HOÁN ĐỔI HAI GIẤY BÁO TỬ

 

 

Biết tôi là người làm công việc tìm kiếm thông tin về liệt sĩ, anh Bùi Lý Tưởng, Chủ tịch UBND xã Tân Lập, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hoà Bình cũ đã kết nối zalo gửi cho tôi ảnh chụp giấy báo tử, nhờ tìm thông tin về người chú ruột là liệt sĩ Bùi Văn Lân, quê xóm Vó, xã Nhân Nghĩa, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hoà Bình. Tôi nghiên cứu danh sách hơn sáu mươi liệt sĩ của xã Nhân Nghĩa, phát hiện có ba liệt sĩ tên gần giống nhau, đó là các liệt sĩ: Bùi Văn Lặn, Bùi Văn Lăn và Bùi Văn Lân, trong đó liệt sĩ Bùi Văn Lặn thuộc Sư đoàn 316, hy sinh năm 1970 bên nước bạn Lào, còn hai liệt sĩ Lăn và Lân có một số thông tin không hợp lý, nên tôi đã dành thời gian tìm hiểu sâu hai liệt sĩ này.

Về liệt sĩ Bùi Văn Lăn, quê xóm Bui, xã Nhân Nghĩa có họ hàng với anh Bùi Thiên Văn, cùng hội viên Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Hoà Bình với tôi, trước đó anh Văn đã nhờ tôi tìm kiếm thông tin liệt sĩ Lăn. Giấy báo tử liệt sĩ Lăn ghi nhập ngũ tháng 7 năm 1967, hy sinh ngày 05 tháng 9 năm 1968, ký hiệu đơn vị P2 (ký hiệu này là thuộc diện mất tin tại chiến trường Nam bộ), nên năm 1976 mới cấp giấy báo tử. Còn liệt sĩ Bùi Văn Lân, tôi tra cứu trên Cổng thông tin của Cục Chính sách - Bộ Quốc phòng tìm thấy hồ sơ ghi nhập ngũ tháng 4 năm 1968, thuộc đơn vị: Đại đội 21, Trung đoàn 88, hy sinh 15 tháng 8 năm 1972, nhưng giấy báo tử lại ghi thuộc đơn vị: Trung đoàn 429 KB, hy sinh ngày 02 tháng 9 năm 1968 (sau khi nhập ngũ 4 tháng), điều đó ít xảy ra, bởi tân binh còn phải qua huấn luyện, sau đó hành quân vào chiến trường, thời gian không thể ngắn như vậy.

Để làm rõ liệt sĩ Bùi Văn Lân thuộc Trung đoàn 429 (theo giấy báo tử), hay thuộc Trung đoàn 88 (theo thông tin của Cục Chính sách) cần phải tiến hành xem xét nhiều khâu. Việc đầu tiên là nghiên cứu về Trung đoàn 88, theo lịch sử trung đoàn thành lập ngày 01 tháng 7 năm 1949 tại xóm Gò Pháo, xã Tân Cương, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, nằm trong đội hình Đại đoàn 308 đã lập nhiều chiến công trong thời kỳ chống Pháp, trong đó có Chiến dịch Hoà Bình, tiêu diệt cứ điểm Tu Vũ (Thanh Thủy, Phú Thọ) được Bác Hồ khen ngợi và đặt tên là Trung đoàn Tu Vũ. Trong cuộc kháng chiến chống Đế quốc Mỹ, năm 1965 tách thành hai trung đoàn, Trung đoàn 88b ở lại đội hình Sư đoàn 308. Trung đoàn 88a được giao nhiệm vụ vào Nam chiến đấu, năm 1966 hoạt động trên chiến trường Tây Nguyên, năm 1967 chuyển vào miền Đông Nam bộ thuộc đội hình Sư đoàn 5, rồi  chuyển sang Quân khu Sài Gòn - Gia Định, sau chuyển về Sư đoàn 9. Năm 1969, trung đoàn chuyển vào Quân khu 8 hoạt động trên địa bàn các tỉnh Long An, Mỹ Tho và tỉnh Svây Reng - Campuchia cho đến ngày giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước. Trung đoàn 88b năm 1972 trong đội hình Sư đoàn 308 vào tham gia chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị. Dù tách thành 2 trung đoàn, nhưng vẫn mang một tên chung là Trung đoàn Tu Vũ, hàng nghìn liệt sĩ của 2 trung đoàn đều được ghi tên trên Nhà bia tưởng niệm tại làng Gò Pháo, xã Tân Cương, thành phố Thái Nguyên.

Nếu thông tin của Cục Chính sách là chính xác, thì phải tra cứu tìm thông tin mộ liệt sĩ trong các nghĩa trang liệt sĩ thuộc tỉnh Tiền Giang, nhất là Nghĩa trang liệt sĩ huyện Cai Lậy, nơi quy tập nhiều liệt sĩ bộ đội chủ lực quê Miền Bắc. Tại nghĩa trang này tôi đã nhiều lần rà đi, rà lại để tìm cách trả lại tên cho liệt sĩ Bùi Văn Viên, quê xã Tự Do, huyện Lạc Sơn có bia mộ nằm tại đây mang tên Bùi Văn Thanh. Với nhiều tài liệu do tôi thu thập và cung cấp chính xác, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Tiền Giang đã điều chỉnh lại tên và cấp Giấy báo tin mộ liệt sĩ Bùi Văn Viên cho gia đình. Quá trình tìm kiếm đó tôi đã phát hiện tại nghĩa trang này có một mộ liệt sĩ mang tên Bùi Văn Lân, đơn vị C21, quê quán: Long Tiên, Cai Lậy, Mỹ Tho. Tên người và tên đơn vị đã gợi cho tôi nỗi ngờ vực, nếu bia mộ liệt sĩ này không phải quê Long Tiên, thì các thông tin còn lại khớp với liệt sĩ Bùi Văn Lân mà tôi đang tìm?. Nội dung này chỉ cần hỏi Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội thị xã Cai Lậy để biết xã Long Tiên có liệt sĩ Bùi Văn Lân hay không? Nhưng dù là vậy thì vẫn phải tìm cách thu thập thêm các tài liệu xác thực khác trước khi đề nghị cơ quan chức năng kết luận.

Từ những nghiên cứu trên, tôi nảy ra ý định tìm hiểu danh sách liệt sĩ của Trung đoàn 88 tại Nhà bia tưởng niệm ở xã Tân Cương, hy vọng có tên các liệt sĩ quê tỉnh Hoà Bình, trong đó có liệt sĩ Bùi Văn Lân?. Đầu tháng 7 năm 2023, tôi tham gia đoàn văn nghệ sĩ của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Hoà Bình đi thực tế tại tỉnh Thái Nguyên. Sau khi thăm Khu di tích lịch sử Đại đội thanh niên xung phong 915, đoàn đi thăm Di tích lịch sử quốc gia 27 tháng 7 ở thị trấn Hùng Sơn, huyện Đại Từ, tôi xin phép dành thời gian đi Nhà bia Tưởng niệm liệt sĩ Trung đoàn 88. Đến đây, tôi được người phụ trách hướng dẫn tận tình xem thứ tự các bảng ghi danh sách các liệt sĩ, tôi đã tranh thủ chụp ảnh từng bảng để về nhà sẽ xem kỹ hơn. Tôi rà soát thật chậm những bảng có tên các liệt sĩ quê tỉnh Hoà Bình và đây rồi, tôi tìm được dòng tên của liệt sĩ Bùi Văn Lân, hy sinh 15 tháng 8 năm 1972 tại tỉnh Mỹ Tho, mắt tôi nhòe đi, lòng rạo rực như bắt được vàng. Thế là chuyến đi Thái Nguyên này đối với tôi thật ý nghĩa, việc còn lại là tìm cách có được các loại giấy tờ liên quan để đề nghị điều chỉnh thông tin bia mộ liệt sĩ, sau khi đã xác định chắc chắn xã Long Tiên không có liệt sĩ Bùi Văn Lân.

Nửa tháng sau tôi có dịp vào miền Đông Nam bộ đưa các gia đình di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê, xong việc tôi tạt vào Phòng Chính sách Quân khu 7. Làm việc với tôi là Đại tá Triệu Văn Cử. Tôi đã trình bày tỉ mỉ những suy xét của mình về 2 trường hợp oái oăm này: Xã Nhân Nghĩa, Lạc Sơn, Hoà Bình có 2 liệt sĩ tên gần giống nhau, liệt sĩ Bùi Văn Lăn nhập ngũ tháng 7 năm 1967, liệt sĩ Bùi Văn Lân nhập ngũ tháng 4 năm 1968. Liệt sĩ Bùi Văn Lăn thuộc Tiểu đoàn 5 Trung đoàn 429 Quân khu 7, hy sinh ngày 05 tháng 9 năm 1968 tại Cà Tum, Tây Ninh (trận bom này, tôi đọc tài liệu được biết phía ta hy sinh hơn 20 bộ đội, một số không tìm được thi thể). Tôi nghĩ: Khi địa phương nhận được giấy báo tử do Tỉnh đội Hòa Bình cấp, do đọc họ và tên của liệt sĩ không chuẩn: Lăn đọc thành Lân (dấu “á” thành dấu “ớ”), nên đã làm lễ báo tử liệt sĩ Bùi Văn Lân đối với gia đình ông Bùi Văn Vưởn, khi anh Lân vừa nhập ngũ được 4 tháng và đang trên đường vào Nam chiến đấu. Nên mấy năm sau gia đình vẫn còn nhận được thư của Bùi Văn Lân đề ngày 05 tháng 6 năm 1971, lá thư đó đã thắp lên niềm hy vọng ngày thống nhất anh sẽ trở về. Còn gia đình quân nhân Bùi Văn Lăn, mặc dù đã hy sinh, vẫn nghĩ là người thân mình đang chiến đấu ngoài mặt trận. Không biết có phải tờ giấy báo tử đó là điềm gở được báo trước, mà ngày 15 tháng 8 năm 1972 anh Bùi Văn Lân đã hy sinh thật. Lần thứ hai cơ quan quân sự tỉnh nhận tin báo từ chiến trường về quân nhân Bùi Văn Lân hy sinh, nhưng trước đó 4 năm đã báo tử liệt sĩ này rồi, những thông tin về liệt sĩ không khớp với Bùi Văn Lăn, hơn nữa báo tử là một việc rất hệ trọng, nếu nhầm lẫn sẽ mang lại hậu quả khôn lường, nên hồ sơ báo tử đó được xếp lại. Sau khi Miền Nam hoàn toàn giải phóng, đợi hơn một năm không thấy quân nhân Bùi Văn Lăn trở về, gia đình đã lên cơ quan quân sự tỉnh xin cấp giấy báo tử để hưởng chính sách gia đình liệt sĩ. Dựa vào các kênh thông tin không chính thống như lời kể của đồng đội, hoặc thư gửi từ chiến trường về, gia đình đã được cấp giấy báo tử với các thông tin gần giống với giấy báo tử đã cấp cho gia đình liệt sĩ Bùi Văn Lân 8 năm về trước.

Sau khi nghe tôi trình bày chi tiết và hợp lý như vậy, Đại tá Triệu Văn Cử đã tra cứu trên hệ thông thông tin liệt sĩ thuộc Quân khu 7, thật may là các thông tin của 2 liệt sĩ trong hệ thống đúng như tôi trình bày. Ngay sau đó tôi nhận được 2 tờ giấy xác nhận nơi liệt sĩ hy sinh của 2 liệt sĩ, trong đó ghi chi tiết tất cả các thông tin chính xác: Liệt sĩ Bùi Văn Lăn, sinh năm 1947, nhập ngũ tháng 7 năm 1967, đi B tháng 02 năm 1968 cấp bậc binh nhất, chức vụ chiến sĩ, đơn vị D5 E429 F2, hy sinh 05 tháng 9 năm 1968 tại Xóm Giữa, Cà Tum, Tây Ninh; Liệt sĩ Bùi Văn Lân, sinh năm 1945, nhập ngũ tháng 4 năm 1968, đi B tháng 7/1968, đơn vị C21 E88 F3 cấp bậc chuẩn uý, chức vụ Trung đội trưởng, hy sinh ngày 15 tháng 8 năm 1972 tại Đìa Đưng, Mỹ Tho, nơi an táng ban đầu: Long Tiên, Cai Lậy, Mỹ Tho. Ôi! Cái địa danh Long Tiên đã làm cho tôi khấp khởi vô cùng.

Cũng chuyến đi đó, tôi vào Nghĩa trang liệt sĩ thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang giúp gia đình liệt sĩ Bùi Văn Viên làm thủ tục di chuyển hài cốt về quê. Tôi dẫn anh Lê Văn Trường, Trưởng ban quản lý nghĩa trang đến khu mộ các liệt sĩ xã Long Tiên, tôi chỉ vào ngôi mộ liệt sĩ Bùi Văn Lân, quê Long Tiên, cùng câu hỏi: Xã Long Tiên liệu có liệt sĩ Lân này không? Tay tôi chìa ra tờ giấy xác nhận của Quân khu 7, anh Trường xem xong rồi nói:

          - Xã Long Tiên không có họ Bùi đâu. Mộ này chắc là do người ta ghi nhầm nơi bốc thành quê quán đó.

          Tôi hít một hơi thật sâu và thở phào nhẹ nhõm. Sau một thời gian dài quyết tâm theo đuổi, hôm nay mọi việc đã dần được sáng tỏ, công việc còn lại chỉ là các thủ tục giấy tờ theo quy định. Rồi cả 2 gia đình liệt sĩ sẽ được cấp lại giấy báo tử đúng với thông tin liệt sĩ đã hy sinh. Riêng liệt sĩ Bùi Văn Lăn, do không tìm thấy mộ, tôi đành phải để lại đó. Còn liệt sĩ Bùi Văn Lân, đợi đến khi điều chỉnh xong thông tin trên bia mộ, trả lại đúng quê xã Nhân Nghĩa cho anh, chắc chắn Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ chúng tôi sẽ tạo điệu kiện để gia đình di chuyển hài cốt liệt sĩ từ Cai Lậy, Tiền Giang về với quê hương Lạc Sơn, Hoà Bình mà không phải trả một khoản chi phí nào.