập thơ Khát vọng - Nxb Hội Nhà văn 2026.

Đọc tập thơ Khát vọng của Phạm Minh Tân, ngườin đọc không chỉ thích thú bởi sách in đẹp, nhiều tranh vẽ minh họa hài hòa mà còn như được đến với một khu vườn lung linh xinh đẹp. Ba mươi lăm bài thơ, với những sắc màu và dáng vẻ khác nhau, đã kết thành một vườn hoa tâm tưởng, nơi vẻ đẹp thiên nhiên trở thành tiếng nói của tâm hồn, nơi những điều bình dị bất ngờ đánh thức những suy ngẫm sâu xa về con người và cuộc sống.

Thành công ở triết lý nhân sinh từ những hình ảnh nhỏ bé, quen thuộc. Hoa trong thơ Phạm Minh Tân không chỉ để ngắm. Hoa biết nhớ, biết thương, biết đau trước những bất công của số phận; hơn thế, hoa còn mang trong mình sức sống bền bỉ và khát vọng vượt lên nghịch cảnh. Từ một nhành hoa dại ven đường đến đóa sen vươn lên giữa bùn lầy, từ sắc vàng dã quỳ đến màu tím muống biển, nhà thơ đã tìm thấy trong thiên nhiên những ẩn dụ giàu sức gợi về kiếp người.

Đặc biệt, hình tượng hoa dại trở đi trở lại như một ám ảnh đẹp. Trong bài Hoa dại, nhành hoa không cần được nâng niu trong bồn cảnh, cũng chẳng ngại phơi mình nơi góc tường. Vẻ đẹp của nó không nằm ở sự ưu đãi mà ở sức chịu đựng và tấm lòng hiến dâng: “Một đời dâng hiến trọn yêu thương.” Một câu thơ kết bài mà mở ra một quan niệm sống giá trị của con người không do nơi đứng cao hay thấp quyết định, mà bởi những gì người ấy trao tặng cho đời.

Tư tưởng ấy kết tinh sâu sắc hơn trong bài thơ Khát vọng – cũng là nhan đề của cả tập. Từ “kẽ nứt bê tông”, một nhành cỏ dại vẫn vươn lên, đón hương đất, uống giọt sương trời, nở những bông hoa mang sắc nắng. Đặt sự sống mong manh bên bê tông, sỏi đá và bầu trời nghiệt ngã, nhà thơ tạo nên một tương phản giàu ý nghĩa. Cỏ dại nhỏ bé mà không yếu hèn; không tên tuổi mà không vô nghĩa. Bởi sức sống đích thực không phải là chưa từng gặp trở lực, mà là không chịu đầu hàng trước trở lực. Bốn câu kết “Chấp bê tông sỏi đá / Chấp cả trời nghiệt ngã / Cho khát vọng đơm hoa!” vang lên như một lời tự nhủ, đồng thời như lời động viên dành cho những phận người đang âm thầm đi qua giông gió cuộc đời.

Nếu khát vọng là mạch ngầm của tập thơ thì tình yêu thương chính là nguồn nước nuôi dưỡng mạch ngầm ấy. Trong Mẫu tử, hình ảnh hoa được gửi gắm vào quy luật tiếp nối của tình mẹ: mẹ nâng niu, dìu dắt con, rồi một ngày chấp nhận rã cánh để trao lại cho con cái gốc đơm hoa dâng đời. Cách diễn đạt giản dị mà hàm súc. Tình mẹ không chỉ là chở che, mà còn là sự hiến dâng không đòi đáp trả; không chỉ nuôi dưỡng một đời người, mà còn trao cho đời một sự sống mới.

Đến Chiếc lá, cảm xúc lại lắng xuống trong nỗi nhớ mẹ. Chiếc lá lìa cành không mất đi mà hóa thân vào đất để nuôi chồi xanh. Quy luật của thiên nhiên bỗng trở thành biểu tượng của tình mẫu tử: sự ra đi có thể hóa thành sự tiếp nối, mất mát có thể âm thầm nuôi dưỡng những mùa quả ngọt. Bài thơ không cần lời than khóc dài dòng. Chính sự tiết chế đã làm nỗi thương trở nên sâu hơn, để tiếng lá rời cành ngân mãi trong lòng người đọc.

Điều đáng chú ý khác là tấm lòng nhân ái của nhà thơ trước những phận đời và nghịch cảnh. Trong Hoa tuyết, tuyết có thể đẹp trong mắt người thưởng ngoạn, nhưng với người dân vùng cao, đó lại là tai họa phủ xuống mái nhà, mùa màng và đàn gia súc. Đằng sau vẻ đẹp lung linh của thiên nhiên là nỗi đau rất thật của con người. Cái nhìn ấy cho thấy nhà thơ không dừng ở cảm giác thẩm mỹ; chị biết đi qua vẻ ngoài để chạm tới những nhọc nhằn khuất lấp. Cũng từ đó, thơ chị có lúc trở nên sắc sảo, giàu tính phản tỉnh. Phận đặt hoa và quả cùng tên bên hai vị trí đối lập: một bên được ngự nơi cửa Phật, một bên bơ vơ bên cỏ. Câu hỏi về hai số phận không chỉ dành cho loài cây, mà còn gợi nghĩ về những nghịch lý trong đời sống con người. Còn Cây mượn hình ảnh cây cảnh bị uốn nắn, đặt trong chậu, để gợi nỗi ngậm ngùi trước sự gò ép, khi một sinh thể vốn có cốt cách tự do phải sống theo ý chủ và giá thành. Thiên nhiên, vì thế, không còn là bức tranh vô tư mà trở thành tấm gương soi những vấn đề nhân sinh.

Về nghệ thuật, tập thơ Khát vọng hấp dẫn bởi lối viết ngắn gọn, giàu hình ảnh, thể thơ đa dạng, tạo khoảng trống cho cảm xúc ngân vang. Phạm Minh Tân thường chọn những chi tiết nhỏ mà đắt, những chuyển động bất ngờ của tứ thơ, những câu kết có sức khơi mở. Chị không cầu kỳ tô vẽ mà chú trọng khả năng đánh thức liên tưởng. Có khi chỉ một sắc hoa, một chiếc lá, một nhành cỏ mọc qua kẽ bê tông cũng đủ nâng đỡ một suy tư. Giọng thơ linh hoạt, khi hồn nhiên, dí dỏm; khi trầm lắng, xót xa; khi lại cất lên âm hưởng mạnh mẽ của niềm tin. Dẫu vậy, sức hấp dẫn bền lâu của tập thơ không chỉ nằm ở thế giới hoa muôn sắc, mà ở tâm thế của người viết: nhìn thiên nhiên để hiểu con người, nhìn những gì mong manh để nhận ra sức mạnh, nhìn sự tàn phai để tin vào khả năng tái sinh.

Tập thơ Khát vọng gửi lại không phải chỉ khu vườn chỉ có hương sắc mà là một lời nhắn nhủ tinh tế: sống sao cho sự hiện diện của mình có ích trên đời; yêu thương sao cho điều trao đi còn nảy nở; dù cuộc đời có bao nhiêu khó khăn vẫn hãy tin vào khả năng vươn lên của chính mình bởi vẻ đẹp lớn nhất của bông hoa không chỉ là lúc nở mà còn là những gì hoa để lại cho đời.

N.T.T