ĐƯA ANH VỀ VỚI MẸ

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Tiến Lợi

ĐƯA ANH VỀ VỚI MẸ

Cách đây hơn hai năm, tôi còn nhớ hôm đó là ngày chủ nhật, mấy anh em trong Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Hòa Bình lên thị trấn Mai Châu thăm một hội viên bị ốm. Ông Khà Phúc Dằng, Nguyên Bí thư Huyện ủy cũng có mặt ở đó. Biết tôi đang làm công việc tìm kiếm mộ liệt sĩ, sau khi thăm ốm xong, ông Dằng nhờ tôi tìm giúp mộ liệt sĩ Khà Văn Đà, là bố vợ của ông. Chuyện nọ sọ chuyện kia, ông Dằng kể về một trường hợp mẹ liệt sĩ hàng chục năm qua mong ngóng con, mà không biết nằm ở nơi nào, thi thoảng bà lại lên cơn vật vã gào khóc: “Con ở đâu? Hãy về đây với mẹ!” Đó là cụ bà Khà Thị Thư, mẹ của liệt sĩ Lộc Văn Thụ, ở xóm Khán, xã Vạn Mai, huyện Mai Châu. Ông Dằng còn kể hồi ông công tác ở Ban Tuyên giáo Huyện uỷ, một lần ông được chứng kiến giây phút sắp ra đi của cụ ông Lộc Văn Nình, bố của liệt sĩ Lộc Văn Thụ (Hôm đó là ngày thứ bảy, ông về thăm gia đình, nghe tin cụ Nình ốm nặng tạt qua thăm). Cụ Nình dặn cụ bà Khà Thị Thư: “Tôi đi đây! Bà cố gắng nhờ người tìm thằng Thụ, đưa nó về gần tôi bà nhé!”. Nói xong, cụ Nình trút hơi thở cuối cùng. Từ đó đến nay, ông Dằng luôn để tâm tìm kiếm hai liệt sĩ Khà Văn Đà và Lộc Văn Thụ, nhưng vẫn chưa tìm được?.

Theo chỉ dẫn của ông Dằng, tôi tìm đến xóm Khán, xã Vạn Mai gặp mẹ Khà Thị Thư hỏi chuyện xem có tìm hiểu được thông tin gì không?. Năm nay mẹ bước vào tuổi 85, dù không đi lại được, nhưng mẹ Thư vẫn còn minh mẫn. Biết tôi là người đang làm công việc tìm kiếm mộ liệt sĩ, mẹ Thư giữ chặt tay tôi nói:

- Trăm sự nhờ con, cố gắng tìm giúp mẹ thằng cháu Thụ. Nó hy sinh vì nước, mấy chục năm rồi, đến nay vẫn chưa có tin tức gì? Không tìm thấy nó, đến khi mẹ chết không nhắm được mắt.

- Thưa mẹ! Con sẽ cố gắng ạ. Nếu tìm thấy, con sẽ đưa anh ấy về với mẹ. - Tôi an ủi mẹ bằng một lời hứa, nhưng trong lòng lại cảm thấy lo. Tôi đã tìm được thông tin hàng trăm liệt sĩ và đem hài cốt các anh về với quê hương, nhưng đối với trường hợp này, nhỡ không tìm được sẽ mắc nợ một lời hứa. Tôi xin số điện thoại của anh Lộc Văn Bình, cháu nội của mẹ để tiện liên lạc sau này.

Trong hàng trăm mộ liệt sĩ quê huyện Mai Châu mà tôi đã tra cứu được, một số đã rõ toàn bộ; một số rõ họ tên, sai quê; hoặc rõ quê, sai họ tên, số còn lại sai cả họ tên và quê quán. Khi soát lại tôi phát hiện ra ba liệt sĩ quê xã Vạn Mai thuộc diện sai tên, trong đó liệt sĩ Lộc Văn Thụ nằm tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Võ, huyện Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh, bia mộ ghi: Liệt sĩ Lộc Văn Thủ, đơn vị Đại đội 5, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 141, Sư đoàn 7, hy sinh ngày 20 tháng 3 năm 1978. Đối chiếu với danh sách liệt sĩ của huyện thì tên bị sai Thụ thành Thủ, việc này chỉ cần hướng dẫn gia đình làm đơn xin xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin theo quy định là có thể di chuyển hài cốt về quê được. Mừng quá, tôi điện thoại ngay cho anh Lộc Văn Bình (em của liệt sĩ Thụ) mang Giấy báo tử lên Ủy ban nhân dân xã làm đơn ngay. Còn liệt sĩ Khà Văn Đà, thuộc đơn vị Trung đoàn 1 Sư đoàn 9, Quân đoàn 4, hy sinh năm 1969 tại xóm Giếng, Bình Long (nay là Bình Phước) tôi tìm chưa thấy mộ.

Chuẩn bị kỷ niệm ngày Thương binh Liệt sĩ 27 tháng 7 năm nay, Ban chỉ đạo Chăm sóc người có công huyện Mai Châu đã đề nghị Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh giúp đỡ về thủ tục hồ sơ, để di chuyển hài cốt liệt sĩ từ các tỉnh phía Nam về huyện. Đúng dịp vừa tìm được mộ liệt sĩ Lộc Văn Thụ, tôi có ý định giúp gia đình làm gấp hồ sơ để kịp di chuyển cùng đợt, đây là cơ hội để tôi thực hiện lời hứa với mẹ Khà Thị Thư.

Chiều hôm sau tôi nhận cuộc gọi điện thoại của cán bộ Văn hoá - Xã hội xã Vạn Mai, xin kết bạn Zalo để gửi ảnh chụp đơn của gia đình và Giấy báo tử liệt sĩ Thụ để tôi kiểm tra nội dung. Đọc giấy báo tử, tôi toát mồ hôi hột, bởi giấy báo tử ghi sai họ: Lộc Văn Thụ thành Lục Văn Thụ. Như vậy là phức tạp rồi đây! Bởi từ trước đến nay tôi chỉ quen hướng dẫn các gia đình liệt sĩ đính chính thông tin bia mộ trên cơ sở các giấy tờ đã có và các xác nhận thực chứng; chưa từng hướng dẫn đính chính giấy báo tử, bởi giấy này do cơ quan quân sự cấp từ sau khi hy sinh. Tôi gọi điện thoại cho đồng chí Trần Văn Long, trợ lý chính sách, Bộ chỉ huy quân sự tỉnh, do thường xuyên liên lạc trao đổi công việc, nên đồng chí Long trả lời ngay là việc này không khó, gia đình chỉ cần làm đơn xin đính chính giấy báo tử, xã xác nhận đơn, gửi lên Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (dưới đây gọi tắt là Sở Lao động), để Sở có công văn trao đổi với Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh cấp lại giấy báo tử là xong. Tôi lập tức gọi điện thoại cho anh Bình làm đơn ngay và điện trao đổi với đồng chí Nguyễn Quang Huy, Phó trưởng phòng Người có công, Sở Lao động dừng việc gửi vào tỉnh Tây Ninh 4 bộ hồ sơ đề nghị điều chỉnh thông tin mộ liệt sĩ của huyện Mai Châu, chờ hồ sơ của liệt sĩ Lộc Văn Thụ để gửi cùng đợt.

Hai ngày sau, Sở Lao động sau khi nhận được đơn của gia đình liệt sĩ Thụ, đã có ngay công văn đề nghị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hoà Bình đính chính giấy báo tử. Tôi ước tính thời gian một tháng nữa là đến thời điểm tiến hành di chuyển hài cốt liệt sĩ về huyện Mai Châu trước ngày 27 tháng 7, nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ có thể đáp ứng về mặt thời gian, nhưng chỉ cần một công đoạn nào đó trục trặc là sẽ hoãn luôn cả đợt và phải lùi lại vào dịp khác. Càng sốt ruột hơn, khi quy trình chuyển nhận văn bản qua hệ thống thông tin điện tử liên thông, đường truyền bị nghẽn mạng, cộng với thủ tục duyệt công văn, trình ký không thể nhanh chóng như mong muốn. Mãi đến cuối tuần sau, Sở Lao động mới nhận được giấy báo tử liệt sĩ Lộc Văn Thụ (đã đính chính). Quỹ thời gian còn lại chỉ vẻn vẹn 15 ngày nữa chờ Sở Lao động tỉnh Tây Ninh có quyết định điều chỉnh thông tin và cấp Giấy báo tin mộ liệt sĩ. Để nhiều gia đình liệt sĩ được cấp Giấy giới thiệu di chuyển hài cốt liệt sĩ trong vòng một tuần là không đơn giản, bởi dân trí vùng cao, cá biệt có thân nhân liệt sĩ không biết chữ phải điểm chỉ vào đơn, cán bộ công chức cấp xã cũng ít khi động chạm đến những thứ giấy tờ thuộc lĩnh vực này.

Đến ngày 29 tháng 6, Sở Lao động mới chính thức phát hành công văn xác minh kèm đơn đề nghị đính chính thông tin bia mộ liệt sĩ Lộc Văn Thụ gửi cùng 4 bộ hồ sơ vào tỉnh Tây Ninh. Để rút ngắn thời gian, tôi nhờ đồng chí Nguyễn Quang Huy chụp ảnh các văn bản chuyển qua Zalo cho đồng chí Huỳnh Thái Duy, chuyên viên Phòng Người có công Sở Lao động tỉnh Tây Ninh, kèm theo những lời đề nghị giúp đỡ qua điện thoại, hy vọng đồng chí Duy ưu tiên làm giúp việc này trước. Cứ sau hai ngày tôi lại nhắc đồng chí Huy điện thoại đôn đốc đồng chí Duy một lần. Vậy mà mọi sự đâu có chiều theo ý mình, thời gian cứ trôi đi trong im lặng. Quy trình của việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin là: Khi Sở Lao động nơi quản lý mộ nhận được công văn đề nghị của Sở Lao động nơi quản lý hồ sơ gửi đến, sẽ yêu cầu Phòng Lao động các huyện có nghĩa trang liệt sĩ kiểm tra thực tế bia mộ và có báo cáo bằng văn bản gửi về Sở, Giám đốc sở căn cứ vào các yếu tố khác khẳng định chính xác về thông tin liệt sĩ, khi đó mới ra quyết định điều chỉnh thông tin và cấp Giấy báo tin mộ gửi cho gia đình liệt sĩ. Giấy báo tin mộ liệt sĩ là cơ sở đầu tiên để làm thủ tục di chuyển hài cốt liệt sĩ.

Đợi thêm một tuần nữa vẫn không có tin tức gì, đồng chí Huy gọi điện thoại thì chỉ nhận được những câu trả lời đại loại là “Bận quá, công việc ngập đầu, còn rất nhiều trường hợp khác cấp bách hơn” hoặc “Sẽ cố gắng hết sức” v.v.. Trong khi đó chỉ còn 10 ngày nữa là thời điểm cuối cùng huyện tổ chức lễ đón nhận và an táng các hài cốt liệt sĩ. Lúc này đòi hỏi phải có sự quyết đoán thật chuẩn xác: Đi di chuyển, hay hoãn lại sau? Theo lời hứa của Phòng Người có công Sở Lao động tỉnh Tây Ninh thì tình hình rất khả quan, cộng với ý định đưa hài cốt liệt sĩ Lộc Văn Thụ về quê cùng đợt, tôi đặt ra quyết tâm bằng mọi giá sẽ tổ chức bằng được chuyến đi này. Việc đầu tiên là hướng dẫn 10 gia đình làm đơn xin di chuyển hài cốt liệt sĩ (làm đơn sẵn, khi có giấy báo tin mộ sẽ điền số vào sau, nếu đến ngày lên đường mà chưa có, thì mới để lại). Quá trình hướng dẫn làm đơn cũng gặp khó khăn, các gia đình phải bàn bạc phân công người đi nhận hài cốt đứng tên trong đơn xin di chuyển, các thủ tục uỷ quyền khi thân nhân không đi được, đơn phải ghi chính xác các nội dung theo quy định. Sau hai ngày chật vật chỉnh sửa 10 lá đơn do cán bộ xã chuyển bản nháp cho tôi, chuyển lại để người đi nhận hài cốt ký đơn và Ủy ban nhân dân xã xác nhận. Công việc còn lại phải nhờ Phòng Người có công, Sở Lao động tỉnh Hoà Bình tác động ráo riết Phòng Người có công, Sở Lao động tỉnh Tây Ninh. Mấy ngày sau đã có một số gia đình liệt sĩ được cấp giấy báo tin mộ, nhưng cũng chỉ nhỏ giọt mỗi ngày một, hai giấy. Chưa có giấy báo tin mộ, mà đã hướng dẫn các gia đình làm đơn xin di chuyển hài cốt là việc làm rất mạo hiểm, nhưng đợi khi có Giấy báo tin mộ mới hướng dẫn làm đơn thì sẽ không kịp. Mấy ngày cuối tuần đồng chí Huy đi công tác liên tục, ngày nào cũng đến năm giờ chiều mới về cơ quan. Chiều thứ Năm tôi sang phòng làm việc, đợi đồng chí Huy về để soạn thảo các giấy giới thiệu di chuyển hài cốt theo đơn đề nghị của các gia đình liệt sĩ. Có lẽ đồng chí Huy ý thức được tính cấp bách về thời gian, mai thứ Sáu cuối tuần rồi, hai chú cháu bụng đói meo ngồi lì bên máy tính đến tám giờ tối toàn bộ 10 giấy giới thiệu đã được hoàn tất (phải căng mắt soát thật kỹ kẻo nhầm tên người đi nhận vào tên của liệt sĩ, hoặc các lỗi khi copy sang bản khác) chuyển lên hệ thống văn bản điều hành để đồng chí Bùi Mạnh Cường, Phó giám đốc sở sáng mai ký sớm. Thật may cho tôi đến giờ chót trước khi đoàn lên đường, tôi nhận được giấy báo tin mộ cuối cùng đó là của liệt sĩ Lộc Văn Thụ.

Những khó khăn, vất vả luôn thử thách ý chí và sự quyết tâm của con người. Cơn bão số 1 đã tiến vào Biển Đông, dự báo ngày 20 tháng 7 sẽ có mưa lớn ở Bắc bộ, nhưng theo lịch trình đoàn đi Tây Ninh vẫn lên đường. Nhờ sự giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi của Phòng Lao động các huyện Châu Thành, Bến Cầu và Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh, chỉ trong một ngày, công việc bốc cất và bàn giao các hài cốt liệt sĩ, trong đó có liệt sĩ Lộc Văn Thụ được trọn vẹn. Hai ngày sau, dưới trời mưa rả rích sau bão, cả 10 bộ hài cốt liệt sĩ được bàn giao cho Uỷ ban nhân dân các xã của huyện Mai Châu, để đưa về các gia đình cúng lễ. Ngày 21 tháng 7 năm 2023 thời tiết tạnh ráo, hàng nghìn người từ các xã, thị trấn cùng gia đình các liệt sĩ đổ về Nghĩa trang liệt sĩ huyện Mai Châu, để chứng kiến Lễ đón nhận và an táng hài cốt 10 liệt sĩ. Buổi lễ được UBND huyện tổ chức quy mô lớn, rầm rộ, làm cho không khí càng thêm trang nghiêm và súc động, chẳng khác gì ngày hội tòng quân tiễn đưa các anh lên đường đi chiến đấu trước đây. Khi công việc an táng các hài cốt liệt sĩ xong xuôi, trọn vẹn, cũng là lúc trời Mai Châu hửng nắng, những tia nắng nghĩa tình lan toả càng làm cho lòng người thêm ấm áp.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ quan trọng này, tôi đã tranh thủ ghé thăm mẹ Khà Thị Thư, ở Xóm Khán, xã Vạn Mai. Tôi vừa bước chân lên sàn, nhìn thấy tôi, mẹ Thư quên là đôi chân mình bị liệt định đứng dậy, tôi bước vội đến đỡ mẹ ngồi yên. Nắm chặt hai bàn tay tôi, mẹ khóc, đôi mắt đã cạn khô, giọng nói đứt quãng trong hơi thở:

- Cả đêm qua… mẹ ôm thằng Thụ… bõ công mẹ mong nó… 45 năm qua… Cảm ơn con nhiều lắm!

Tôi tặng mẹ chút quà nhỏ, chúc mẹ giữ gìn khoẻ, sống lâu. Thắp nén nhang cầu cho linh hồn Liệt sĩ Lộc Văn Thụ mau siêu thoát, rồi tạm biệt mẹ cùng gia đình, trong tôi cảm thấy vơi đi sự mệt nhọc, nhẹ lòng khi mình đã hoàn thành lời hứa: “Con sẽ đem anh Thụ về với mẹ!”.

N.T.L.