ĐẰM SÂU MỘT TÌNH YÊU

Chào mừng bạn đã đến với trang Điện tử "Văn nghệ Công nhân" của Chi Hội Nhà văn Công nhân thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam & Hội Nhà văn Việt Nam.

Nguyễn Trọng Văn

ĐẰM SÂU MỘT TÌNH YÊU HÀ NỘI

“Tôi đến Hà Nội như một kẻ xa lạ, đến như đi nước ngoài không cần visa. Sau này tôi mới nhận ra rằng, Sài Gòn dễ hội nhập hơn Hà Nội nhiều. Cứ ở Sài Gòn là thành người Sài Gòn. Nhưng với Hà Nội thì khác, ai sinh ra và sống lâu ở đây cũng tự hào”

Xin được trích một đoạn trong bài ‘Hà Nội trong mắt tôi” in trong tập “Hà Nội đến…và thấy” của Nhà văn, Nhà lý luận phê bình Ngô Vĩnh Bình, sách do NXB Hà Nội ấn hành năm 2020, để mở đầu bài viết về ông, môt người yêu Hà Nội và luôn tự hào về Hà Nội.

Thực ra, như Nhà văn, Nhà LLPB Ngô Vĩnh Bình thường nói vui rằng “Tôi là người Hà Nội gốc nhưng là gốc ngoại thành” vì ông quê ở làng Thuỵ Lôi, tên Nôm là làng Nhội, xã Thuỵ Lâm, huyện Đông Anh. Trong câu chuyện kể với tôi, ông Ngô Vĩnh Bình cho biết “Thuỵ Lôi là một làng cổ, một trong những làng in đậm truyền thuyết về An Dương Vương. Tại làng có núi Sái, trên núi có đền thờ Trấn Vũ – vị thần được thờ ở Đền Quán Thánh (một trong Tứ trấn Thăng Long). Đây là làng duy nhất trên miền Bắc có tục rước vua sống từ thời An Dương Vương cho đến tận ngày nay”.

Câu chuyện về làng của ông còn nhiều điều hay nữa tôi ngồi nghe mà ngỡ chẳng khi nào mới hết, thảo nào trong các bài viết của mình nhà văn, nhà LLPB Ngô Vĩnh Bình, người từng nhiều năm “giữ ghế” Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội rất hay đề cập tới. Theo ông thì Hà Nội “Có lẽ là thành phố duy nhất có rất đông trí thức”.

Tôi lại gật đầu và nói câu “thảo nào, vì tuy đã nghỉ hưu từ năm 2025 (ông còn được quân đội kéo dài tuổi do yêu cầu) nhưng ông nhà văn tuổi Nhâm Thìn này vẫn chưa “ngừng nghỉ” với những “trăn trở” cùng Hà Nội.

Sau chén nước chè thơm ngọt thì ông cho biết “Tôi vừa đi họp giao ban “Trang Hà Nội trí thức” về. Được biết Trang thông tin điện tử này hiện có hàng triệu người truy cập, thuộc Hội những người yêu Hà Nội do GS Ngô Thế Long, Nhà sử học Dương Trung Quốc, Nhà báo Trần Tiến Đức…khởi xướng. Nhà văn, nhà LLPB Ngô Vĩnh Bình đảm nhiệm vai trò biên tập nên cũng bận bịu bởi bài vở đến Trang cũng kha khá, sắp tới đây Trang sẽ ra mắt cuốn sách “Chuyện người Hà Nội” tập 3, đâu như sách còn được phát hành ra nước ngoài. ngovinhbinh1

Trước khi chuyển hộ khẩu từ quê ngoại thành sang thành người nội thành thì cậu bé Ngô Vĩnh Bình thuở nhỏ hay được qua sông Hồng để vào phố chơi. Hồi ấy chưa có những cây cầu nối huyện Đông Anh bên bờ tả sang nội thành bên bờ hữu. Từ làng Thuỵ Lôi muốn sang chỉ có hai cách. Cách một là đi bộ từ nhà tới bến Đông Trù đi đò qua sông Đuống sang Ngọc Thuỵ (huyện Gia Lâm) rồi theo đường đê để tới cầu Long Biên. Cách hai là đạp xe cũng từ làng Thuỵ Lôi đi vòng qua cầu Đuống, hối hả tới Cầu Chui rồi từ đấy đạp mải miết lên cầu Long Biên.

Vào tới nội thành rồi nhưng không giống các cậu bé cô bé “nhà quê” khác là đòi bằng được nếu không ra Bờ Hồ ăn kem thì cũng “nhào vào” vườn hoa Quán Thánh chơi cầu trượt, nhún nhẩy cầu bập bênh. Cậu bé Ngô Vĩnh Bình thì khác, việc đầu tiên là cậu tới nhà bà ngoại, tới nhà cô dì chú bác để thăm hỏi. Dạo ấy là những năm đầu Thủ đô mới được giải phóng, cậu bé Ngô Vĩnh Bình tới thăm họ hàng cũng đồng nghĩa với việc cậu được “la cà” tới nhiều con phố. Hết Cổng Đục, hết Hàng Mã, Hàng Vải. Hết Bạch Mai, Đại La rồi qua Trương Đinh và còn nhiều con phố khác. Những lần “vào phố” đó đã để lại cho cậu bé Ngô Vĩnh Bình nhiều ấn tượng và in sâu vào trong tâm trí. Có lẽ ông Nhà văn, nhà LLPB này yêu Hà Nội từ những điều giản dị đó.

Hồi học phổ thông ở trường làng, Ngô Vĩnh Bình sớm bộc lộ năng khiếu văn học. Ngay từ khi vào cấp 2 Ngô Vĩnh Bình đã được chọn vào học “chuyên văn” như cách nói bây giờ, ông được chọn vào Lớp đặc biệt của thành phố. Đó là năm 1967, ông học cũng ngay huyện nhà, tức là tuy là Lớp đặc biệt của thành phố nhưng đặt cơ sở tại Trường cấp 2 Mai Lâm. Ông là học sinh giởi văn của huyện Đông Anh từ dạo đấy.

Ấy vậy mà khi thi Đại học thì cậu học sinh giỏi văn lại chọn Khoa Sử của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội để theo học. Ông học Sử từ năm 1970 đến năm 1975 thì ra trường và được phân công về Viện dân tộc học thuộc Uỷ ban Khoa học xã hội Việt Nam để làm việc. Những tưởng cứ “tà tà” như thế sẽ có một Nhà Sử học chuyên về Dân tộc học, cứ “đều đều” như thế sẽ có một vị Tiến sĩ chuyện ngành của công việc đang làm.

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc năm 1979 đã đưa anh “Sử học”, đưa anh “Dân tộc học” thành người lính. Ngô Vĩnh Bình nhập ngũ và con đường binh nghiệp bắt đầu từ đấy cho tới khi được nghỉ hưu. Sau thời gian ngắn học tập quân sự thì Trung uý Ngô Vĩnh Bình chính thức “đầu quân” cho Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Ông ở “Nhà số 4 phố Nhà bình” từ dạo đó. Đường phố Lý Nam Đế hay đường phố Phan Đình Phùng trở thành chốn đi về hàng ngày của ông. Cộng với những năm tháng sống cùng gia đình khi thì ở Khu tập thể Công đoàn trên phố Trần Bình Trọng hay Khu tập thể K95 ngoài bãi Phúc Xá, lúc lại về Khu tập thể Huỳnh Thúc Kháng, rồi ở tập thể Lý Năm Đế và hiện nay “yên ổn” trong căn nhà nhỏ nằm sâu mãi trong làng Cống Vị. Mà như ông nói vui là “Tôi thành người của Thập Tam Trại” hơn hai mươi năm rồi.

Môi trường văn chương, môi trường báo chí và mội trường sinh sống đã tạo cơ hội cho ông có nhiều dịp “quan sát” Hà Nội. Nhà văn, nhà LLPB Ngô Vĩnh Bĩnh tự đặt cho mình “Hãy quan sát Hà Nội bằng con mắt của một người nơi xa đến” như ông đã nói. Cách thức đó cho ông “một cái nhìn về Hà Nội thấu đáo hơn và cũng vô tư hơn.

Viết văn, làm thơ từ khá sớm. Viết báo từ khi còn là sinh viên Đại học nên ông có “thâm niên” vào loại “lão làng nghề báo”. Ngòi bút viết về Hà Nội của Nhà văn, nhà LLPB Ngô Vĩnh Bình là ngòi bút chân thành, giản dị nhưng thấu đáo, vẹn nghĩa. Như ông đã tâm sự “Tôi có may mắn được học sử từ những người thầy “bậc nhất” về sử, đó là “Tứ trụ Lâm, Lê, Tấn, Vượng”. Chính GS Sử học Hà Văn Tấn là người truyền cảm hứng làm thơ cho tôi”.

Mảng đề tài viết về Hà Nội của Nhà văn, Nhà LLPB Ngỗ Vĩnh Bình như chính ông đã nói là “Người nào có tình yêu về Hà Nội thì sẽ viết hay về Hà Nội”. Và ông “đã khoe” với tôi “Bài báo đầu tiên được nhận nhuận bút là bài viết được sử dụng trên sóng truyền thanh Hà Nội (Nay là Đài PT-TH Hà Nội), một bài viết nhỏ xinh về Hà Nội và ông được nhận nhuận bút 2000 đồng, đủ tiền mua được một chiếc áo may ô trong thời buổi dân Hà Nội thời đó có câu ca “Một yêu anh có may ô”, ông cười “Kham khó mà vui”.

Những tâm sự của Nhà văn, nhà LLPB Ngô Vĩnh Bình đúng cuốn sách “Hà Nội đến … và thấy” của ông, đấy là một ví dụ. Trong cuốn sách của mình ông đã đề cập tới nhiều “con người” Hà Nội cụ thể, nhiều góc phố nhiều con đường cụ thể. Xin được kể tên một số bài tiêu biểu, đó là: Hà Nội trong mắt tôi; Đền Sái làng tôi; Bà ngoại tôi; Kỷ niệm đất Mai Lâm; Kỷ niệm về bãi Phúc Xá; Xóm Hà Hồi. Hay như: Hoàng Lộc – ra đi từ Trường Bưởi; Trần Đăng – “Một lần tới Thủ đô”; Đọc lại “Hà Nội - Luỹ Hoa. Hoặc như: Đã ngửi thấy mùi Hà Nội; Nguyễn Huy Tưởng – Hà Nội, Hà Nội và Hà Nội; Hoàng Nhuận Cầm vẫn mãi hướng về “phương ấy”…Những bài viết đó cho người đọc những cảm nhận mới mẻ, tinh tế và cũng rất thuỷ chung của những người đã đến, đã sống và đã vì Hà Nội.

Với Hà Nội, Nhà văn, nhà LLPB Ngô Vĩnh Bình đã đến từ những cảm nhận đầu đời qua những trang sách tới những cảm nhận “sờ nắm” được. Và cho dù thời gian có đổi thay nhưng những cảm nhận về Hà Nội vẫn vẹn nguyên, khác là khác ở chỗ câu chữ của ông “có trách nhiệm” hơn, có xây dựng hơn với những mong muốn tròn đầy hơn. Đấy như ông đã viết “Hà Nội mà tôi đã “gặp” lần đầu là các cô gái. Ấy là một cô Liên dịu dàng đằm thắm trong “Gánh hàng hoa”, hay một cô Lan thiếu nữ tân thời trong “Đoạn tuyệt” và trong những tiểu thuyết nổi tiếng của “Tự lực văn đoàn” mà tôi được đọc từ thời đi học…Bây giờ Hà Nội khác xa rồi. Hà Nội với nhiều nhà chung cư, nút giao thông lập thể, trà đá, trà chanh thay chè chén, xì gà thay cho thuốc lá cuốn sợi vàng Lạng Sơn”. (Hà Nội trong mắt tôi).

Nhưng sẽ còn đó một Hà Nội yêu tin đến lạ lùng như câu thơ mới viết của Nhà văn, nhà LLPB Ngô Vĩnh Bình “Sáng nay, thấy một đóa sen bên nụ hoa cúc dại/ Mới hay/ Thu đã sang rồi, nhưng Hạ còn ở lại/ Trong anh, trong em, trong sóng nước Tây Hồ”.

N.T.V