LỜI HỨA

Nguyễn Tiến Lợi

PHÍA SAU MỘT LỜI HỨA 

Biết tôi làm công việc tìm kiếm thông tin liệt sĩ qua nick Facebook “Người tìm kim”, lại là hội viên Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Hoà Bình hôm đó có mặt trong đoàn văn nghệ sĩ đi thực tế tại Yên Thuỷ, anh Bùi Văn Hương, cán bộ Uỷ ban Kiểm tra Huyện uỷ đã dẫn chú ruột là ông Bùi Văn Hồng gặp tôi nhờ tìm kiếm thông tin liệt sĩ Bùi Thế Quy, quê xã Yên Trị, hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Nhận tờ giấy báo tử từ tay ông Hồng, tôi đọc vội các thông tin cơ bản: Liệt sĩ Bùi Thế Quy, sinh năm 1956, quê quán xã Yên Trị, nhập ngũ tháng 01 năm 1972, đơn vị D1 E3 F338 - P2, hy sinh ngày 25 tháng 4 năm 1975 tại Long Khánh, chôn cất ban đầu tại Đồng Xoài. Giấy báo tử do Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Sơn Bình cấp ngày 30 tháng 10 năm 1976. Với kinh nghiệm của mình tôi đánh giá giấy báo tử này có một số nội dung không chính xác: Tại thời điểm nhập ngũ liệt sĩ Quy mới 16 tuổi; Sư đoàn 338 là đơn vị huấn luyện, rồi đưa quân vào miền Nam giao cho các đơn vị trực tiếp chiến đấu; Long Khánh và Đồng Xoài là hai địa danh cách xa nhau? Những liệt sĩ hy sinh trước ngày 30 tháng 4 năm 1975 mà sau thời đó hơn một năm mới cấp giấy báo tử, tên đơn vị có ghi ký hiệu P là thuộc diện mất tin ở chiến trường. Sau khi giải phóng miền Nam mà không thấy quân nhân trở về, cơ quan quân sự sẽ cấp giấy báo tử để gia đình liệt sĩ hưởng chính sách, giấy báo tử này không có giá trị trong việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Bùi Thế Quy sinh ra trong một gia đình cách mạng, bố đẻ trước đây làm Chủ nhiệm Hợp tác xã, nhà có năm anh em, bốn trai, một gái, anh cả là Bùi Văn Thu (bố anh Hương) năm 1966 lên đường nhập ngũ, vào Nam chiến đấu, sau giải phóng chuyển ngành về công tác tại huyện Yên Thuỷ, trước khi nghỉ hưu làm Chánh án Toà án nhân dân huyện. Anh thứ hai là Bùi Văn Hồng, trước khi nghỉ hưu công tác tại Đảng uỷ khối các cơ quan tỉnh. Bùi Thế Quy là thứ ba, bên dưới còn em gái Bùi Thị Xuyến và em trai út là Bùi Văn Ngọc (người hiện đang thờ cúng liệt sĩ). Năm đó Bùi Thế Quy không thuộc diện phải nhập ngũ vì chưa đủ tuổi, gia đình đã có một anh ruột trong quân ngũ đang chiến đấu ở miền Nam, nhưng với lá đơn tự tay viết bằng máu và khai tăng thêm ba tuổi (1953), Bùi Thế Quy đã được lên đường tòng quân đi đánh giặc.

Việc đầu tiên tôi tra cứu trên Cổng thông tin điện tử Cục Chính sách, Bộ Quốc phòng tìm thông tin về liệt sĩ Bùi Thế Quy, hoặc Bùi Văn Quy, nhưng không có thông tin gì. Tôi gọi điện thoại cho Trung tá Nguyễn Đình Long, Ban Chính sách, Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh nhờ tra cứu mạng thông tin nội bộ cũng không tìm thấy thông tin. Về phần các bia mộ, tôi tra cứu trên Hệ thống thông tin mộ liệt sĩ quốc gia cũng không có bia mộ liệt sĩ Bùi Thế Quy, quê xã Yên Trị, Yên Thuỷ, Hoà Bình, chỉ tìm thấy một bia mộ liệt sĩ Bùi Văn Quý, quê: Yên Thuỷ, Hoà Bình (không có tên xã) nằm tại Nghĩa trang liệt sĩ thành phố Hồ Chí Minh, hy sinh sau ngày giải phóng (04 tháng 8 năm 1975). Tra cứu danh sách liệt sĩ huyện Yên Thuỷ không có liệt sĩ Bùi Văn Quý, rà toàn bộ những liệt sĩ hy sinh sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 cũng không có liệt sĩ nào tên gần giống Bùi Văn Quý. Theo cảm tính của tôi rất có thể ngôi mộ liệt sĩ mang tên Bùi Văn Quý này là của liệt sĩ Bùi Thế Quy, nhưng mọi thông tin ghi trên bia mộ khác xa với thông tin ghi trong giấy báo tử. Nếu quá trình tìm kiếm không thu thập được các thông tin liên quan, thì không có cách gì làm sáng tỏ được ngôi mộ liệt sĩ này?.

Tôi gọi điện thoại hỏi anh Hương xem gia đình có biết ai cùng đi bộ đội, hoặc cùng đơn vị với liệt sĩ Quy không?. Mấy ngày sau tôi được trả lời là có bác Nguyễn Văn Chiến, quê xóm Chùa Hang, xã Yên Trị cùng nhập ngũ, nhưng bác ấy cũng đã hy sinh rồi. Tôi tra cứu thông tin về liệt sĩ Nguyễn Văn Chiến được biết liệt sĩ Chiến thuộc Trung đoàn 95 Sư doàn 325 hy sinh ngày 21 tháng 3 năm 1975 ở Phú Lộc, Thừa Thiên - Huế. Hiện tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Lộc An, huyện Phú Lộc có một mộ liệt sĩ Nguyễn Văn Chiến, nhưng không có thêm thông tin gì; Người thứ hai cùng nhập ngũ cũng đã hy sinh là liệt sĩ Trương Đức Banh, quê xóm Mí, xã Đa Phúc. Liệt sĩ Banh thuộc Trung đoàn 9b Sư đoàn 304, ngay sau khi huấn luyện, vào đến chiến trường Hải Lăng, Quảng Trị đã hy sinh ngày 07 tháng 02 tháng 1972 khi chưa tròn 18 tuổi. Anh Hương còn cho biết thêm: Sau giải phóng miền Nam khoảng ba năm có một bác là cựu chiến binh, cùng nhập ngũ với liệt sĩ Quy, bác ấy ở xóm Bún, xã Yên Mông, thành phố Hoà Bình tên là Nguyễn Ngọc Đức. Bác Đức đã tìm đến nhà hỏi về liệt sĩ Quy. Sau khi xem giấy báo tử, bác ấy bảo giấy này viết sai nhiều chỗ, chỉ đúng mỗi nơi hy sinh là Long Khánh thôi. Bác Đức còn cho biết thêm là liệt sĩ Quy bị thương trước ngày miền Nam giải phóng, lúc điều trị tại bệnh xá Trung đoàn 4 ở Đồng Xoài, bác Đức còn sang thăm, sau mấy tháng kể từ khi ra viện do vết thương tái phát anh Quy đã hy sinh trên đường đưa đi Viện quân y 175 ở Sài Gòn cấp cứu. Theo giấy báo tử và những gì bác Đức cho biết, gia đình đã cất công dò hỏi, tìm kiếm tại thành phố Hồ Chí Minh, cả các tỉnh Đồng Nai và Bình Phước (như giấy báo tử ghi nơi hy sinh và an táng ban đầu) vẫn không thấy tăm hơi gì về mộ liệt sĩ Bùi Thế Quy cả.

Tôi liền tìm gặp bác Nguyễn Ngọc Đức, sau khi nghe tôi đặt vấn đề tìm hiểu về thông tin liệt sĩ Quy, bác Đức hồ hởi:

- Trường hợp chú Quy này dích dắc lắm, đơn vị một đằng, hy sinh một nẻo, nên việc báo tử cũng sai lung tung.

- Vậy theo bác giấy báo tử ghi đơn vị là Sư đoàn 338 có chính xác không ạ? - Tôi hỏi.

- Chỉ chính xác một phần thôi, vì Sư đoàn 338 chúng tôi là đơn vị chuyên huấn luyện quân ở miền Bắc. Mỗi đợt huấn luyện khoảng 2 tháng, rồi đưa quân vào giao cho các đơn vị chiến đấu ở miền Nam. Mỗi lần chúng tôi đưa khoảng 300 quân vào, cùng đi có gần 50 cán bộ khung từ cấp trung đội phó đến tiểu đoàn trưởng, trong đó có ba đồng chí quân y sĩ, nên Sư đoàn 338 chúng tôi thường có mặt cả ở miền Bắc lẫn miền Nam. Nội dung ghi sai ở đây là lúc hy sinh, Bùi Thế Quy không thuộc Sư đoàn 338 nữa.

Tôi hỏi tiếp: -  Vậy là chuyển đơn vị hả bác?

          - Đúng thế. - Bác Đức kể một mạch - Mỗi đợt đưa quân vào miền Nam phải đi mấy tháng, đợt này vào khoảng cuối năm 1974, đầu tháng 01 năm 1975 đến Đồng Xoài chúng tôi giao quân cho Đơn vị 770. Tôi, chú Quy và anh Thái quê Hà Tây là ba quân y sĩ đi đợt đó, do yêu cầu chiến trường, chú Quy và anh Thái được giao theo số tân binh để tăng cường quân y cho đơn vị chiến đấu, tôi được ở lại để bảo đảm y tế cho số cán bộ khung. Thời điểm đó bắt đầu Chiến dịch Hồ Chí Minh, chỉ có các đoàn vào, không có đoàn ra, nên chúng tôi phải trụ lại ở Đồng Xoài nhiều tháng. Đơn vị của chú Quy chiến đấu phía Chơn Thành, giáp Bình Dương. Cuối tháng 4 năm 1975, tôi được tin chú Quy bị thương trong một trận chiến đấu, khi cùng các chiến sĩ tiểu đội vận tải vào cáng thương binh ra, không may một quả đạn nổ gần đó, chú Quy bị mảnh đạn găm vào đầu và ngực, vậy là người đi cáng thương binh lại phải nằm trên cáng để đưa ra trạm phẫu. Sau ngày giải phóng hơn một tuần tôi sang thăm chú Quy, lúc đó chú ấy đã hồi phục một phần, đầu vẫn còn băng trắng, vết thương ở ngực chờ khoẻ hẳn mới phẫu thuật lần hai để lấy mảnh đạn ra.

          Câu chuyện tiếp sau đó được bác Đức kể với giọng trầm hẳn và đứt quãng: Hơn hai tháng sau, hôm đó là ngày chủ nhật, có xe ô tô của thủ trưởng đơn vị sang Đồng Xoài, Quy theo xe sang thăm anh Đức. Với thân hình mảnh khảnh, gầy nhom khác trước, tính cách của Quy cũng thay đổi, ít nói và chậm chạp, bữa cơm trưa Quy ăn rất ít. Chờ đến tối thủ trưởng trở về đơn vị, Quy sẽ theo xe về. Buổi chiều khi đơn vị đang chơi bóng chuyền, Quy cùng mọi người đứng xem, bỗng thấy Quy ôm đầu kêu đau, thân người lảo đảo, Đức vội làm gấp giấy tờ và xin xe ô tô đưa Quy lên Sài Gòn cấp cứu. Vì phải trực bệnh xá đang có 3 bệnh nhân, nên Đức không theo xe đưa Quy đi được, người đi cùng Quy là một chiến sĩ khác tên là Sơn. Do đường đi hướng Bình Dương đang sửa cầu, nên phải đi vòng qua Biên Hoà. Hôm sau Đức hỏi Sơn được biết đi đến Long Khánh thì Quy tắt thở, nhưng chẳng lẽ lại đem trở lại, nên cứ đi tiếp đến bệnh viện, ở đó có nhà xác và làm các thủ tục chôn cất thuận tiện hơn. Kể đến đây bác Đức ngừng một lát rồi nói:

          - Khổ thân chú Quy, chiến tranh đã qua rồi mà vẫn còn ra đi. Thương chú ấy quá! Mà không hiểu sao lại không tìm thấy mộ?.

          - Nếu đúng như lời bác Đức kể, tôi dám chắc là ngôi mộ liệt sĩ Bùi Văn Quý, hiện nằm tại Nghĩa trang thành phố Hồ Chí Minh chính là mộ của liệt sĩ Bùi Thế Quy. Bởi lẽ cùng năm sinh, cùng tên đơn vị và thời gian hy sinh, chỉ thiếu tên xã ở dòng quê quán thôi bác ạ. - Tôi quả quyết với bác Đức. - Tuy nhiên với tờ giấy báo tử này, không thể làm thủ tục điều chỉnh thông tin trên bia mộ được, mà phải tìm cách để có được tờ giấy báo tử khác phù hợp với thông tin trên bia mộ. Tôi hướng dẫn bác Đức viết giấy xác nhận về trường hợp hy sinh của liệt sĩ Bùi Thế Quy, để tuần sau tôi kết hợp bay vào Thành phố Hồ Chí Minh làm việc với Phòng Chính sách, Quân khu 7. Nếu xin được Giấy xác nhận nơi liệt sĩ Quy hy sinh ở Viện quân y 175, thì sẽ hướng dẫn gia đình làm thủ tục đề nghị Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Hoà Bình cấp lại giấy báo tử, khi đó việc đề nghị điều chỉnh thông tin trên bia mộ mới thực hiện được.

          Gặp lại Đại tá Triệu Văn Cử tại Phòng Chính sách, Quân khu 7, sau khi xem đơn của gia đình liệt sĩ Bùi Thế Quy và giấy xác nhận của bác Nguyễn Ngọc Đức, Đại tá Cử nói:

          - Trường hợp này gia đình liệt sĩ chỉ cần gửi đơn vào đây, chúng tôi sẽ gửi Giấy xác nhận ra cho. Việc nhỏ như vậy mà đồng chí phải bay vào tận đây làm chi cho vất vả.

          - Tôi đi kết hợp giúp mấy gia đình vào Tây Ninh làm thủ tục di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê, họ đang trên đường ra Bắc. Nhưng nếu không trực tiếp gặp để trình bày ngọn ngành, sợ là các đồng chí không hiểu được chính xác nội dung sự việc. - Tôi trả lời.

          Đại tá Cử sau khi tra cứu thông tin, đã làm ngay giấy xác nhận nơi hy sinh của liệt sĩ Quy. Tôi xúc động thật sự khi cầm tờ giấy xác nhận liệt sĩ: Bùi Thế Quy, đơn vị: 770, hy sinh tại: Quân y viện 175 ngày 04 tháng 8 năm 1975. Đến đây mọi cái đã được xếp lại đúng chỗ sau hàng chục năm thông tin bị sai lệch, nhầm lẫn.

  Công việc còn lại là hướng dẫn gia đình làm các thủ tục đề nghị Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Hoà Bình cấp lại Giấy báo tử, sau đó làm đơn đề nghị Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Hoà Bình có văn bản trao đổi với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội thành phố Hồ Chí Minh cấp Giấy báo tin mộ liệt sĩ là hoàn tất về mặt thủ tục hồ sơ, bởi giấy Báo tin mộ liệt sĩ là sự công nhận mộ liệt sĩ đó có danh tính đầy đủ và chính xác, đồng thời là tấm giấy thông hành trong việc di chuyển hài cốt liệt sỹ về quê.

          Vào một ngày cuối năm 2025, tôi đã cùng 2 gia đình liệt sĩ ở xã Yên Trị vào Nghĩa trang liệt sĩ thành phố Hồ Chí Minh làm thủ tục di chuyển hài cốt liệt sĩ Bùi Thế Quy và liệt sĩ Hồ Văn Tuấn về quê. Thường thì tôi chỉ trực tiếp đi các đợt di chuyển trên 10 bộ hài cốt liệt sĩ, nhưng đợt này mặc dù chỉ có 2 liệt sĩ, tôi đã cất công vào để được tự tay bốc cất hài cốt của liệt sĩ Bùi Thế Quy lên, gói vào tấm vải thơm, đưa vào tiểu sành mới và phủ lá cờ Tổ quốc cẩn thận. Được sự quan tâm của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam (Văn phòng phía Nam) và Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức Lễ tiễn đưa các anh hùng liệt sĩ về quê hương rất trang trọng và súc động. Tôi đã nhiều lần cùng các gia đình đi di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê, nhưng việc tổ chức Lễ tiễn đưa này là lần đầu tiên. Tôi không cầm được nước mắt khi thay mặt Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Phú Thọ phát biểu cảm ơn sự quan tâm của tổ chức Hội phía Nam, với cảm súc đặc biệt của bản thân sau nhiều năm lăn lộn tìm cách trả lại danh tính cho liệt sĩ. Tôi cảm thấy nhẹ lòng khi đã hoàn thành một lời hứa: Nếu tìm được liệt sĩ Bùi Thế Quy, tôi sẽ vào tận nơi để đưa anh về quê hương Yên Trị yêu dấu.

                                                                           N.T.L