GẶP MỆ TRÊN NƯỚC BẠN LÀO

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Bùi Linh Bông Klăng

CHUYẾN ĐI XA TÌM VÀ GẶP “ MỆ” TRÊN ĐẤT NƯỚC BẠN LÀO

Vào một ngày đầu xuân khi trước cửa phòng trưng bày trang phục dân tộc mường của tôi những cây “Klâu” đang chớm đâm chồi, nảy lộc, qua chú Bột bạn của Bố tôi, một Bác sỹ công tác tại bệnh viện tỉnh Hòa Bình kết nối, Tôi có cơ duyên gặp nhà văn Lê Va.

Cuộc gặp gỡ với riêng tôi cảm nhận đó chắc chắn là duyên lành khi chú- nhà văn Lê Va nói về Bản Đon tại tỉnh Hủa Phăn trên đất nước bạn Lào, có tồn tại cộng đồng người mường sinh sống từ rất lâu đời. Đối với tôi việc người mường sinh sống trên khắp các nước là chuyện không quá ngạc nhiên, điều tôi ngạc nhiên là chú nói về hai chữ “ cộng đồng” và bản Đon vẫn còn giữ nguyên được phong tục tập quán, tiếng nói, duy nhất có thay đổi là bà còn bản Đon không mặc “Trang phục truyền thống” người mường.

Là người con được sinh ra trên dãy trường sơn cao ngút, sống được và lớn lên nhờ ăn cơm “mớm” từ bà và mẹ, Tôi người con gái bản mường Ngọc Lâu, Mường Vang Lạc Sơn đã vô cùng háo hức nhận lời đề nghị từ chú Lê Va- Chủ tịch Hội văn học nghệ thuật Hòa Bình chính thức tặng Bản Đon Trang phục dân tộc mường cho cả nam và nữ, cho người già và trẻ nhỏ đang sống bên đất nước bạn Lào, đồng thời cũng nhận lời mời sang thăm Bản Đon vào một ngày gần nhất.

Ngày 6/10/2023 Tôi và đoàn do chú Lê Va làm trưởng đoàn cùng một số cô chú nghệ nhân ưu tú khởi hành đến với bản Đon. Chuyến đi với cá nhân Tôi nhiều cảm xúc, nhiều ý nghĩa và cũng mang đầy tính nhân văn nên Tôi đã xin phép đoàn cho phép được mang theo cậu con trai nhỏ An Đà của Tôi đi cùng, một là để con trải nghiệm cuộc sống, hai là con – tương lai của mẹ thấm đẫm những việc mẹ đang làm dành cho con và dành cho cộng đồng, sống một cuộc đời làm nên nghĩa.

Qua cửa khẩu Lóng Sập Sơn La, cung đường đi rất nhỏ và dốc, đoàn di chuyển khoảng 100km cách cửa khẩu Lóng Sập Sơn La điểm đầu tiên đến thăm là gia đình một người thân của chú Thanh Bình- nghệ nhân ưu tú chiêng mường tại Lào. Cảm nhận đầu tiên khi ngồi trên đất nước bạn, khi tiếp xúc với người dân bản địa Tôi cảm thấy nồng hậu, nhiệt tình và chân thành.

Sau khi dùng bữa xong đoàn chúng tôi tiếp tục di chuyển đến bản Đon, điểm cuối cùng cần đến của đoàn. Trên đoạn đường từ gia đình người thân nghệ nhân ưu tú Thanh Bình di chuyển hơn 300km tiếp theo, chúng tôi đến Thị trấn Sầm Nưa, tỉnh Hủa Phăn, tại đây chúng tôi đã được Sở văn Hóa, Sở Nông Nghiệp tỉnh Hủa Phăn cử anh chị em phiên dịch ra đón và được chính thức người con bản Đon ra đón đoàn. Từ Sầm Nưa chúng tôi di chuyển trên 40 km đường bộ nữa là đến bản Đon.

Tôi nhớ như in cây cầu bắc qua một con suối nhỏ, đi qua cây cầu hiện lên trước mắt Tôi là cánh đồng lúa nếp cao tít, vàng ươm, khi đoàn vừa bước xuống xe, trên khoảng sân nhỏ ngôi trường tiểu học của Bản, ngay lập tức Tôi cảm nhận được mùi thơm của lúa, mùi tươi thật của cỏ cây và đặc biệt ùa về trong tôi là cảm giác tuổi thơ của tôi hiện về, tuổi thơ cách đây gần 40 năm khi tôi còn sống trên đỉnh núi Trường Sơn đại ngàn. Rồi sau đó đoàn Tôi được cả Bản ra đón, có các chị, các anh, các bà, các ông,các cháu... cả Bản đợi và đón đoàn tập trung tại sân trường học. Ngay lập tức nhìn thấy hình ảnh đó khi vừa di chuyển vài bước từ cửa xe ra, tôi không kìm được cảm xúc chạy ùa và ôm chầm lấy các bà như tìm về với bà với mẹ sau bao nhiêu năm xa cách, Tôi đã không thể kìm được xúc động và khóc!

Khi đứng trước bà con bản Đon tôi cảm thấy mình thật bé nhỏ, tôi sử dụng ngôn ngữ tiếng Mường vốn có để giao tiếp với bà con bản Đon, lần này khi tôi đến đây dường như có sự dẫn lối của cả bậc cha ông âm phần và cả người trần dẫn dắt, để hôm nay được đứng trước bà con bản Đon xa vạn dặm, cách trở cả giới hạn địa lý mà sao khi đến được đây Tôi lại có cảm giác như trở về quê hương bản xứ của mình, trở về cuộc sống trong kí ức xưa gần bốn mươi năm đã qua của mình.

Việc tôi mang vài chục bộ trang phục truyền thống để tặng bà con chẳng thấm vào đâu, việc tôi dùng gần như toàn bộ số tiền Việt đổi sang tiền Lào biếu tặng các cụ cao niên trong Bản cũng chỉ là hạt cát, sau chuyến đi tôi đã tiêu thụ số lượng lớn gạo nếp cho bà con dân bản cũng chẳng nghĩa lý gì... điều vô cùng ý nghĩa là sợi dây vô hình tình cảm chân chất, yêu thương, nồng cháy, dòng máu người con quê hương đất mường cho dù cách trở đến bao nhiêu, xa cách từ vị trí địa lý, thời gian, không gian, thế hệ vẫn luôn luôn tồn tại và sống lại khi gặp lại được nhau. Ngày hôm nay tại Việt Nam người ta có thế dễ dàng ăn món ăn có vị xưa, nhưng chẳng có một nơi nào sống lại được cuộc sống xưa, cuộc sống mà đã trôi qua đi mất vài chục năm. Nhưng khi mẹ con tôi đến đây được bà con dân bản nhà mang chăn, nhà mang chiếu, người vác củi, người mang gạo ... cả bản gần 70 hộ sống cách xa nhau tập trung tiếp đón ân cần. Đó là cuộc sống tôi đã từng được trải qua khi chưa xuống núi đi học và lập thân cho đến bây giờ, Tôi cho rằng tại đây, tại bản Đon này tôi và con trai tôi đang được sống đúng vị xưa.

Khi trở về Hòa Bình tôi ám ảnh vô cùng ánh mắt và khuôn mặt phúc hậu của một cụ cao niên trong Bản, cụ đã rơm rớm trước tôi nói bằng tiếng mường “Nghe các cụ tổ tiên nói là nguồn gốc của cụ ở mường Vang, trước khi cụ về với tiên tổ cụ mong một lần về với quê hương đất tổ.” Sau đó tôi day dứt!

Sau chuyến đi này ngoài là bài học quý giá cho cá nhân Tôi, cho con trai bé nhỏ An Đà của tôi, Tôi còn cảm thấy những việc mình làm cho con trai, cho cộng đồng dân tộc mường, cho gia đình, cho quê hương là việc làm đáng trân quý.

Xin cảm ơn Hội văn học nghệ thuật Hòa Bình, cám ơn chú Lê Va, cám ơn tất cả! Giữa cuộc sống thời bình việc làm của Hội văn học nghệ thuật Hòa Bình, việc làm của riêng các cá nhân trong đoàn đến với Bản Đon thực sự trở thành những chiến sỹ văn hóa cao cả trong trái tim tôi và con trai tôi./.

B.L.B.Kl